არგიოპა ნადავლს მრგვალ ქსელში იჭერს. ძირითადად სხვადასხვა მწერით იკვებება: ბზიკებით, ბუზებით, კალიებით და სხვა შედარებით მსხვილი უხერხემლოებით, რომლებიც ქსელში ხვდებიან. დაჭერილ ნადავლს ობობა ჩვეულებრივ ჯერ აბრეშუმის ძაფში ახვევს და მერე კბენს. ეს აღწერა სახეობას ზოგადად ეხება. მართალია, არგიოპა მწერებს ჭამს, მაგრამ არასწორია მისი მიჩნევა ბაღის მავნე მწერებთან ბრძოლის მიზანმიმართულ საშუალებად, ანუ „ბიოლოგიურ კონტროლად“.
ზაური ხაჩიძე · ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკისაქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვან — დააკვირდი და დატოვე იქ, სადაცაა.
ყვითელ-შავზოლიანი ობობა, რომელიც მრგვალ ქსელს ქსოვს. საქართველოში მკვიდრი სახეობაა; ადამიანისთვის სამედიცინო რისკი არ აქვს.
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
- ზომა
- მდედრი 10–22 მმ
- კვება
- მწერები ქსელში
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი
- ჰაბიტატი
- ნოტიო მდელო / ბალახი
- ოჯახი
- Araneidae
- ადამიანის რისკი
- უვნებელი
არგიოპა (Argiope bruennichi), ქართულად ასევე ბრუნიქის არგიოპა, ობობაა, რომელიც მრგვალ ქსელს ქსოვს. განსაკუთრებით ადვილი ამოსაცნობია მდედრი: მის მუცელზე მკვეთრი ყვითელი და შავი ზოლებია. ამ ზოლების გამო ინგლისურად მას „wasp spider“, ანუ „ბზიკის ობობა“ ჰქვია. საქართველოში არგიოპა ფართოდაა გავრცელებული და მკვიდრ სახეობად ითვლება. საქართველოში ის ძალიან ჩვეულებრივ სახეობად არის აღწერილი. ეს არ ნიშნავს, რომ ქვეყნის ყველა რეგიონში ერთნაირი რაოდენობით გვხვდება: რამდენი არგიოპა ცხოვრობს კონკრეტულ ადგილას, ადგილობრივ გარემოსა და ჰაბიტატზეა დამოკიდებული. მდედრის სხეული დაახლოებით 10–22 მმ სიგრძისაა, მამრი კი გაცილებით პატარაა — დაახლოებით 7–8 მმ. ეს ზომები ფეხებს არ მოიცავს. არგიოპას შხამი აქვს და მას ძირითადად ნადავლის, განსაკუთრებით მწერების, დასამორჩილებლად იყენებს. ადამიანისთვის მისი ნაკბენი, როგორც წესი, სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან საფრთხედ არ ითვლება. მიუხედავად ამისა, ობობას ხელში ნუ აიყვანთ. Argiope bruennichi IUCN-ს შეფასებული არ აქვს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში ეს სახეობა შეტანილი არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ არგიოპა
დიდი ობობაა, რომელიც მრგვალ ქსელს ქსოვს. მუცელზე მკვეთრი ყვითელ-შავი განივი ზოლები აქვს. ქსელის შუაში ხშირად ჩანს თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლი. მდედრი მამრზე გაცილებით დიდია.
მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22 მმ-ია, მამრისა კი — დაახლოებით 7–8 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის. ეს სახეობის ზოგადი მონაცემებია.
მდედრის მუცლის ზედა მხარეს შავ ან მუქ ფონზე მკვეთრი თეთრი და ყვითელი განივი ზოლები ჩანს. სწორედ ეს ზოლები აძლევს ობობას დამახასიათებელ „ბზიკისებრ“ იერს. მამრი გაცილებით ნაკლებად ჭრელია: უმეტესად ვერცხლისფერ-ნაცრისფერი ან მოყვითალოა, მუცლის ზოლები კი უფრო სუსტად უჩანს.
არგიოპა დიდ მრგვალ ქსელს ქსოვს, ხშირად ბალახში და მიწასთან შედარებით ახლოს. ქსელის შუაში ხშირად ჩანს თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლი — სტაბილიმენტუმი. ზრდასრული მდედრი ჩვეულებრივ ქსელის ცენტრში, თავით ქვემოთ ზის. ასეთი ქსელი, მასში ზიგზაგისებრი ზოლი და თავით ქვემოთ მჯდომი მდედრი ბუნებაში არგიოპას ამოცნობის ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი ნიშანია.
საქართველოში გვხვდება ამავე გვარის კიდევ ერთი სახეობა — Argiope lobata. ორივე სახეობის მდედრი დიდია და ქსელის ცენტრში ზის, ამიტომ ზომა და ქსელში ჯდომის პოზა მათ გასარჩევად არ კმარა. Argiope lobata-ს მდედრს მუცლის გვერდებზე გამოკვეთილი წანაზარდები, ანუ ლობები აქვს. მისი მუცელი ერთფეროვანი, ვერცხლისფერ-ნაცრისფერია, ლობების მიდამოში ზოგჯერ მოყავისფრო ფერით. Argiope bruennichi-ს მდედრისთვის დამახასიათებელი მკვეთრი ყვითელ-შავი „ბზიკისებრი“ ზოლები მას არ აქვს. ეს ნიშნები, უპირველეს ყოვლისა, მდედრებს ეხება. ორივე სახეობის მამრი პატარაა და მუცელი ერთფეროვანი, მოყვითალო ან ვერცხლისფერ-ნაცრისფერი აქვს. სპეციალისტები მამრებს პედიპალპის, ანუ მამრის სასქესო ორგანოს, აგებულებით არჩევენ. სხვა ობობებს, რომლებიც მრგვალ ქსელს ქსოვენ, მათ შორის Araneus-ის გვარის სახეობებს, მუცელზე ხშირად ჯვრისებრი ან განსხვავებული ნიმუში აქვთ. არგიოპა ბზიკი არ არის: ობობას რვა ფეხი აქვს, ფრთები არ აქვს და ჩვეულებრივ საკუთარ ქსელში ზის.
ლობებიან არგიოპას (Argiope lobata) ამ ატლასში ცალკე პროფილი აქვს.
ფერი
ყვითელითეთრინაცრისფერიყავისფერი
მდედრის თავმკერდი ვერცხლისფერი და პრიალაა. მუცლის ზედა მხარეს ბევრი თეთრი ან ყვითელი განივი ზოლი გასდევს — სწორედ ეს ზოლები აძლევს ობობას ბზიკისებრ იერს. მუცლის ქვედა მხარე მუქი ყავისფერია, ყვითელი გასწვრივი ზოლებითა და რამდენიმე ლაქით. ფეხები მოყვითალოა, ყავისფერი რგოლებით. მამრი მდედრზე გაცილებით ნაკლებად ჭრელია: მისი მუცელი ერთფეროვანი, პრიალა, ვერცხლისფერ-ნაცრისფერი ან მოყვითალოა.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
არგიოპა ხშირად გვხვდება დაბალ ბალახში და მდელოებზე. მდედრი იქ მრგვალ ქსელს მიწასთან ახლოს ქსოვს. სახეობის ჰაბიტატად განსაკუთრებით ნოტიო მდელოს ბალახეულობაა აღწერილი. ეს სახეობის ზოგადი აღწერაა და საქართველოში კონკრეტულ სიმაღლის სარტყელს არ აღნიშნავს. საქართველოში Argiope bruennichi-ის ჩანაწერები ცნობილია თბილისიდან, ქვემო ქართლიდან, კახეთიდან, აჭარიდან, გურიიდან, იმერეთიდან, მცხეთა-მთიანეთიდან, სამეგრელოდან და აფხაზეთიდან. ცალკეული ჩანაწერები არსებობს სამცხე-ჯავახეთიდან, შიდა ქართლიდან და რაჭა-ლეჩხუმი-ქვემო სვანეთიდანაც. ეს სია არ ნიშნავს, რომ სხვა რეგიონებში არგიოპა არ გვხვდება. „საქართველოში ფართოდ გავრცელებული“ არც იმას ნიშნავს, რომ არგიოპა ქვეყნის ყველა ჰაბიტატსა და ყველა სიმაღლის სარტყელში ერთნაირად გვხვდება.
დაფიქსირებულია (ფოტოდაკვირვებები)საველე ჩანაწერი
ჩანაწერები ცოტაა · 3
არგიოპას რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან და რუკაზე მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებია გამოყოფილი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
დღისით მდედრი ხშირად ქსელის ცენტრში, თავით ქვემოთ ზის. ქსელის შუაში ხშირად ჩანს თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლი — სტაბილიმენტუმი. რისთვის სჭირდება ობობას ეს ზოლი, ბოლომდე დადგენილი არ არის. შესაძლოა, ნადავლს იზიდავდეს, ქსელს უფრო თვალსაჩინოს ხდიდეს ან სხვა ცხოველებს ქსელის შემჩნევაში ეხმარებოდეს. ზრდასრული მდედრები განსაკუთრებით თვალსაჩინოები ზაფხულის მეორე ნახევარში ხდებიან. საქართველოდან ცნობილია, მაგალითად, 2006 წლის 20 ივლისის ჩანაწერი დავითგარეჯის მიდამოებიდან. მდედრი კვერცხებს დიდ, ყავისფერ პარკში დებს, რომელიც ქაღალდს ჰგავს. პარკი დოქის ფორმისაა და ქსელის ახლოს, მცენარეებზეა ჩამოკიდებული. პატარა ობობები კვერცხიდან ზამთრამდე იჩეკებიან, მაგრამ პარკს არ ტოვებენ: ზამთარს მასში ატარებენ და გარეთ გაზაფხულზე გამოდიან. მამრი მდედრზე გაცილებით პატარაა. შეწყვილების პერიოდში ის ხშირად მდედრის ქსელთან ახლოს ჩანს. შეწყვილებისას მდედრმა მამრი შეიძლება შეჭამოს. ეს სახეობის ზოგადი ქცევაა და საქართველოში ცალკე დაკვირვებით დადასტურებული არ არის. არგიოპას ხელში აყვანა საჭირო არ არის — უმჯობესია, ქსელთან მშვიდად დააკვირდეთ.
IUCN-ს Argiope bruennichi გლობალურად შეფასებული არ აქვს, ამიტომ მისი სტატუსია NE — Not Evaluated („შეუფასებელი“). ეროვნულ დონეზე სახეობა LC*-ად არის შეფასებული, თუმცა ეს ოფიციალური სახელმწიფო წითელი ნუსხის სტატუსი არ არის. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში Argiope bruennichi შეტანილი არ არის. ობობასნაირებიდან ამ ნუსხაშია ტივის ობობა (Dolomedes plantarius), რომელსაც VU — „მოწყვლადის“ სტატუსი აქვს. ევროპის ჩრდილოეთ ნაწილში არგიოპამ ბოლო ათწლეულებში არეალი გააფართოვა, ანუ ახალ ტერიტორიებზე გავრცელდა. გენეტიკური კვლევები კავკასიას ამ სახეობის მრავალფეროვნების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რეგიონად განიხილავს. ეს დასკვნა სხვა ნიმუშებთან ერთად საქართველოდან აღებულ ნიმუშებსაც ეფუძნება. ველური ობობა არ დაიჭიროთ — ბუნებრივ გარემოში დატოვეთ.
ნიკა გაგლოშვილი
ზაური ხაჩიძე · ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი
ზაური ხაჩიძე · ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი
ზაური ხაჩიძე · ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი
ნიკა გაგლოშვილი · ზაური ხაჩიძე · ველურ ბუნებასთან ახლოს · რამო გოგიტიძე · Anamarija Koprivnjak · ვასიკო ბერიძე
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები არგიოპასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. არგიოპა (Argiope bruennichi) საქართველოში დადასტურებულად გვხვდება და მკვიდრ სახეობად ითვლება. ეს მთელი ქვეყნის შეფასებაა. ის არ ნიშნავს, რომ არგიოპა ყველა რეგიონსა და ჰაბიტატში ერთნაირად არის გავრცელებული.
არგიოპა დაფიქსირებულია თბილისში, ქვემო ქართლში, კახეთში, აჭარაში, გურიაში, იმერეთში, მცხეთა-მთიანეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთსა და აფხაზეთში. სამცხე-ჯავახეთიდან, შიდა ქართლიდან და რაჭა-ლეჩხუმი-ქვემო სვანეთიდან ცალკეული ჩანაწერებიც არის ცნობილი, თუმცა ამ რეგიონებში ჩანაწერები ჯერ ცოტაა. არგიოპას განსაკუთრებით ზაფხულში, ბალახიან ადგილებსა და მდელოებზე ნახავთ. ამ დროს ზრდასრული მდედრები უფრო თვალსაჩინოები ხდებიან.
მდედრს ადვილად ამოიცნობთ მუცელზე მკვეთრი ყვითელ-შავი განივი ზოლებით. მის მრგვალ ქსელში ხშირად თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლიც ჩანს. მამრი გაცილებით პატარაა და უფრო ერთფეროვანია. საქართველოში არგიოპა შეიძლება აგერიოთ ლობებიან არგიოპაში (Argiope lobata). ლობებიანი არგიოპის მდედრიც დიდია და ქსელის ცენტრში ზის. განსხვავება ისაა, რომ მას მუცლის გვერდებზე გამოკვეთილი ლობები აქვს, მუცელი კი ერთფეროვანი, ვერცხლისფერ-ნაცრისფერია, დამახასიათებელი ყვითელ-შავი ზოლების გარეშე. ორივე სახეობის მამრი პატარა და ერთფეროვანია, ამიტომ ეს განსხვავება, უპირველეს ყოვლისა, მდედრებს ეხება.
მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22 მმ-ია, მამრისა კი — დაახლოებით 7–8 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის. ეს სახეობის ზოგადი მონაცემებია.
დიახ, არგიოპას შხამი აქვს, რომელსაც ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს. ადამიანისთვის მისი ნაკბენი სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან საფრთხედ არ ითვლება. ნაკბენი იშვიათია და, როგორც წესი, მხოლოდ ადგილობრივ რეაქციას იწვევს. ობობას ხელში ნუ აიყვანთ. ძლიერი ან უჩვეულო სიმპტომების შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
ზრდასრული მდედრები განსაკუთრებით თვალსაჩინოები ზაფხულის მეორე ნახევარში ხდებიან. საქართველოში ივლისის ჩანაწერიც არის ცნობილი, დავითგარეჯის მიდამოებიდან.
IUCN-ს Argiope bruennichi გლობალურად შეფასებული არ აქვს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში სახეობა შეტანილი არ არის. ეროვნულ დონეზე სახეობა LC*-ად არის შეფასებული, თუმცა ეს ოფიციალური სახელმწიფო სტატუსი არ არის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
