ამლაყი იხვი
Tadorna tadorna
Anna Saltykova · Southern Administrative District
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 55–65 სმ; ფრთები 100–120 სმ; 0,5–1,5 კგ
- კვება
- წვრილი კიბოსნაირები, მოლუსკები, წყლის მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მთელი წლის სტუმარი, არ ბუდობს
- ჰაბიტატი
- ზღვის ყურეები, ლამიანი ნაპირები, მლაშე და მტკნარი ტბები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2019); საქართველოში LC
ამლაყ იხვს (Tadorna tadorna) სხვა ფრინველში ვერ აგერევათ: თეთრ სხეულზე მუქი მწვანე თავი, კაშკაშა წითელი ნისკარტი, მკერდზე წაბლისფერი ზოლი და შავი ზოლები აქვს. ფორმითაც და ზომითაც პატარა, მოკლეკისერა ბატს ჰგავს. ბატივით სწრაფად დადის მიწაზე. საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ჩანს, მაგრამ აქ არ ბუდობს. ყველა რეგიონში მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ, უმეტესად გაზაფხულზე. ადამიანისთვის საშიში არ არის, მსოფლიოშიც და საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ამლაყი იხვი
დიდი იხვია, 55–65 სმ სიგრძის, გაშლილი ფრთებით 100–120 სმ. სხეული თეთრია, თავი და კისერი მუქი მწვანე, ნისკარტი წითელი, ფეხები ვარდისფერი. მკერდზე ფართო წაბლისფერი ზოლი გასდევს.

ორივე სქესს თეთრი სხეული, მუქი მწვანე, მბზინავი თავი და კისერი, მოწითალო-ვარდისფერი ნისკარტი და ვარდისფერი ფეხები აქვს. მკერდიდან მხრებამდე წაბლისფერი ზოლი გასდევს, მხრებსა და მუცლის შუაზე კი შავი ზოლები. ფრენისას ფრთის წინა ნაწილი თეთრია, ბოლოები შავი, სარკე კი მწვანე.
მამალი დედალზე ოდნავ დიდია. გამრავლების დროს მას ნისკარტი კაშკაშა წითელი აქვს, ძირში კი ბორცვისებრი წანაზარდი უჩნდება. დედალს წანაზარდი არ აქვს, სახეზე ზოგჯერ თეთრი ლაქები აქვს. ახალგაზრდები ზემოდან მორუხოა, ქვემოდან თეთრი, მაგრამ ფრთის ნახატი უკვე ზრდასრულისა აქვთ.
წითელ იხვს (Tadorna ferruginea) იგივე ბატისმაგვარი აღნაგობა და ფრენისას თეთრი და შავი ფრთები აქვს, მაგრამ მთლიანად ნარინჯისფერ-მურაა, ნისკარტი კი შავი. თუ დიდ იხვს თეთრი სხეული, მწვანე თავი და წითელი ნისკარტი აქვს, ამლაყ იხვს უყურებთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ძირითადად ზღვის ყურეებთან, შესართავებთან და მოქცევის ლამიან ნაპირებთან ცხოვრობს. აზიაში სტეპისა და ნახევარუდაბნოს მლაშე ტბებზე ბუდობს, ბოლო ათწლეულებში კი სულ უფრო ხშირად მტკნარ წყლებზეც სახლდება. ბუდობს ზომიერ პალეარქტიკაში: ევროპის სანაპიროებიდან შავი და აზოვის ზღვების ნაპირების გავლით ცენტრალურ აზიამდე და მანჯურიამდე. ევროპული პოპულაციები ძირითადად ადგილზე რჩებიან, აზიური კი ზამთარს სამხრეთით, ჩრდილოეთ ინდოეთსა და სამხრეთ ჩინეთში ატარებენ. საქართველოში მთელი წლის განმავლობაში ჩანს, ყველაზე ხშირად გაზაფხულზე, მაგრამ ყველა რეგიონში მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ. ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, ზამთარსა და გაზაფხულზე ნახეს, შიდა ქართლში ნადარბაზევის ტბაზე დეკემბერსა და მარტში. სამცხე-ჯავახეთში საღამოს ტბაზე და ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში უნახავთ, ზღვისპირეთში კი გურიაში და აფხაზეთში, გაგრასა და სოხუმთან. ცალკეული შეხვედრებია თბილისიდან და კახეთიდან, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტიდან.
ამლაყი იხვის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ არცერთ რეგიონში არ არის საკმარისი, ამიტომ არცერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
წვრილი კიბოსნაირებით, მოლუსკებითა და წყლის მწერებით იკვებება. საკვებს ძირითადად ლამიან ნაპირებსა და მეჩეჩებზე აგროვებს. კარგად ცურავს, მაგრამ თითქმის არ ყვინთავს: ყვინთვენ მხოლოდ ბარტყები და დაჭრილი ფრინველები.
ბევრ დროს ნაპირზე ატარებს და ბატივით, ტანის ჰორიზონტალურად დაჭერით, სწრაფად დადის და დარბის. იშვიათი ფრთის ქნევით, ჩვეულებრივ იხვებზე ნელა დაფრინავს, გადაფრენისას კი სოლად ან ფართო ფრონტით მიდის. ხმაურიანი იხვია: მამალი გაზაფხულზე მაღლა, „დიუ-დიუ-დიუ“-თი უსტვენს, დედალი კი დაბლა, ცხვირისმიერად ყიყინებს და წამში 12 მარცვლამდე გამოსცემს. ბუდობის შემდეგ ბევრი ბუმბულის გამოსაცვლელად შორს, დიდ თავშეყრის ადგილებზე მიფრინავს, სადაც 25–31 დღე ფრენის უნარს კარგავს: ჩრდილოეთ გერმანიის ვადენის ზღვაზე ასეთ დროს 100 000-მდე ფრინველი იკრიბება. დედლები ორი წლისა მწიფდებიან, მამლები 4–5 წლისა. ბუდეს ხშირად სხვა ცხოველების ძველ ნორებში, მაგალითად, კურდღლის სოროებში, ხის ფუღუროებში ან თივის ზვინებში აკეთებს. დებს ჩვეულებრივ 8–10 მოკრემისფრო-თეთრ კვერცხს. ბატებისა და გედების მსგავსად, ბარტყებს ორივე მშობელი იცავს და საკვებ ადგილებზე, ბუდიდან 3 კმ-მდე მიყავს. ბევრი წყვილი ბარტყებს „ბაგაში“ ტოვებს, სადაც მათ მხოლოდ ერთი-ორი ზრდასრული უვლის. ყველაზე ხანდაზმული ცნობილი ფრინველი თითქმის 20 წლისა იყო.
მსოფლიოში ამლაყი იხვი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019). XX საუკუნის შუა წლებიდან მისი რიცხვი საგრძნობლად გაიზარდა და არეალი გაფართოვდა: ევროპაში ადრე მხოლოდ სანაპიროებსა და მლაშე წყლებზე ბუდობდა, ახლა კი ხმელეთის მტკნარ წყლებზეც ფართოდ გვხვდება. ამას ძირითადად ნადირობისგან უკეთეს დაცვას უკავშირებენ. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). საქართველოს წითელი ნუსხის 2021 წლის შეფასებით, საქართველოშიც საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), ქვეყანაში მისი რიცხვი კი სტაბილურად არის მიჩნეული.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ამლაყი იხვთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, წლის ყველა თვეში, მაგრამ აქ არ ბუდობს. ყველაზე ხშირად გაზაფხულზე ჩანს, მაგრამ ყველა რეგიონში მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ.
ყველაზე ხშირად ტბებზე, მაგრამ ყველგან მხოლოდ რამდენჯერმე უნახავთ. ზამთარსა და გაზაფხულზე კუმისისა და ნადარბაზევის ტბებზე ნახეს, სამცხე-ჯავახეთში კი საღამოს ტბაზე. ზღვისპირეთში გურიასა და აფხაზეთში, გაგრასა და სოხუმთან უნახავთ.
თეთრი სხეულით, მუქი მწვანე თავით, წითელი ნისკარტითა და მკერდზე წაბლისფერი ზოლით. ფორმით პატარა ბატს ჰგავს. წითელი იხვი მთლიანად ნარინჯისფერ-მურაა, ამიტომ მათი არევა ძნელია.
სიგრძე 55–65 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 100–120 სმ. მამალი 0,8–1,5 კგ-ს იწონის, დედალი 0,5–1,3 კგ-ს. გარეულ იხვზე საგრძნობლად დიდია.
წვრილ კიბოსნაირებს, მოლუსკებსა და წყლის მწერებს. საკვებს ლამიან ნაპირებსა და მეჩეჩებზე აგროვებს. თითქმის არ ყვინთავს.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2019) და მისი არეალი ფართოვდება. საქართველოშიც LC-ია. მასზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.






















