ჩვეულებრივი ანკარა
Natrix natrix
უშხამო, ნახევრადწყლის გველი ყვითელი „საყელოთი“. საქართველოში გავრცელებულია; ადამიანისთვის უვნებელია.
მიმოხილვა
რა არის ჩვეულებრივი ანკარა
ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix) საქართველოში გავრცელებული უშხამო, ნახევრადწყლის გველია ყვითელი „საყელოთი“. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს. 2021 წლის გველების კვლევა მას წყლის ანკარასა და სპილენძასთან ერთად მთელ საქართველოში გავრცელებულ სახეობად ასახელებს. ყველაზე ხშირია ნოტიო დასავლეთში; აღმოსავლეთის მშრალ ზონაში უფრო იშვიათია და იქ ხშირად უფრო თვალსაჩინოა წყლის ანკარა (Natrix tessellata). ქართული პოპულაციები ქვესახეობას N. n. scutata-ს მიეკუთვნება, მათ შორის ზოლებიანი მორფი, რომელსაც ადრე N. n. persa ეწოდებოდა. ადრე გამოყოფილი „დიდთავა ანკარა“ (Natrix megalocephala) დღეს ამავე ქვესახეობის მორფად ითვლება და არა ცალკე სახეობად. IUCN-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern); საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
ბოლო განახლება
გალერეა
ჩვეულებრივი ანკარა ფოტოებში
ფოტო: Charles J. Sharp
ფოტო: ზაქრო სონგულაშვილი
ფოტო: Andreas Eichler
ფოტო: George Chernilevsky
ფოტო: Esquilo
ფოტო: Vít Kršul
ფოტო: GT1976
ფოტო: Isiwal
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ანკარა
უშხამო, ნახევრადწყლის გველია. პირველი ნიშანია ყვითელი „საყელო“ თავის უკან და მრგვალი გუგა. დასავლეთში ადვილად ერევა კავკასიურ გველგესლას; წყალთან — წყლის ანკარას.
- 01
თავის უკან ხშირად აქვს ყვითელი, თეთრი ან კრემისფერი „საყელო“ — ორი ნახევარმთვარე, უკან მუქი ლაქით. ეს ყველაზე საიმედო ველური ნიშანია, მაგრამ მელანისტურ ინდივიდში შეიძლება სუსტი იყოს ან არ ჩანდეს.
- 02
ზურგი მომწვანო, რუხი ან მოყავისფროა; ზურგის ქერცელი კილურია — შუაში ამოწეული ხაზივით. კოლხეთში ხშირია მუქი, თითქმის შავი ფორმა. ზოგ ინდივიდს ზურგზე ორი ღია ზოლი აქვს (ადრე „persa“); პალიასტომის მიდამოებში ასეთი ნახატი დაფიქსირებულია. გუგა მრგვალია.
- 03
ქართული წყაროებით საშუალო ზომის გველია: ჩვეულებრივ დაახლოებით 0.7–1.2 მ. მდედრი მამალზე დიდია. ევროპაში იშვიათად 1.5 მ-საც აღემატება — ეს ქართულ ტიპურ ზომად არ ითვლება. თავი ტანისგან ოდნავაა გამოყოფილი, გველგესლასავით სამკუთხა „ისარი“ არ არის.
- 04
წყლის ანკარას (Natrix tessellata) საყელო არ აქვს; ზურგზე კუბიკური, ჭადრაკისებრი ლაქებია და უფრო მჭიდროდაა მიბმული ღია წყალთან. ჩვეულებრივი ანკარა უფრო ამფიბიებს ჭამს, წყლისა — თევზს. საქართველოში წყლის ანკარა უფრო ხშირია ნახევრადმშრალ ადგილებში.
- 05
კავკასიურ გველგესლას ვერტიკალური გუგა, კილური ქერცელი და მოკლე, მსხვილი ტანი აქვს; საყელო არ აქვს. შხამიანია. სპილენძას გლუვი ქერცელი აქვს და საყელო არა. გველხოკერას მოძრავი ქუთუთო და ყურის ხვრელი აქვს — ხვლიკია, არა გველი. უცნობი გველი არ აიყვანოთ.
ქვიზი
შემდეგ: რომელი გველია?
ჩვეულებრივი ანკარა საქართველოს გველების ქვიზში შედის. ათი საველე ფოტო, ოთხი სახელი — თვალის ვარჯიში, არა საველე ამოცნობა.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
2021 წლის კვლევით სახეობა მთელ საქართველოშია გავრცელებული. ამ ატლასის რუკაზე აღნიშნულია ყველა 12 რეგიონი. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველგან ერთნაირად ხშირია: ნოტიო დასავლეთში — კოლხეთის დაბლობი, აჭარა, გურია, სამეგრელო, აფხაზეთი, იმერეთი — ადგილობრივად ჩვეულებრივია; აღმოსავლეთის მშრალ ვაკეზე უფრო მეტად დარჩენილ ჭაობს, ტბასა და მდინარის პირას უკავშირდება. 2026 წლის ჩამონათვალში აღმოსავლეთის კონკრეტული ჩანაწერია თიანეთის მუნიციპალიტეტი, სოფელი თუშურები. გავრცელების ნდობა ჩამონათვალში საშუალოა: ფართო არეალი დასტურდება, მაგრამ ყოველი მუნიციპალიტეტი ცალ-ცალკე არ არის დათვლილი. უპირატესობას ანიჭებს ნოტიო ადგილებს: ჭაობს, ჭალას, ტბას, ნაკადულს, ტენიან ტყეს და მდინარისპირა მდელოს. წყლის ანკარასთან შედარებით უფრო ჩრდილოვან, გრილ და ტენიან ადგილს ირჩევს; N. tessellata უფრო ღია, კლდოვან და ნახევრადმშრალ ნაპირზეა. კოლხურ ტყეში ფიქსირებულია ხეზე ასვლა — მზეზე თბობისა და ხის ბაყაყზე სანადიროდ. გვხვდება ბაღში, პარკსა და სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტშიც, თუ ამფიბიები საკმარისია. ზღვის დონიდან დაბლობიდან მთის ხეობებამდე ადის; საქართველოს ზუსტი მაქსიმალური სიმაღლე ამ გვერდის რეცენზირებულ წყაროებში ერთ ციფრად არ არის დადგენილი.
კვება
ძირითადად ამფიბიებით იკვებება — ბაყაყებით, გომბეშოებითა და ლიფსიტებით. თევზსაც იჭერს, მაგრამ ნაკლებად, ვიდრე წყლის ანკარა. ქართული გველების მიმოხილვა გვარ Natrix-ს ამფიბიებსა და თევზზე მონადირედ ასახელებს; ცალკე რაოდენობრივი კვების კვლევა საქართველოდან ამ გვერდზე არ არის. მსხვერპლს ცოცხლად ყლაპავს. ნადირობს წყალში და ნაპირზე; ზოგჯერ ტყეში შორსაც მიდის გომბეშოების საძებნელად.
ქცევა
აქტიურია თბილ სეზონზე, ძირითადად დღისით. ქართულ გველებში უმეტესობა დღის სახეობაა; ცხელ ამინდში შეიძლება საღამოს ან ღამითაც გადაადგილდეს. დასავლეთის დაბლობზე აქტიური პერიოდი უფრო გრძელია, ვიდრე მაღალმთაში; ერთიანი ქართული კალენდარი ამ გვერდის წყაროებში არ არის გამოქვეყნებული. კვერცხისმდებია. შეწყვილება გაზაფხულზეა; ზაფხულში დებს ჩვეულებრივ დაახლოებით 8–40 კვერცხს ტენიან, თბილ ადგილას — დამპალ მცენარეულობაში, კომპოსტში ან ნაპირის ნიადაგში. ნაშიერები იჩეკებიან გვიან ზაფხულში ან ადრე შემოდგომაზე. ეს რიცხვები სახეობის დონისაა; ცალკე ქართული ნაყოფიერების კვლევა აქ არ არის. საფრთხისას გამოყოფს უსიამოვნო სუნის სეკრეტს კლოაკიდან, თავს გველგესლასავით აბრტყელებს ან „მკვდარს თამაშობს“ — ხშირად ენა გარეთ და პირი ღია. არ ეძებს ადამიანს. არ აიყვანოთ: უვნებელია, მაგრამ ველური გველის დაჭერა ცხოველს აზიანებს და გველგესლასთან აღრევის რისკს ტოვებს.
კონსერვაცია
IUCN Red List-ით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა (Least Concern). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის — იქ გველებიდან შეტანილია, სხვებთან ერთად, კავკასიური და დინიკის გველგესლა. ნოტიო დასავლეთში ადგილობრივად ჩვეულებრივია. დაცულია ბერნის კონვენციის III დანართით. ადგილობრივ საფრთხედ რჩება ჭაობების დაშრობა, წყლის დაბინძურება, გზაზე დაღუპვა და გველგესლასთან აღრევის გამო მოკვლა. ბაღში ან პარკში გამოჩენა ამფიბიების არსებობაზე მიუთითებს და საფრთხეს არ ნიშნავს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ანკარა-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2026 წლის ჩამონათვალში ბიოლოგიურად დადასტურებულია. 2021 წლის კვლევა მას მთელ საქართველოში გავრცელებულად ასახელებს.
ჭაობთან, ტბასთან, ნაკადულთან და ტენიან ტყეში. ყველაზე ხშირია ნოტიო დასავლეთში. აღმოსავლეთში უფრო იშვიათია და დარჩენილ წყალთან არის მიბმული. რუკაზე ყველა 12 რეგიონია; ეს ფართო არეალს ასახავს და არა ერთნაირ სიმჭიდროვეს.
შხამი არ აქვს და ადამიანისთვის უვნებელია. საფრთხისას შეიძლება უსიამოვნო სუნი გამოყოს, თავი გააბრტყელოს ან „მკვდარი“ ითამაშოს. არ აიყვანოთ — დასავლეთში ადვილად ერევა კავკასიურ გველგესლას.
ეძებეთ ყვითელი ან თეთრი საყელო თავის უკან, მრგვალი გუგა და შედარებით წვრილი ტანი. კოლხეთში შეიძლება თითქმის შავიც იყოს. გველგესლას ვერტიკალური გუგა და მოკლე, მსხვილი ტანი აქვს.
ჩვეულებრივ ანკარას ხშირად აქვს ყვითელი საყელო და უპირატესობას ანიჭებს ნოტიო, ჩრდილოვან ჰაბიტატს; იკვებება ძირითადად ამფიბიებით. წყლის ანკარას კუბიკური ლაქები აქვს, უფრო მჭიდროდაა მიბმული წყალთან და საქართველოში უფრო ხშირია ნახევრადმშრალ ადგილებში; დიეტის უმეტესობა თევზია.
ძირითადად ბაყაყებს, გომბეშოებსა და ლიფსიტებს. თევზსაც იჭერს, მაგრამ ნაკლებად, ვიდრე წყლის ანკარა. მსხვერპლს ცოცხლად ყლაპავს.
კვერცხისმდებია. შეწყვილება გაზაფხულზეა; ზაფხულში დებს ჩვეულებრივ დაახლოებით 8–40 კვერცხს ტენიან, თბილ ადგილას. ნაშიერები იჩეკებიან გვიან ზაფხულში ან ადრე შემოდგომაზე. ეს სახეობის დონის მონაცემია.
მანძილი დაიცავით და არ აიყვანოთ. უვნებელია და ხშირად ამფიბიებს მიჰყვება. თუ გველის სახეობაში დარწმუნებული არ ხართ, ჩათვალეთ, რომ შეიძლება გველგესლა იყოს, და დატოვეთ უმოძრაოდ.
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Iankoshvili & Tarkhnishvili 2021 — Distribution of snakes in Georgia
- Kindler et al. 2013 — Phylogeography and taxonomy of grass snakes
- Kindler et al. 2017 — Hybridization patterns in two contact zones of grass snakes reveal a new Central European snake species
- Denk, Frotzler & Davitashvili 2001 — Relict taxa in humid forests and wetlands of Georgia
- IUCN Red List
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- The Reptile Database
- GBIF
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
