COP17 ერევანში დასრულდა: ქვეყნებმა „ერევნის გზა“ მიიღეს

ერევანში გაეროს ბიომრავალფეროვნების კონფერენცია 31 ოქტომბერს, შაბათს, დასრულდა. მოლაპარაკებები 30 ოქტომბერს უნდა დამთავრებულიყო, მაგრამ 24 საათით გაგრძელდა. კონფერენცია 19 ოქტომბერს დაიწყო და მასში ბიომრავალფეროვნების კონვენციის მხარეთა მე-17 შეხვედრა (COP17) და კონვენციის კარტახენისა და ნაგოიას ოქმების მხარეთა შეხვედრები შედიოდა.

კონვენციის სამდივნოს ცნობით, მხარეებმა თითქმის 50 გადაწყვეტილება მიიღეს. მათ შორის მთავარი „ერევნის გზაა“ (Yerevan Pathway). ეს არის შეთანხმებული პასუხი კუნმინგ-მონრეალის ბიომრავალფეროვნების გლობალური ჩარჩოს შესრულების პირველ კოლექტიურ მიმოხილვაზე. ჩარჩო 2022 წელს მიიღეს და მასში 23 მიზანია, რომლებიც 2030 წლისთვის უნდა შესრულდეს.

მიმოხილვა კონფერენციამდე გამოქვეყნებულ ანგარიშს, State of Biodiversity Action-ს, ეყრდნობოდა. ანგარიშის დასკვნით, მსოფლიო 23 მიზნის 2030 წლამდე შესრულების გზაზე არ დგას. „ერევნის გზა“ ამ დასკვნაზე პასუხია: ის 2030 წლამდე პრიორიტეტებს და იმ სფეროებს ადგენს, სადაც სამუშაო უნდა დაჩქარდეს.

სამდივნოს მიხედვით, პრიორიტეტები ოთხია: ბუნებისთვის მავნე სუბსიდიებისა და წახალისების მექანიზმების მოგვარება; განვითარებადი ქვეყნებისთვის ფინანსური, სამეცნიერო და ტექნიკური დახმარების ზრდა; ეროვნული ბიუჯეტებისა და ეკონომიკური გადაწყვეტილებების ჩარჩოსთან შესაბამისობა; და შესრულების, მონიტორინგის, ანგარიშგებისა და მიმოხილვის მექანიზმების გაძლიერება.

კონვენციის აღმასრულებელმა მდივანმა, ასტრიდ შომაკერმა, შედეგი ასე შეაფასა: საბოლოო გამოცდა ის კი არ არის, რაზე შეთანხმდნენ მთავრობები ერევანში, არამედ ის, რას შეცვლიან სახლში დაბრუნების შემდეგ.

მხარეებმა გადაწყვეტილებები მიიღეს დაცულ ტერიტორიებსა და ტყის ბიომრავალფეროვნებაზე, ველური ბუნების მდგრად მართვაზე, ინვაზიურ უცხო სახეობებზე, გენმოდიფიცირებული ორგანიზმების რისკის შეფასებაზე, ზღვისა და სანაპიროს ბიომრავალფეროვნებაზე, სინთეზურ ბიოლოგიასა და ბიომრავალფეროვნების სხვა სექტორებში ინტეგრირებაზე. ახალი აქცენტი ბიომრავალფეროვნების განათლებაზეც გაკეთდა.

ხანგრძლივი მოლაპარაკების შემდეგ მხარეები შეთანხმდნენ კონვენციის მე-8(j) მუხლის ახალი მუდმივი დამხმარე ორგანოს მუშაობის წესებზე. ამ მუხლს ძირძველი ხალხებისა და ადგილობრივი თემების როლი ეხება. წესებს ოფიციალურად „სევანის სახელმძღვანელო“ (Sevan Guidelines) ჰქვია, სომხეთის უდიდესი ტბის სახელის მიხედვით.

კლიმატისა და ბიომრავალფეროვნების კავშირზე ქვეყნებს მოუწოდეს, ნებაყოფლობითი სახელმძღვანელო მითითებების გამოყენება დაიწყონ. Premium Times-ის ცნობით, ეს მითითებები COP18-მდე კიდევ განიხილება.

სამდივნოს ცნობით, კონფერენციაზე თითქმის 2 მილიარდი აშშ დოლარის ახალი დაფინანსება გამოცხადდა. მათ შორის 560 მილიონი დოლარი გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის (GEF) მე-9 შევსებისა და ბიომრავალფეროვნების გლობალური ჩარჩოს ფონდის ფარგლებშია, 500 მილიონი სახეობების აღდგენის ალიანსით (Species Recovery Alliance), 330 მილიონზე მეტი კი Value Nature Fund-ით, რომელიც კერძო კაპიტალის მოზიდვას ისახავს მიზნად.

ეს სამი თანხა ერთად დაახლოებით 1,4 მილიარდია. დანარჩენი ნაწილი პრესრელიზში ცალკე არ არის ჩამოთვლილი. გამოცხადდა სხვა ინიციატივებიც: აზიის განვითარების ბანკის ბიომრავალფეროვნების ობლიგაცია და საინვესტიციო ინკუბატორი, ტყეების შესახებ სამოდელო ჩარჩოკანონის პროექტი და ბუნების მდგომარეობის ახალი ინდიკატორები.

The Nature Conservancy-მ (TNC) დახურვისას განაცხადა, რომ შედეგი შესაძლოა ბუნების კრიზისის მასშტაბს ვერ შეესაბამებოდეს, ხელმისაწვდომი რესურსები კი საჭიროზე ბევრად ნაკლებია. ორგანიზაციის თქმით, კონფერენციამ მეცნიერების, მათ შორის IPBES-ის, როლზე შემაშფოთებელი ზეწოლაც აჩვენა. TNC-ის შეფასებით, კომპრომისი საკმარის წინსვლად არ უნდა მივიჩნიოთ.

Premium Times-ის ცნობით, ველური ბუნების დაცვის საზოგადოების (WCS) ვიცე-პრეზიდენტმა სიუზან ლიბერმანმა თქვა, რომ მოლაპარაკებები „ამბიციით სუსტი“ გამოვიდა. WCS-მა მისასალმებლად მიიჩნია ეკოსისტემების მონიტორინგისა და სუბსიდიების რეფორმის დებულებები, მაგრამ ეჭვქვეშ დააყენა, აქვს თუ არა ტექსტს პრაქტიკული ზომები. კლიმატისა და ბიომრავალფეროვნების მითითებების COP18-მდე გადადება კი ორგანიზაციამ საკითხის უბრალოდ გადავადებად შეაფასა.

აქ გამოყენებულ წყაროებში საქართველო ცალკე არ არის ნახსენები. კონფერენციის დასაწყისში, ლიდერთა სამიტზე, საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა თქვა, რომ ქვეყნის დაცული ტერიტორიები მილიონ ჰექტარს აღემატება და საქართველო მხარს უჭერს გლობალურ მიზანს, რომ 2030 წლისთვის ხმელეთისა და ზღვის სულ მცირე 30% დაცული იყოს. ამაზე 17 ოქტომბერს ვწერდით.

„ერევნის გზა“ ეროვნულ დონეზე უნდა შესრულდეს: სამდივნოს თქმით, პროგრესი პოლიტიკის ცვლილებით, რესურსების მიწოდებით და ბუნებისა და ადამიანებისთვის გაზომვადი გაუმჯობესებით შეფასდება. საქართველოში დაცული ტერიტორიების თემა ამ შემოდგომით ორი ახალი ეროვნული პარკით გაგრძელდა, ინვაზიური სახეობების რისკი კი, მაგალითად, ქუთაისის გეკონის ამბავშიც ჩანს.

შემდეგი, მე-18 კონფერენცია 2028 წელს ეკვადორში გაიმართება. მაშინ კუნმინგ-მონრეალის მიზნების ვადამდე ორი წელი იქნება დარჩენილი. სხვა ამბები სიახლეებშია.