საზოგადოებრივი მემინდვრია
Microtus socialis
igor_sikorskiy · Opuk Nature Reserve
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 93–116 მმ, 20–38 გ
- კვება
- თესლი, მარცვალი, მწვანე მცენარეები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, ცენტრალური და აღმოსავლეთი საქართველო
- ჰაბიტატი
- ველები, საძოვრები, ყანები, ვენახები
- ოჯახი
- Cricetidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
საზოგადოებრივი მემინდვრია (Microtus socialis) ოჯახურად ცხოვრობს: წყვილი და მისი 1–2 ნაშიერი ერთ სოროების სისტემას იყოფს, რომელსაც თაობები ერთმანეთს გადასცემენ. ღია, მშრალი ბალახიანი ადგილების ბინადარია: ველების, აბზინდიანი საძოვრების, ნახევარუდაბნოების, ყანებისა და ვენახების. საქართველოში ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილში გვხვდება, გორიდან და თბილისიდან შირაქამდე, ვაშლოვნამდე და ლაგოდეხამდე. ჩვეულებრივ მემინდვრიას ჰგავს, მაგრამ უფრო ღია, მოყვითალო-ნაცრისფერია, დიდი თვალებითა და ბეწვიდან გამოშვერილი ყურებით. როგორც სხვა ველურ მღრღნელს, მასაც ხელით ნუ დაიჭერთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ საზოგადოებრივი მემინდვრია
პატარა მემინდვრიაა რბილი, მოკლე ბეწვით, დიდი თვალებითა და შედარებით გრძელი ყურებით, რომლებიც ბეწვიდან გამოდის. ზურგი მოყვითალო-ნაცრისფერია, კუდი კი მოკლე, სხეულის მეოთხედზე ოდნავ გრძელი. ყველაზე ადვილად ჩვეულებრივ მემინდვრიას ერევა.
სხეული 93–116 მმ-ია, კუდი 24–37 მმ, წონა 20–38 გ. მამრები მდედრებზე დიდია. საქართველოში მცხოვრები ფორმა ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილია: სხეული 95–115 მმ, კუდი სხეულის დაახლოებით 28%.
ბეწვი რბილი და მოკლეა, უხეში ფარავი ბეწვის გარეშე. ზურგი მოყვითალო-ნაცრისფერია, ხშირად ჟანგისფერი ელფერით, მუცელი ღია ნაცრისფერი. ტერფზე ხუთი ბალიში აქვს.
ჩვეულებრივ მემინდვრიას უფრო პატარა თვალები და ბეწვში თითქმის დამალული ყურები აქვს, ზურგი კი მურა. შიდლოვსკის მემინდვრია მონაცრისფრო-მურა ან მურაა, მოთეთრო მუცლით, და მთის ველებზე ცხოვრობს. გარეგნობით ეს სახეობები ყოველთვის არ განირჩევა, ამიტომ დასადგენად ფოტო გამოიყენეთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ღია, ბალახიანი ადგილების მემინდვრიაა: ველები, აბზინდიანი საძოვრები, ნახევარუდაბნოები, ნასვენი მიწები, საშემოდგომო ყანები, იონჯის ნათესები და ვენახები. შავმიწაზეც ცხოვრობს, თიხნარზე, ქვიშასა და მლაშობზეც. მშრალ ადგილებში უფრო ტენიან ლაქებს ეტანება, მთლიან არეალზე კი 2000 მ-მდე ადის. საქართველოში ნაპოვნია თბილისში (კუს ტბა, ბოტანიკური ბაღი, კრწანისი), გარდაბნის აღკვეთილში, ჯანდარის ტბასთან, დავითგარეჯთან, შირაქში, ჭაჭუნას აღკვეთილსა და ვაშლოვნის ეროვნულ პარკში. დასავლეთით გორამდე, ქარელამდე და ხაშურამდე აღწევს, ჩრდილოეთით მცხეთამდე და დუშეთამდე, აღმოსავლეთით ლაგოდეხამდე.
თესლი და მარცვალი მისი რაციონის სულ მცირე 30%-ია, თითქმის ამდენივე მწვანე მცენარე. ცნობილია 100–150 სახეობის მცენარე, რომელსაც ჭამს, ყველაზე ხშირად მარცვლოვნები, პარკოსნები, რთულყვავილოვნები, ტუჩოსნები და ნაცარქათამასებრნი. გაზაფხულზე ძირითადად მწვანე ნაწილებს ჭამს, შემოდგომაზე თესლს, ზამთარში კი ფესვებს, ბოლქვებსა და ტუბერებს. მწერებსა და მოლუსკებსაც ჭამს. დღეში საკუთარი წონის დაახლოებით 75%-ს მიირთმევს, სოროში კი 250–1200 გ, გამონაკლისად 3 კგ-მდე მარაგს აგროვებს.
სოროებს თვითონ თხრის ან სხვა მღრღნელების გვირაბებს იკავებს. ოჯახის სოროების სისტემას 6–35 ხვრელი აქვს, გვირაბები მიწიდან 3–30 სმ სიღრმეზე გადის. ბუდის კამერა 30–50 სმ სიღრმეზეა, შიგ რბილი მცენარეებისგან მოქსოვილი, 11–16 სმ დიამეტრის მრგვალი ბუდეა. ერთსა და იმავე სოროს მთელი წელი იყენებს და ის შემდეგ თაობებს რჩება. ოჯახი წყვილისა და 1–2 ნაშიერისგან შედგება, გამრავლებადი ცხოველების ნახევარზე მეტი კი მონოგამიურია. გვალვის, ძლიერი წვიმის ან ხანძრის შემდეგ ახალ ადგილზე ღამით გადადის. კავკასიაში მთელი წელი მრავლდება, დეკემბერ–იანვარში კი გამრავლება კლებულობს. მაკეობა 21–22 დღეა, მდედრს 1–11 ემბრიონი აქვს. ახალშობილი შიშველი და ბრმაა და დაახლოებით 2,2 გ-ს იწონის. თვალს 10–12 დღისა ახელს, მყარ საკვებს კი დაახლოებით ორი კვირის ასაკიდან ჭამს.
მსოფლიო მასშტაბით საზოგადოებრივი მემინდვრია ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. არეალი დანაწევრებულია და ზოგი იზოლირებული ქვესახეობა, მაგალითად ყირიმისა და ჩრდილოეთ კავკასიისა, შეიძლება საფრთხეში იყოს. მე-20 საუკუნის შუა ხანებიდან გადაძოვებამ, გამოშრობამ და ჰაბიტატის დაზიანებამ ზოგ რეგიონში მისი საკვები გააღარიბა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები საზოგადოებრივი მემინდვრიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ საქართველოში. ნაპოვნია თბილისში, გარდაბანთან, დავითგარეჯთან, შირაქში, ვაშლოვნის ეროვნულ პარკსა და ლაგოდეხში, დასავლეთით კი გორამდე, ქარელამდე და ხაშურამდე. ღია, მშრალ ბალახიან ადგილებსა და ყანებს ეტანება.
ლათინური socialis „საზოგადოებრივს“ ნიშნავს, ცხოველი კი მართლაც ოჯახურად ცხოვრობს. წყვილი და მისი 1–2 ნაშიერი ერთ სოროების სისტემას იყოფს, რომელსაც 35-მდე ხვრელი აქვს. სოროს წლების განმავლობაში იყენებენ და ის შემდეგ თაობებს რჩება. გამრავლებადი ცხოველების ნახევარზე მეტი მონოგამიურია.
საზოგადოებრივ მემინდვრიას უფრო დიდი თვალები, ბეწვიდან გამოშვერილი ყურები და მოყვითალო-ნაცრისფერი ზურგი აქვს. ჩვეულებრივი მემინდვრია უფრო მურაა, პატარა თვალებითა და ბეწვში თითქმის დამალული ყურებით. ორივე ხშირად იმავე ადგილებში ცხოვრობს, ამიტომ ზუსტად დასადგენად ფოტო გამოიყენეთ და ცხოველს ხელს ნუ ახლებთ.
არა, თავს არ ესხმის. თუმცა ველურ მღრღნელებს დაავადებები ნაკბენით, ნაკაწრით, შარდით, განავლითა და რწყილებით შეიძლება გადაჰქონდეთ. ამიტომ ცოცხალ ან მკვდარ მემინდვრიას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), საქართველოში კი 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), სტაბილური რიცხოვნობით. მისი არეალი მაინც დანაწევრებულია და ზოგი იზოლირებული ქვესახეობა შეიძლება საფრთხეში იყოს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
