შავი ვირთაგვა
Rattus rattus
ნიკიტა ტიუნოვი · ოზურგეთი, გურია საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 15–22 სმ, 130–300 გ
- კვება
- ყოვლისმჭამელი, ძირითადად მცენარეები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, ფართოდ გავრცელებული
- ჰაბიტატი
- ტყეები, ბაღები, შენობები, 1500 მ-მდე
- ოჯახი
- Muridae
- კონსერვაცია
- LC / LC
შავი ვირთაგვა (Rattus rattus) რუხ ვირთაგვაზე პატარაა, მაგრამ სხეულზე გრძელი კუდი აქვს და ხეებზე კარგად ცოცავს. კავკასიაში ბუნების ძველი ნაწილია: შავი ზღვის სანაპიროსა და ამიერკავკასიის პოპულაციებს პლეისტოცენის რელიქტად თვლიან. საქართველოში ნაპოვნია გაგრიდან და სოხუმიდან ბათუმამდე და ხულომდე, თბილისში, მცხეთაში, თელავსა და ლაგოდეხში. ბუნებაში ტყეებს, ბაღებსა და ბუჩქნარებს ირჩევს, სახლებში კი ზედა სართულებსა და სხვენებს. სახელს ნუ ენდობით: შავი ვირთაგვა ხშირად მურაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავი ვირთაგვა
საშუალო ზომის, მოქნილი ვირთაგვაა ვიწრო დრუნჩით, დიდი, მომრგვალებული ყურებითა და სხეულზე გრძელი კუდით. ფერი ცვალებადია, შავიდან ღია მურამდე. ყველაზე ადვილად რუხ ვირთაგვას ერევა.
ზრდასრულის სხეული 15–22 სმ-ია, წონა 130–300 გ. კუდი ჩვეულებრივ სხეულზე გრძელია, 28,8 სმ-მდე. სამხრეთის ფორმები უფრო დიდი და ღია ფერისაა, ვიდრე ჩრდილოეთისა.
ფერი ორგვარია. ზოგს მუქი ან შავი-მურა ზურგი აქვს მომწვანო, ლითონისებრი ელვარებით და ნაცრისფერი მუცელი. ზოგი რუხ ვირთაგვას ჰგავს, მაგრამ უფრო ღია და მოყვითალოა, მუცელი კი მოთეთრო. ქერცლიანი კუდი ზემოდანაც და ქვემოდანაც ერთნაირი ფერისაა.
რუხ ვირთაგვას ფართო დრუნჩი, პატარა ყურები და სხეულზე მოკლე კუდი აქვს. შავი ვირთაგვის სხეულზე გრძელი კუდი და დიდი ყურები უფრო სანდო ნიშანია, ვიდრე ფერი. ცხოველს ნუ დაიჭერთ, ამოცნობისთვის ფოტოც საკმარისია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
თბილი კლიმატის ცხოველია. ბუნებაში მთელი წელი მხოლოდ რბილ კლიმატში ცხოვრობს, მაგალითად კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროზე. ამიერკავკასიაში ტყეებში, ბაღებსა და ბუჩქნარებში 1500 მ-მდე გვხვდება. რუხ ვირთაგვაზე ნაკლებად არის წყალზე დამოკიდებული. სოროს იშვიათად თხრის: ფუღუროებში ცხოვრობს ან ხეებზე ტოტებისგან კაჭკაჭის ბუდის მსგავს მრგვალ ბუდეს იკეთებს. სახლებში ზედა სართულებსა და სხვენებს ეტანება, კანალიზაციაში იშვიათია. საქართველოში ნაპოვნია გაგრაში, სოხუმში, ოჩამჩირეში, ფოთში, ქობულეთში, ბათუმში, ხელვაჩაურსა და ხულოში, ბაღდათსა და ცაგერში, მესტიაში, თბილისში, მცხეთაში, კასპსა და ბოლნისში, თელავსა და ლაგოდეხში.
შავი ვირთაგვას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა, რომ რომელიმე რეგიონი მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ბუნებაში ძირითადად მცენარეულ საკვებს ჭამს: თესლს, კაკალსა და ნაყოფს. უხერხემლოები რაციონში მცირე ადგილს იკავებს. გემებსა და შენობებში იმავეს ჭამს, რასაც ადამიანი. დღეში დაახლოებით 15 გ საკვებსა და 15 მლ წყალს მოიხმარს. სოფლის მეურნეობის კულტურების ფართო წრეს ჭამს, ამიტომ ფერმერებისთვის მავნებელია.
ძირითადად ღამით არის აქტიური. ძალიან კარგად ცოცავს და ბუნებაში ხშირად ნახევრად ხეზე ცხოვრობს, ცურავს კი იშვიათად. ჯგუფებად ცხოვრობს, სადაც ერთი მამრი დომინირებს. რუხ ვირთაგვაზე ნაკლებად აგრესიულია: საფრთხისას გარბის და კბილებს მხოლოდ დაჭერილი იყენებს. რუხ ვირთაგვაზე ნელა მრავლდება. წელიწადში 5 ნაშიერამდე ჰყავს, ბუნებაში კი ზამთარში არ მრავლდება და ნაშიერები 2–3-ია. ნაშიერში 2–11 ბაჭიაა, გამრავლების პიკი ზაფხულ–შემოდგომაზეა. მაკეობა 21–29 დღეა, ბაჭიები ბრმა და შიშველი იბადებიან, თვალებს 15-ე დღეს ახელენ. ბუნებაში დაახლოებით ერთი წელი ცოცხლობს, ტყვეობაში 4 წლამდე.
მსოფლიო მასშტაბით შავი ვირთაგვა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2021). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. ბოლო 200 წელიწადში ევროპის ზომიერ სარტყელში მისი არეალი მკვეთრად შემცირდა, რადგან შენობებში მას რუხი ვირთაგვა ცვლის. ბუნებაში ეს ორი სახეობა ერთმანეთს არ ეჯიბრება. კავკასიისა და ყირიმის ეკოსისტემების ბუნებრივი ნაწილია და მტაცებელი ძუძუმწოვრების, დღის მტაცებელი ფრინველებისა და ბუების საკვებია.
ნიკიტა ტიუნოვი · E. Raven Teva · Valeriya Kovaleva · Jeffrey Gammon · shrike2 · Goro Saber Animal · Laura Mae · Donna Pomeroy · Tommy Farquhar · Grown In Haiti
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავი ვირთაგვასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და ფართოდ. ნაპოვნია შავი ზღვის სანაპიროზე, გაგრიდან ბათუმამდე, ხულომდე, თბილისში, მცხეთაში, თელავსა და ლაგოდეხში. კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროზე ბუნებაში მთელი წელი ცხოვრობს, ამიერკავკასიაში კი ტყეებსა და ბაღებში 1500 მ-მდე. აქაურ პოპულაციებს ადამიანის მოტანილად კი არა, პლეისტოცენის რელიქტად თვლიან.
ყოველთვის არა. ზოგს მუქი, თითქმის შავი ზურგი აქვს მომწვანო ელვარებით, ზოგი კი რუხ ვირთაგვას ჰგავს, უფრო ღია და მოყვითალო. რუხ ვირთაგვაშიც იშვიათად გვხვდება შავი ცხოველები. ამიტომ ფერის მაგივრად კუდსა და ყურებს დახედეთ: შავ ვირთაგვას სხეულზე გრძელი კუდი და დიდი ყურები აქვს.
თავს არ ესხმის და დაჭერილის გარდა იშვიათად კბენს. დაავადებებს კი ატარებს: ისტორიულად ჭირს ავრცელებდა, დღეს ლეპტოსპიროზისა და სხვა ინფექციების მატარებელია. დაავადება ნაკბენით, ნაკაწრით, შარდით, განავლითა და რწყილებით გადადის. ამიტომ ხელით ნუ შეეხებით, ნაკბენის შემდეგ კი ექიმს მიმართეთ.
ზედა სართულებსა და სხვენებში. რუხი ვირთაგვა პირიქით, სარდაფებსა და ქვედა სართულებს ირჩევს, ამიტომ ერთ შენობაში ორივე სახეობა ცალ-ცალკე სახლობს. შავი ვირთაგვა კარგად ცოცავს და ტოტებით ან კედლებით ადვილად ადის მაღლა. ძველად ჩალის სახურავებშიც ცხოვრობდა, ამიტომ სახურავის ვირთაგვასაც ეძახიან.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
