ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix) უშხამო გველია, რომელიც წყალშიც გვხვდება და ხმელეთზეც. მისი ყველაზე ადვილად შესამჩნევი ნიშანია თავის უკან ყვითელი, თეთრი ან კრემისფერი „საყელო“, თუმცა მუქ გველებში ის შეიძლება მკრთალად ჩანდეს. დასავლეთ საქართველოში მას ხშირად კავკასიურ გველგესლაში ერევათ, წყალთან კი — წყლის ანკარაში (Natrix tessellata). საქართველოში მისი არსებობა 2026 წლის ჩამონათვალში დადასტურებულია. ამ გვერდზე ჩამოთვლილია მხოლოდ ის რეგიონები, სადაც მისი არსებობა ჩანაწერებით დასტურდება: აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, გურია, აჭარა, იმერეთი, სამცხე — ჯავახეთი, მცხეთა — მთიანეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი და თბილისი. ამ სიაში რეგიონის შესატანად ერთი ჩანაწერიც საკმარისია. საქართველოში მცხოვრები ჩვეულებრივი ანკარები ამ სახეობის ერთ ჯგუფს, Natrix natrix scutata-ს, მიეკუთვნებიან. ზოლებიანი ფორმაც, რომელსაც ადრე N. n. persa ეწოდებოდა, დღეს ამავე ჯგუფში შედის. „დიდთავა ანკარა“ (Natrix megalocephala), რომელიც ადრე ცალკე სახეობად მიაჩნდათ, დღეს ცალკე სახეობად აღარ ითვლება. ჩვეულებრივი ანკარა გადაშენების დაბალი საფრთხის მქონე სახეობად ითვლება, ხოლო საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის.
ამოცნობა
ეს უშხამო გველია, რომელიც დროს წყალშიც ატარებს და ხმელეთზეც. მისი ამოცნობა ყველაზე ადვილია თავის უკან ყვითელი ან ღია ფერის „საყელოთი“ და მრგვალი გუგით. დასავლეთ საქართველოში შეიძლება კავკასიურ გველგესლაში აურიონ, წყალთან კი — წყლის ანკარაში.
რომელ სახეობებს ჰგავს
თავის უკან ხშირად ეტყობა ყვითელი, თეთრი ან კრემისფერი „საყელო“: ორი ღია ფერის ლაქა, ნახევარმთვარის მსგავსი ფორმით. ამ ლაქებს უკან მუქი ადგილი მოსდევს. ეს ჩვეულებრივი ანკარის ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად საცნობი ნიშანია. ძალიან მუქ ანკარებში „საყელო“ შეიძლება სუსტად ჩანდეს ან საერთოდ არ ჩანდეს.
ზურგი შეიძლება მომწვანო, რუხი ან მოყავისფრო იყოს. ზურგის ქერცლებს შუაში პატარა ამობურცული ხაზი აქვს. კოლხეთში გვხვდება ძალიან მუქი, თითქმის შავი ანკარებიც. ზოგს ზურგზე სიგრძივად ორი ღია ზოლი გასდევს. ასეთებს ადრე „persa“-ს სახელით იცნობდნენ; ისინი პალიასტომის მიდამოებშიც შეუნიშნავთ. თვალის გუგა მრგვალია.
საქართველოში ჩვეულებრივი ანკარა საშუალო ზომის გველია. მისი სიგრძე, ჩვეულებრივ, დაახლოებით 70–120 სმ-ია. მდედრები მამრებზე დიდები არიან. ევროპის სხვა ნაწილებში იშვიათად 1.5 მეტრზე გრძელი ანკარებიც გვხვდება, მაგრამ საქართველოში ასეთი სიგრძე მისთვის ჩვეულებრივი არ არის. თავი სხეულისგან მხოლოდ ოდნავ გამოირჩევა და გველგესლასთვის დამახასიათებელი ფართო, მკვეთრად სამკუთხა ფორმა არ აქვს.
წყლის ანკარას (Natrix tessellata) თავის უკან ღია ფერის „საყელო“ არ აქვს. ზურგზე ხშირად ჭადრაკის დაფასავით დალაგებული ლაქები ეტყობა. ის უფრო ხშირად ღია წყალში ან წყლის ახლოს გვხვდება და ძირითადად თევზით იკვებება. ჩვეულებრივი ანკარა კი უფრო ხშირად ბაყაყებსა და სხვა მსგავს ცხოველებზე ნადირობს, რომლებიც წყალსა და ხმელეთზე ცხოვრობენ. ის ნესტიან, ჩრდილიან ადგილებშიც გვხვდება. საქართველოში წყლის ანკარის შემჩნევა ნახევრად მშრალ ადგილებში შეიძლება უფრო ადვილი იყოს.
კავკასიური გველგესლა შხამიანია. მისი ტანი უფრო მოკლე და მსხვილია, თვალის გუგა კი ზემოდან ქვემოთ წაგრძელებულია. მას არ აქვს ღია ფერის ნიშანი კისერთან, რომელიც საყელოს ჰგავს და ჩვეულებრივ ანკარას ახასიათებს. ახალგაზრდა ესკულაპის მცურავს კისერთან შეიძლება ღია ლაქები ჰქონდეს, მაგრამ თვალიდან უკან მუქი ზოლი და თავზე მუქი ნიშნები ეტყობა. სპილენძას ქერცლი გლუვი აქვს და კისერთან ასეთი ნიშანი არ აქვს. გველხოკერა კი გველი არ არის: მას მოძრავი ქუთუთოები და ყურის ხვრელები აქვს. უცნობ გველს ხელში ნუ აიყვანთ.
ამ გვერდზე ჩამოთვლილია მხოლოდ ის რეგიონები, სადაც ჩანაწერების ცხრილში ამ სახეობის არსებობა დადასტურებულია: აფხაზეთი, სამეგრელო — ზემო სვანეთი, გურია, აჭარა, იმერეთი, სამცხე — ჯავახეთი, მცხეთა — მთიანეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი და თბილისი. რეგიონი სიაში მაშინაც ხვდება, თუ ამ სახეობაზე მხოლოდ ერთი ჩანაწერია. ის უფრო ხშირად ირჩევს ჭაობებს, მდინარისპირა ჭალებს, ტბებს, ნაკადულებს, ტენიან ტყეებსა და მდინარისპირა მდელოებს. 2026 წლის ჩამონათვალში აღმოსავლეთ საქართველოდან კონკრეტული ჩანაწერი მცხეთა — მთიანეთში, თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თუშურებს ეხება. წყლის ანკარასთან შედარებით, უფრო ხშირად გრილ და ჩრდილოვან ადგილებს ირჩევს. კოლხურ ტყეში ის ხეზეც უნახავთ, მათ შორის მზეზე გასათბობად და ხის ბაყაყზე სანადიროდ. შეიძლება შეგვხვდეს ბაღებში, პარკებსა და სასოფლო-სამეურნეო მიწებზეც, თუ იქ საკმარისად არის წყალშიც და ხმელეთზეც მცხოვრები ცხოველები და ტენიანი სამალავები.
გავრცელება
133 საველე ჩანაწერი2012–202610 რეგიონი
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
ჩვეულებრივი ანკარის რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან; ამ სახეობაზე ერთი ჩანაწერიც საკმარისია, რომ რეგიონი დადასტურებულ გავრცელებად ჩაითვალოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ბიოლოგია
ძირითადად ბაყაყებსა და გომბეშოებს ჭამს. თევზსაც იჭერს, მაგრამ წყლის ანკარასთან შედარებით თევზზე ნაკლებად არის დამოკიდებული. დაჭერილ ცხოველს არ ახრჩობს; ცოცხლად ყლაპავს. ნადირობს წყალშიც და ხმელეთზეც. გომბეშოების საძებნელად ზოგჯერ წყლიდან საკმაოდ შორსაც მიდის.
თბილ სეზონზე აქტიურია და ძირითადად დღისით მოძრაობს. ძლიერ სიცხეში შეიძლება საღამოს ან ღამითაც იმოძრაოს. დასავლეთის დაბლობებზე ის უფრო დიდხანს რჩება აქტიური, ვიდრე მაღალ მთებში. ზოგადად, ეს სახეობა გაზაფხულზე წყვილდება. ზაფხულში მდედრი ჩვეულებრივ დაახლოებით 8–40 კვერცხს დებს თბილ და ტენიან ადგილას, მაგალითად, დამპალ მცენარეებში ან კომპოსტში. პატარები ზაფხულის ბოლოს ან შემოდგომის დასაწყისში იჩეკებიან. საფრთხისას შეიძლება კუდის ქვეშ არსებული ხვრელიდან მძაფრი სუნის სითხე გამოყოს, თავი გააბრტყელოს ან თავი მკვდრად მოაჩვენოს. ადამიანს არ დასდევს და ჩვეულებრივ ერიდება. ხელში ნუ აიყვანთ.
ჩვეულებრივ ანკარას გადაშენების საფრთხე დაბალად ფასდება. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში ის შეტანილი არ არის. ეს გველი ბერნის კონვენციის მესამე დანართშიც არის შეტანილი. ზოგიერთ ადგილას მას შეიძლება საფრთხე შეუქმნას ჭაობებისა და სხვა ნოტიო ადგილების გაქრობამ, წყლის დაბინძურებამ, გზებზე დაღუპვამ და იმან, რომ შხამიან გველში ერევათ და კლავენ. ნოტიო დასავლეთში ის ზოგან ხშირად გვხვდება.
კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ანკარასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
არა. ჩვეულებრივი ანკარა შხამიანი არ არის და ადამიანისთვის საშიში არ არის. საფრთხის დროს შეიძლება მძაფრი სუნის სითხე გამოყოს, თავი გააბრტყელოს ან მკვდრად მოაჩვენოს თავი. ხელში ნუ აიყვანთ, განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოში, რადგან შორიდან შეიძლება კავკასიურ გველგესლაში აგერიოთ.
ჩვეულებრივ ანკარას თავის უკან ხშირად ეტყობა ღია ფერის „საყელო“. ის უფრო ხშირად ნესტიან და ჩრდილიან ადგილებში გვხვდება და ძირითადად წყალ-ხმელეთის ცხოველებით იკვებება. წყლის ანკარას ასეთი „საყელო“ არ აქვს. მის ზურგზე ხშირად ჭადრაკის დაფის მსგავსი ლაქებია. ის უფრო ხშირად წყალში ან წყლის ახლოს არის და ძირითადად თევზით იკვებება.
დააკვირდით, აქვს თუ არა თავის უკან ყვითელი, თეთრი ან კრემისფერი „საყელო“, მრგვალი თვალის გუგა და შედარებით წვრილი ტანი. კოლხეთში ჩვეულებრივი ანკარა შეიძლება ძალიან მუქი, თითქმის შავიც იყოს. კავკასიურ გველგესლას ასეთი „საყელო“ არ აქვს. მისი ტანი უფრო მოკლე და მსხვილია, თვალის გუგა კი ზემოდან ქვემოთ წაგრძელებული. უცნობი გველის ამოცნობისას მხოლოდ ერთ ნიშანს ნუ დაეყრდნობით.
დიახ. ჩვეულებრივი ანკარა საქართველოში გვხვდება. 2026 წლის ქართულ ჩამონათვალში ეს სახეობა მითითებულია აფხაზეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, გურიაში, აჭარაში, იმერეთში, სამცხე-ჯავახეთში, მცხეთა-მთიანეთში, ქვემო ქართლში, კახეთსა და თბილისში.
ეს სახეობა დაფიქსირებულია აფხაზეთში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, გურიაში, აჭარაში, იმერეთში, სამცხე-ჯავახეთში, მცხეთა-მთიანეთში, ქვემო ქართლში, კახეთსა და თბილისში. მისი ნახვა შეიძლება ჭაობებთან, ტბებთან, ნაკადულებთან, მდინარეებთან და ტენიან ტყეებში.
უმეტესად ბაყაყებსა და გომბეშოებს ჭამს. თევზსაც იჭერს, მაგრამ წყლის ანკარასთან შედარებით იშვიათად. ნადავლს ცოცხლად ყლაპავს.
ზოგადად, ეს სახეობა გაზაფხულზე წყვილდება. ზაფხულში მდედრი ჩვეულებრივ დაახლოებით 8–40 კვერცხს დებს თბილ და ტენიან ადგილას. პატარები კვერცხიდან გვიან ზაფხულში ან ადრე შემოდგომაზე იჩეკებიან.
თუ ეზოში გველი შეგხვდათ, მოშორებით დადექით და ხელში ნუ აიყვანთ. ჩვეულებრივი ანკარა უშხამოა და ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ არ იცით, რა გველია, ნუ მიუახლოვდებით და მშვიდად აცადეთ, თავად მოშორდეს.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
