დიდი კოჭობა
Carpodacus rubicilla
Attila Steiner · ყაზბეგი, მცხეთა-მთიანეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 19–20 სმ
- კვება
- თესლი, კვირტები, კენკრა
- სტატუსი საქართველოში
- მთელი წლის მობინადრე, ბუდობს
- ჰაბიტატი
- ალპური მდელოები, კლდეები, ნაშალი
- ოჯახი
- Fringillidae
- კონსერვაცია
- საფრთხესთან ახლოს
დიდი კოჭობის (Carpodacus rubicilla) კავკასიური ქვესახეობა, კავკასიის დიდი კოჭობა, სახეობის მთავარი არეალისგან, ცენტრალური აზიის მთებისგან, მოწყვეტით ცხოვრობს. საქართველოში მთელი წლის მობინადრე და მობუდარია, 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი მოწყვლადი (VU) სახეობაა. ზაფხულში ალპურ სარტყელში, კლდეებთან, ნაშალზე და მყინვარების პირასაც ცხოვრობს, ზამთარში კი მთის მდინარეების ხეობებში ჩამოდის. მამალი შოშიას ზომისაა, ღრმა წითელი, წითელ ბუმბულზე თეთრი წინწკლებით. ყაზბეგში წითელ ფრინველს თუ ნახავთ კლდეზე, ზომას და წინწკლებს დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ დიდი კოჭობა
19–20 სმ სიგრძის, შოშიას ზომის მსხვილი კოჭობაა. მამალი ღრმა წითელია, წითელ ბუმბულზე თეთრი წინწკლებით, დედალი კი ღია რუხი, მოყავისფრო ზოლებით. ჩვეულებრივ კოჭობაზე ბევრად დიდია, და ეს პირველი, რასაც შეამჩნევთ.

მამალი წითელია, ბუმბულის შუაში თეთრი ან მოვარდისფრო-თეთრი წინწკლებით. სახე დანარჩენ სხეულზე მუქია, ფრთები მოყავისფრო, ნისკარტი რქისფერი. კავკასიურ მამლებს განსაკუთრებით მუქი, ჟოლოსფერ-ბორდოსფერი ტონი და ხშირი ზოლები აქვთ.
დედალი ღია რუხია, მოყავისფრო ზოლებით, მხოლოდ კუდზედა და ზურგის ქვედა ნაწილი აქვს უზოლო. ახალგაზრდა ფრინველები, პირველი ბუმბულის გამოცვლის შემდეგ მამლებიც, დედალს ჰგვანან. ფრინველს გრძელი, ფუმფულა ბუმბული და მსხვილი, კონუსისებრი ნისკარტი აქვს.
ჩვეულებრივი კოჭობა (Carpodacus erythrinus) ბეღურის ზომისაა, 13–15 სმ, და მის მამალს წითელზე თეთრი წინწკლები არ აქვს. დიდი კოჭობა მასზე შესამჩნევად მსხვილია. ორივე მთაში გვხვდება, ამიტომ ზომას და წინწკლებს ერთად დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ალპურ და სუბალპურ სარტყელში ცხოვრობს, სადაც მცენარეულობა დაბალი და მეჩხერია: ღია ფერდობებზე, კლდეებთან, ნაშალზე, ალპურ მდელოებზე და მყინვარების პირას. კავკასიაში ზაფხულში ზღვის დონიდან 2000 მ-ზე ზევით ბინადრობს. ზამთარში და დიდთოვლობისას მთის მდინარეების ხეობებში ჩამოდის, კენკროვან ბუჩქნარში: ქაცვში, კოწახურსა და უზანიში. კავკასიაში ელბრუსის აღმოსავლეთით გვხვდება, საქართველოში, აზერბაიჯანსა და რუსეთში. საქართველოში დაკვირვებები თითქმის მხოლოდ მცხეთა-მთიანეთიდან, ყაზბეგიდან და სტეფანწმინდიდან არის.
დიდი კოჭობის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. საკმარისი ჩანაწერები მხოლოდ ერთ რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ალპური მცენარეების თესლით, კვირტებით, ყვავილებითა და ყლორტებით იკვებება, კენკრასა და პატარა მწერებსაც ჭამს. თესლს ხშირად მიწიდან კრეფს, კენკრას კი ბუჩქებიდან. ზამთარში კავკასიაში ქაცვის, კოწახურისა და უზანის კენკრას ეძებს.
საქართველოში მთელი წელი რჩება, მაგრამ სიმაღლით მოძრაობს: ოქტომბრიდან მარტამდე ქვემოთ ჩამოდის, გაზაფხულზე კი მაღლა ბრუნდება. კავკასიური ფრინველები ზამთარში სხვა ქვესახეობებზე ნაკლებად მოგზაურობენ. გაზაფხულზე წყვილდებიან, სხვა დროს გუნდებად ცხოვრობენ. დაკვირვებები მარტიდან ოქტომბრამდეა, ყველაზე მეტი აპრილ–მაისსა და აგვისტოში. ბუდობს მაისის ბოლოდან აგვისტოს ბოლომდე. ბუდეს კლდის ნაპრალში ან კლდეზე ამოსულ დაბალ ბუჩქში იკეთებს, ზოგჯერ დანგრეულ შენობაშიც. აშენებს წვრილი წკნელით, ღეროებით, ფესვებით, ხავსით, ბეწვითა და ბუმბულით. დებს 3–6 ცისფერ, მუქწინწკლებიან კვერცხს, ყველაზე ხშირად 4–5-ს.
საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში დიდი კოჭობა მოწყვლადია (VU): არეალი მცირე და დანაწევრებულია. განახლებულ ეროვნულ შეფასებაში (2021) საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობადაა შეფასებული (NT). ამ შეფასებით, საქართველოში არეალი ძალიან დანაწევრებულია ან რამდენიმე ადგილით შემოიფარგლება, ჰაბიტატი კი მცირდება, ისევე როგორც რიცხოვნობა. მსოფლიოში სახეობის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2016), რადგან ცენტრალური აზიის მთებში ფართოდ არის გავრცელებული. კავკასიის მოსახლეობა კი იქიდან მოწყვეტილია, ამიტომ საქართველოსთვის მისი დაცვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. აქ მისი ყოფნა ფოტოებითა და რგოლვის მონაცემებით არის დადასტურებული.
Attila Steiner · ნიკოლოზ დონაძე · Christoph Moning · Tom Heijnen
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები დიდი კოჭობასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მთელი წლის მობინადრე და მობუდარია. აქ კავკასიური ქვესახეობა ცხოვრობს, რომელიც სახეობის მთავარი არეალისგან მოწყვეტილია. მაღალმთიანეთში ბინადრობს, ზამთარში კი ქვემოთ ჩამოდის.
კავკასიონის მაღალმთიანეთში, ალპურ მდელოებზე, კლდეებთან და ნაშალზე. საქართველოში თითქმის ყველა დაკვირვება ყაზბეგიდან და სტეფანწმინდიდან არის. ზამთარში მთის მდინარეების ხეობებში, ქაცვისა და კოწახურის ბუჩქნარში ეძებეთ.
მამალი ღრმა წითელია, წითელ ბუმბულზე თეთრი წინწკლებით. დედალი ღია რუხია, მოყავისფრო ზოლებით. შოშიას ზომისაა, ამიტომ ჩვეულებრივ კოჭობაზე ბევრად დიდია. თუ ზომასა და წინწკლებს ერთად დაინახავთ, ვერ შეცდებით.
სიგრძე 19–20 სმ-ია, შოშიას ან პატარა შაშვის ზომისა. სკვინჩების უმეტესობაზე მსხვილია. ჩვეულებრივი კოჭობა მხოლოდ 13–15 სმ-ია.
ალპური მცენარეების თესლს, კვირტებს, ყვავილებსა და ყლორტებს, ასევე კენკრას და პატარა მწერებს. ზამთარში კავკასიაში ქაცვის, კოწახურისა და უზანის კენკრას ეძებს. ამიტომ ცივ თვეებში კენკროვან ბუჩქნარს დააკვირდით.
საქართველოში მისი არეალი მცირე და დანაწევრებულია. 2014 წლის წითელ ნუსხაში მოწყვლადია (VU), განახლებულ ეროვნულ შეფასებაში (2021) კი საფრთხესთან ახლოს მყოფია (NT), რიცხოვნობა მცირდება. მსოფლიოში LC-ა (2016), მაგრამ კავკასიის მოსახლეობა ცენტრალური აზიის ფრინველებისგან მოწყვეტილია. ამიტომ საქართველოში მისი ბედი აქაურ ჰაბიტატზეა დამოკიდებული.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. ველური და დაცული ფრინველია, ამიტომ ნუ დაიჭერთ და ნუ შეაწუხებთ. ბუდე კლდის ნაპრალშია, ამიტომ კლდესთან ფრინველს თუ ნახავთ, დიდხანს ნუ დარჩებით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















