რუხი ვირთაგვა
Rattus norvegicus
Gabriele Vaudano · 13867 Flecchia BI
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 17–25 სმ, 140–500 გ
- კვება
- ყოვლისმჭამელი
- სტატუსი საქართველოში
- ადამიანის თანმხლები, ფართოდ გავრცელებული
- ჰაბიტატი
- დასახლებები, წყლის პირები, 2400 მ-მდე
- ოჯახი
- Muridae
- კონსერვაცია
- LC / LC
რუხი ვირთაგვა (Rattus norvegicus) საქართველოში მცხოვრებ ორ ვირთაგვას შორის უფრო დიდია: სხეული 25 სმ-მდეა, წონა 500 გ-მდე. სამშობლო აღმოსავლეთ აზიაა, მსოფლიოში კი ადამიანმა, უპირველესად გემებმა, გაავრცელა. საქართველოში ზღვის სანაპიროდან მთის სოფლებამდეა ნაპოვნი, ბათუმიდან და ფოთიდან თბილისამდე, ბორჯომამდე და მესტიამდე. წყლის პირებს, სარდაფებს, კანალიზაციასა და ნაგავსაყრელებს ეტანება. ლეპტოსპიროზისა და სხვა დაავადებების გამომწვევებს ატარებს, ამიტომ ცოცხალ ან მკვდარ ვირთაგვას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რუხი ვირთაგვა
მსხვილი, მოკლეყურა ვირთაგვაა ფართო, ოდნავ წაგრძელებული დრუნჩით. კუდი ყოველთვის სხეულზე მოკლეა. ყველაზე ადვილად შავ ვირთაგვას ერევა, რომელიც უფრო პატარაა და სხეულზე გრძელი კუდი აქვს.
სხეული კუდის გარეშე 17–25 სმ-ია, წონა 140–500 გ. იშვიათად უფრო დიდი ცხოველებიც გვხვდება, დაახლოებით 40 სმ-მდე. კუდი 19,5 სმ-მდეა და ყოველთვის სხეულზე მოკლეა.
სახელის მიუხედავად, ბეწვი სუფთა რუხი არ არის: ზურგი მონაცრისფრო-მურაა, გრძელი, პრიალა ბეწვის ღერებით. მუცელი მოთეთროა, გვერდებთან საზღვარი კარგად ჩანს. ახალგაზრდები თითქმის რუხები არიან, ასაკთან ერთად კი ჟანგისფერი ელფერი ემატებათ. იშვიათად სრულიად შავი ცხოველებიც გვხვდება.
შავ ვირთაგვას უფრო ვიწრო დრუნჩი, დიდი, მომრგვალებული ყურები და სხეულზე გრძელი კუდი აქვს. რუხს პატარა ყურები და ფართო დრუნჩი აქვს, კუდი კი მოკლე. შავი ფერი არც ერთ მათგანს ზუსტად არ განასხვავებს, ამიტომ კუდისა და ყურების ზომას დახედეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
წყალთან დაკავშირებული მღრღნელია: ბუნებაში მდინარეებისა და წყალსატევების ნაპირებზე ცხოვრობს. ადამიანის გვერდით სარდაფებს, სახლების ქვედა სართულებს, საწყობებს, კანალიზაციას, ნაგავსაყრელებს, ბოსტნებსა და პარკებს ირჩევს, თუ წყალი ახლოსაა. ბუნებაში 2–5 მ სიგრძისა და 50–80 სმ-მდე სიღრმის მარტივ სოროს თხრის. დიდ კავკასიონზე საცხოვრებლებში 2400 მ-მდე ადის, ბოსტნებში 1400 მ-მდე. საქართველოში ნაპოვნია შავი ზღვის სანაპიროზე, გაგრიდან და სოხუმიდან ფოთამდე, ჩაქვამდე და ბათუმამდე, ზესტაფონთან, თბილისსა და გორში, ბორჯომსა და ხაშურში, ასპინძაში, მესტიაში, ცაგერსა და ფშავში.
რუხი ვირთაგვას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: თბილისში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყოვლისმჭამელია და სხვა მღრღნელებზე მეტად სჭირდება ცხოველური საკვები. ბუნებაში თევზს, ამფიბიებსა და მოლუსკებს ჭამს, მცენარეებიდან კი თესლს, მარცვალს და წვნიან ნაწილებს. ადამიანის გვერდით ყველაფერს ჭამს, რასაც იპოვის: საკვებ პროდუქტებს, ნარჩენებს, პირუტყვისა და ფრინველის საკვებს. დღეში 20–25 გ საკვებს ჭამს, წელიწადში კი 7–10 კგ-ს. დღეში 30–35 მლ წყალი სჭირდება, უწყლოდ და უსაკვებოდ კი რამდენიმე დღეში იღუპება.
ძირითადად შებინდებისას და ღამით არის აქტიური, ადამიანის გვერდით კი დღის რიტმს ადვილად იცვლის. ჯგუფებად ცხოვრობს, მამრებს შორის რთული იერარქიაა. ჯგუფი 2000 მ²-მდე ტერიტორიას სუნით ნიშნავს და უცხოებს იცავს. კარგად ცურავს და ყვინთავს, 10 კმ/სთ-მდე სიჩქარით დარბის და ადგილიდან 1 მ-მდე ხტება. ბუნებაში ძირითადად თბილ სეზონზე მრავლდება, გამთბარ შენობებში კი მთელი წელი. ბუნებაში წელიწადში 2–3 ნაშიერი ჰყავს, შენობებში 8-მდე. ნაშიერში 1-დან 20-მდე, საშუალოდ 8–10 ბაჭიაა. მაკეობა 22–24 დღეა, ბაჭიები შიშველი და ბრმა იბადებიან, თვალებს 14–17 დღეზე ახელენ, 3–4 კვირაში კი დამოუკიდებლები ხდებიან. ბუნებაში 3 წლამდე ცოცხლობს, თუმცა უმეტესობა 1,5 წელს ვერ აღწევს.
მსოფლიო მასშტაბით რუხი ვირთაგვა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. დაცვა არ სჭირდება: ადამიანი საუკუნეებია ანადგურებს, მაგრამ რიცხოვნობასა და გავრცელებაზე ამას გავლენა არ მოუხდენია. ევროპის ზომიერ სარტყელში შავ ვირთაგვას განდევნის. ბევრი მტაცებელი ძუძუმწოვრისა და ფრინველის საკვებია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რუხი ვირთაგვასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
თითქმის ყველგან, სადაც ადამიანი ცხოვრობს. ნაპოვნია შავი ზღვის სანაპიროზე, გაგრიდან ბათუმამდე, ზესტაფონთან, თბილისში, გორში, ბორჯომში, ასპინძაში, მესტიასა და ფშავში. წყალს ეტანება და სარდაფებს, კანალიზაციასა და ნაგავსაყრელებს ირჩევს. დიდ კავკასიონზე საცხოვრებლებში 2400 მ-მდე ადის.
თავს არ ესხმის, მაგრამ დაავადებებს ავრცელებს. 20-ზე მეტი საშიში ინფექციის მატარებელია, მათ შორის ლეპტოსპიროზისა. დაავადება შეიძლება გადაგედოთ ნაკბენით, ნაკაწრით, შარდით, განავლით ან რწყილებით. ამიტომ ვირთაგვას ხელით ნუ შეეხებით, ნაკბენის შემდეგ კი ექიმს მიმართეთ.
კუდითა და ყურებით. რუხ ვირთაგვას კუდი ყოველთვის სხეულზე მოკლე აქვს, ყურები პატარა, დრუნჩი კი ფართო. შავ ვირთაგვას სხეულზე გრძელი კუდი, დიდი, მომრგვალებული ყურები და ვიწრო დრუნჩი აქვს. ფერს ნუ ენდობით: რუხი ვირთაგვა ზოგჯერ შავია, შავი კი ხშირად მურა.
ძალიან სწრაფად. ნაშიერში საშუალოდ 8–10 ბაჭიაა, მაკეობა კი სამ კვირაზე ცოტა მეტს გრძელდება. ბუნებაში წელიწადში 2–3 ნაშიერი ჰყავს, გამთბარ შენობებში 8-მდე. ამიტომ სახლში ვირთაგვის კვალი თუ შეამჩნიეთ, საქმეს ნუ გადადებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
