ჩიტბატონა
Carduelis carduelis
Tom Heijnen · საგარეჯო, კახეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 12–13 სმ
- კვება
- წვრილი თესლი, ბარტყებისთვის მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მთელი წლის მობინადრე, ბუდობს
- ჰაბიტატი
- ბაღები, პარკები, ტყის პირები
- ოჯახი
- Fringillidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
ჩიტბატონას (Carduelis carduelis) წითელი სახე და შავ ფრთაზე გადავლებული ყვითელი ზოლი სხვა ფრინველში არ აგერევათ. საქართველოში მთელი წლის მობინადრე და მობუდარია, გადაფრენის დროსაც გვხვდება. ღია, ნაწილობრივ ტყიან ადგილებს ირჩევს, ქალაქის ბაღებსა და პარკებსაც. წვრილი თესლით იკვებება, განსაკუთრებით ნარეკლისა და სხვა ეკლიანი ბალახების თესლით. თუ ზაფხულის ბოლოს ნარეკლის თავზე ჩამოსხდარ პატარა ფრინველებს დაინახავთ, ფრთის ყვითელ ზოლს დაუწყეთ ძებნა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩიტბატონა
12–13 სმ სიგრძის პატარა ფრინველია. ზრდასრულს წითელი სახე, შავ-თეთრი თავი და შავ ფრთაზე ფართო ყვითელი ზოლი აქვს. ეს ზოლი ფრენისას განსაკუთრებით კარგად ჩანს, ამიტომ შორიდანაც იცნობთ.

სიგრძე 12–13 სმ-ია, ფრთების გაშლა 21–25 სმ, წონა 14–19 გ. ზრდასრულს წითელი სახე, შავ-თეთრი თავი, თბილი ყავისფერი ზურგი და თეთრი ქვედა მხარე აქვს, გვერდებსა და მკერდზე მოყავისფრო ლაქებით. ფრთები შავია, ფართო ყვითელი ზოლით, კუდი შავი, კუდზედა კი თეთრი.
მამალი და დედალი ძალიან ჰგვანან ერთმანეთს. მამალს წითელი „ნიღაბი“ უფრო დიდი და მუქი აქვს და თვალს უკანაც სცდება, მხრის ბუმბული კი შავი აქვს. დედლის წითელი თვალს არ სცდება, მხარი კი ყავისფერი აქვს. ამ განსხვავების დასანახად ფრინველს ახლოდან უნდა შეხედოთ.
ახალგაზრდას თავი ერთფეროვანი, ზურგი კი უფრო რუხი აქვს, წითელი სახე ჯერ არ აქვს. მაინც ადვილად იცნობთ ფრთის ყვითელი ზოლით. ნისკარტი გრძელი, წვეტიანი და სპილოსძვლისფერია, კუდი კი ორად გაყოფილი.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ღია, ნაწილობრივ ტყიან დაბლობებს ირჩევს: მეჩხერ ტყეს, ტყის პირებს, ბაღებს, პარკებს და სარეველიან მინდვრებს. არეალის თბილ ნაწილში ადგილზე რჩება, ცივი მხარეებიდან კი ზამთრისთვის მიფრინავს. საქართველოში დაკვირვებები ყველაზე მეტი თბილისიდან, მცხეთა-მთიანეთიდან, ქვემო ქართლიდან, კახეთიდან და შიდა ქართლიდან არის. ბევრია სამცხე-ჯავახეთიდან, აფხაზეთიდან, აჭარიდან და სამეგრელო-ზემო სვანეთიდანაც. ქალაქშიც ხშირად ჩანს, სადაც ხეები, ბუჩქები და ბალახიანი ადგილებია.
ჩიტბატონას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. საკმარისი ჩანაწერები ცხრა რეგიონშია: თბილისი, მცხეთა-მთიანეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი, შიდა ქართლი, სამცხე-ჯავახეთი, აფხაზეთი, აჭარა და სამეგრელო-ზემო სვანეთი. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად წვრილი თესლით იკვებება: ნარეკლისა და ღიღილოს. გრძელი, წვეტიანი ნისკარტით თესლს ისეთი ადგილიდანაც იღებს, საიდანაც სხვა ფრინველი ვერ ახერხებს. ბარტყებს თავიდან თესლისა და მწერების ნარევს აჭმევს, მერე მწერების წილი მცირდება. ზამთარში ფარად დადის და ხშირად საკვებურებთანაც მოდის.
საქართველოში მთელი წელი გვხვდება. დაკვირვებები ყველა თვისაა, ყველაზე მეტი აპრილ–მაისში, ყველაზე ცოტა დეკემბერში. გამრავლების სეზონის გარეთ ფარად დაფრინავს, ზამთარში ფარაში 40-მდე ფრინველი იკრიბება, ზოგჯერ მეტიც. გალობა ვერცხლისფერი, მჟღერი ჭიკჭიკი და ტრელებია. ბუდეს მარტო დედალი აშენებს, ჩვეულებრივ ერთ კვირაში, მამალი კი გვერდით დაჰყვება. პატარა, მკვრივი ბუდე რამდენიმე მეტრის სიმაღლეზე, მოქნილი ტოტის ბოლოს, ფოთლებშია დამალული. ხავსისა და მღიერისგან აკეთებს, შიგნით ნარეკლის ბუსუსით ამოფენს და ტოტზე ობობას ქსელით ამაგრებს. დებს 4–6 კვერცხს, დედალი მათ 11–13 დღე ჩეკავს, მამალი კი საკვებს უზიდავს. ბარტყები ბუდეს 13–18 დღეში ტოვებენ. წელიწადში ორჯერ ბუდობს, ზოგჯერ სამჯერაც.
მსოფლიოში ჩიტბატონას გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2019). საქართველოს ეროვნულ შეფასებაშიც (2021) LC კატეგორიაშია, რიცხოვნობა კი სტაბილურად ითვლება. აქ მისი ყოფნა ფოტოებითა და რგოლვის მონაცემებით არის დადასტურებული. ლამაზი ფერისა და სასიამოვნო გალობის გამო მას ბევრგან გალიაში ზრდიან. XIX საუკუნის ბრიტანეთში ყოველწლიურად ათასობით ჩიტბატონას იჭერდნენ გასაყიდად. მისთვის საფრთხეა ფრინველების ჭერა და ღია, სარეველიანი ადგილების განადგურება.
Tom Heijnen · ნიკიტა ტიუნოვი · ნიკოლოზ დონაძე · Irina Kalashnikova
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩიტბატონასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მთელი წლის მობინადრე და მობუდარია, გადაფრენის დროსაც გვხვდება. დაკვირვებები ყველა თვისაა. ყველაზე ხშირად აპრილ–მაისში ჩანს, როცა გალობს და ბუდობს.
ბაღებში, პარკებში, ტყის პირებსა და სარეველიან მინდვრებში. ყველაზე მეტი დაკვირვება თბილისიდან, მცხეთა-მთიანეთიდან, ქვემო ქართლიდან, კახეთიდან და შიდა ქართლიდან არის. ზამთარში ფარად დადის, ამიტომ ნარეკლიან ადგილებში მოძებნეთ.
წითელი სახით, შავ-თეთრი თავითა და შავ ფრთაზე ფართო ყვითელი ზოლით. ზურგი ყავისფერია, ქვედა მხარე თეთრი. ახალგაზრდას წითელი სახე არ აქვს, მაგრამ ყვითელი ზოლი უკვე აქვს. ეს ზოლი ფრენისას შორიდანაც ჩანს.
სიგრძე 12–13 სმ-ია, ფრთების გაშლა 21–25 სმ, წონა კი 14–19 გ. ზომით ბევრ სხვა სკვინჩას ჰგავს, ამიტომ ფერს უფრო დააკვირდით.
ძირითადად წვრილ თესლს: ნარეკლისა და ღიღილოს. გრძელი ნისკარტით თესლს ღრმად ჩამალულ ადგილებიდანაც იღებს. ბარტყებს თესლსა და მწერებს აჭმევს. ზამთარში საკვებურთანაც მოდის.
ჩვეულებრივ ორჯერ, ზოგჯერ სამჯერაც. დედალი 4–6 კვერცხს დებს და 11–13 დღე ჩეკავს. ბარტყები ბუდეს 13–18 დღეში ტოვებენ. ბუდე ტოტის ბოლოს, ფოთლებშია დამალული, ამიტომ თუ იპოვით, ტოტს ნუ შეეხებით.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2019), საქართველოს ეროვნულ შეფასებაშიც LC-ა და რიცხოვნობა სტაბილურია. ბევრგან გალიაში ზრდიან, მაგრამ ველური ჩიტბატონა ნუ დაიჭირეთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















