დიდი ბატასინი
Mergus merganser
Dick Mansfield · Montpelier
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 58–72 სმ; ფრთები 78–97 სმ; 0,9–2,1 კგ
- კვება
- თევზი; ნაკლებად მოლუსკები, კიბოსნაირები, მწერები, ამფიბიები
- სტატუსი საქართველოში
- მოზამთრე და გადამფრენი
- ჰაბიტატი
- ტყიანნაპირიანი ტბები და მდინარეები; ზამთარში დიდი ტბები და წყალსაცავები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2018); საქართველოში LC
დიდი ბატასინი (Mergus merganser) ბატასინებიდან ყველაზე დიდი და ყველაზე გავრცელებულია: ზომით გარეულ იხვს აჭარბებს და პატარა ბატს უახლოვდება. მცენარეებს თითქმის არ ჭამს, თევზზე ნადირობს და წითელი ნისკარტის კბილისებრი წანაზარდებით მოლიპულ ნადავლს იჭერს. საქართველოში მოზამთრე და გადამფრენია, უმეტესად ნოემბრიდან მარტამდე ჩანს შიდა წყლებსა და შავი ზღვის სანაპიროზე. ადამიანისთვის საშიში არ არის. მამალს შორიდანვე იცნობთ: თავი შავ-მწვანეა, ტანი კი თეთრი, ვარდისფერი ელფერით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დიდი ბატასინი
დიდი, წაგრძელებული მყვინთავი იხვია, გრძელი კისრითა და გრძელი, წვრილი, ბოლოში მოკაკული წითელი ნისკარტით. თავზე წაგრძელებული ბუმბული აქვს, მაგრამ ის თავის უკან მომრგვალებულად დევს და, ჩვეულებრივ, აწეულ ქოჩორს არ ქმნის. ყველაზე ადვილად გრძელნისკარტა ბატასინში ერევა.

ბუდობის სამოსში მამალს მწვანედ მბზინავი შავი თავი და თეთრი, ვარდისფერი ელფერის ტანი აქვს. ზურგის წინა ნაწილი შავია, გავა და კუდი რუხი. ფრთის შიდა ნახევარი თეთრია, გარე ნახევარი შავი, ამიტომ ფრენისას დიდი თეთრი ლაქა უჩანს. ნისკარტი ღია წითელია, მუქი, მოკაკული წვერით.
დედალს მოწითალო-მურა თავი და კისერი, თეთრი ნიკაპი, ნაცრისფერი ზურგი და თეთრი მუცელი აქვს. მურა და თეთრი ფერი კისერზე მკვეთრი ხაზით გამოიყოფა. ივლისიდან ოქტომბრამდე მამალი დედალს ემსგავსება, მაგრამ ფრთაზე მეტი თეთრი რჩება. ახალგაზრდებს თვალსა და ნისკარტს შორის მოკლე თეთრი ზოლი აქვთ.
გრძელნისკარტა ბატასინის დედალს ნიკაპზე თეთრი ლაქა არ აქვს და ფერების საზღვარი კისერზე გადღაბნილია. დიდი ბატასინის ზედა ყბაზე 13–15 კბილისებრი წანაზარდია, გრძელნისკარტასას კი 18 ან მეტი. ორივე სახეობა ზოგჯერ ერთ ადგილას ჩერდება, ამიტომ დედლებში ნიკაპსა და კისერს დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ევროპის, აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტყიან მხარეებში, მდინარეებსა და ტბებზე. ბუდობისას ტყიანნაპირიან, სუფთა ტბებს, წყალსაცავებსა და სწრაფ მდინარეებს ირჩევს, მთისწინეთსა და მთის ქვედა სარტყელსაც. მტკნარ და მარილიან წყალზე თანაბრად კარგად გრძნობს თავს. ზამთარში დიდ, გაუყინავ ტბებზე, ლაგუნებზე და ზოგჯერ ზღვის სანაპიროზე ჩერდება. პატარა მოზამთრე გუნდები შავი და კასპიის ზღვების სანაპიროებზეც ჩანს. საქართველოში ცალკეულ ფრინველებს შიდა წყლებზე, მაგალითად წალკის მიდამოებსა და დალის წყალსაცავზე, და შავი ზღვის სანაპიროზე, ქობულეთთან და მალთაყვასთან, ხედავენ. ერთად, როგორც წესი, ერთი ან რამდენიმე ფრინველი ჩანს, ყველაზე მეტი 7.
დიდი ბატასინის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად თევზით იკვებება, 25 სმ-მდე სიგრძის. მდინარეებზე კალმახსა და პატარა ორაგულისებრებს ამჯობინებს, ჭამს გველთევზას, ქარიყლაპიას და სხვა თევზსაც, რაც იმ ადგილას ხელმისაწვდომია. ნაკლებად ჭამს მოლუსკებს, კიბოსნაირებს, ჭიებს, მწერების მატლებს და ამფიბიებს. ჯერ თავს ნახევრად ჩაყოფს წყალში და ნადავლს ეძებს, მერე ყვინთავს. ზოგჯერ გუნდი ნახევარწრედ დგება და თევზს თავთხელისკენ მიერეკება, სადაც მისი დაჭერა უფრო ადვილია.
ნაწილობრივ გადამფრენია: იქიდან, სადაც მდინარეები და ტბები იყინება, მიფრინავს, სადაც წყალი ღია რჩება, იქ ადგილზე რჩება. შემოდგომით ფრენას მხოლოდ ყინვებთან ერთად იწყებს. საქართველოში ძირითადად ნოემბრიდან მარტამდე ჩანს, ზოგჯერ სექტემბერ–ოქტომბერსა და აპრილშიც. თავისუფალ დროს ხშირად მდინარის შუაში ქვაზე ზის, ფრთებნახევრადგაშლილი, ჩვამასავით. ხმელეთზე მოუხერხებლად დადის. ბუდეს ძირითადად ხის ფუღუროში აკეთებს, ამიტომ ბუდობისთვის ძველი ტყე სჭირდება. ხეებს მოკლებულ მთებში კლდის ნაპრალებსა და ციცაბო ნაპირებში ბუდობს, ხალისით იყენებს დიდ ხელოვნურ საბუდრებსაც. დედალი 6–17, უმეტესად 8–12 კვერცხს დებს და მარტო 30–32 დღე კრუხობს. ბარტყები 1–2 დღეში ფუღუროდან ძირს ხტებიან და დედას წყლისკენ მისდევენ. ფრთას 60–70 დღეში ისხამენ, ბუდობას კი 2 წლისანი იწყებენ.
მსოფლიოში დიდი ბატასინი საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2018). საერთო რიცხვი სტაბილურია, თუმცა უმეტეს ადგილას ის იშვიათი ან ძალიან იშვიათი ფრინველია. ზოგ რეგიონში პრობლემაა სპორტული თევზჭერის ინტერესით უკანონო დევნა. დასავლეთ ევროპაში 1850-იანი წლებიდან ბუდობის არეალი სამხრეთით გაფართოვდა: შოტლანდია 1871 წელს დაიკავა, ინგლისი 1941 წელს. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA), შეტანილია ევროკავშირის ფრინველების დირექტივის II დანართში, ბერნის კონვენციის III და ბონის კონვენციის II დანართში. საქართველოს 2021 წლის რეგიონული შეფასებით ის საფრთხის ქვეშ არ არის (LC), რიცხვი სტაბილურია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დიდი ბატასინთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მოზამთრე და გადამფრენია, ძირითადად ნოემბრიდან მარტამდე ჩანს. ცალკეული ფრინველები შიდა წყლებსა და შავი ზღვის სანაპიროზე ჩანს. ჩვეულებრივ, ერთი ან რამდენიმე ფრინველი ჩანს. აქ არ ბუდობს.
დიდი ბატასინის მამალს თეთრი, ვარდისფერი ელფერის მკერდი აქვს, გრძელნისკარტასას კი მოწითალო-მურა და წინწკლებიანი. დედლებში ნიკაპს დააკვირდით: დიდი ბატასინის დედალს თეთრი ნიკაპი და კისერზე მკვეთრი ფერთა საზღვარი აქვს. ის უფრო დიდია და მტკნარ წყალს ამჯობინებს.
ძირითადად თევზს, 25 სმ-მდე სიგრძის. ნაკლებად მოლუსკებს, კიბოსნაირებს, ჭიებს, მწერების მატლებს და ამფიბიებს. ზოგჯერ გუნდი ერთად ნადირობს და თევზს თავთხელისკენ მიერეკება.
ძირითადად ხის ფუღუროში, ამიტომ ძველი ტყე სჭირდება. ხეებს მოკლებულ მთებში კლდის ნაპრალებში ბუდობს, დიდ ხელოვნურ საბუდრებსაც იყენებს. ბარტყები 1–2 დღეში ფუღუროდან ხტებიან და დედას წყლისკენ მისდევენ.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2018), საქართველოშიც LC-ია და წითელ ნუსხაში არ შედის. მასზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება. ზოგ ქვეყანაში სათევზაო მეურნეობები მას უკანონოდ დევნიან.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















