წყლის მემინდვრია
Arvicola amphibius
Jakob Fahr · NSG Riddagshausen
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 12–23 სმ, წონა 80–320 გ
- კვება
- მცენარისმჭამელი: ბალახები, ტუბერები, ფესურები
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი; დასავლეთში შემცირებული
- ჰაბიტატი
- ჭაობი, ტბისა და მდინარის ნაპირი, საძოვარი
- ოჯახი
- Cricetidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
წყლის მემინდვრია (Arvicola amphibius) ერთ-ერთი უდიდესი მემინდვრიაა: 80–320 გ-ს იწონის და კარგად ცურავს. ნელი ან მდგარი წყლის ნაპირებთან ცხოვრობს, ჭაობებში, ტბებისა და გუბურების ირგვლივ, არხებსა და მდინარეების გასწვრივ. საქართველოში აღმოსავლეთის პოპულაცია ნორმალურ მდგომარეობაშია, დასავლეთში კი რუხ ვირთხასთან კონკურენციამ ძლიერ შეამცირა. ძირითადად მწვანე მცენარეებით, ტუბერებითა და ფესურებით იკვებება. ტულარემიის მთავარი გადამტანია, ამიტომ მას, ცოცხალს თუ მკვდარს, შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ წყლის მემინდვრია
მსხვილი, ძლიერი მემინდვრიაა, მძიმე თავით, მოკლე ყურებით, რომლებიც ბეწვიდან ძლივს ჩანს, და პატარა თვალებით. ზურგი უმეტესად ყავისფერია, მუცელი ნაცრისფერი, კუდი და თათები მოშავო-ყავისფერი. ვირთხას ჰგავს, მაგრამ დრუნჩი უფრო მომრგვალებული აქვს, ყურები და კუდი კი ბეწვით დაფარული.
სხეული 120–230 მმ-ია, კუდი 58–139 მმ, წონა 80–320 გ. წყლის ფორმები ყოველთვის უფრო დიდია. მამრები მდედრებზე დიდები არიან. კუდი წყლის ფორმებს სხეულის 48–82% აქვთ, მიწაში მცხოვრებ ფორმებს კი 40–59%.
ცხოველების უმეტესობას ყავისფერი ზურგი და ნაცრისფერი მუცელი აქვს, გვერდებზე მკვეთრი საზღვრის გარეშე. ბევრ პოპულაციაში მუცელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს. ზოგი პოპულაცია მთლიანად შავია, სომხეთში კი ცხოველების 91% მონაცრისფრო-ყავისფერია. კუდი და თათები მოშავო-ყავისფერია.
რუხ ვირთხას ჰგავს და ხშირად „წყლის ვირთხასაც“ ეძახიან, თუმცა ნამდვილი ვირთხა არ არის. დრუნჩი უფრო მომრგვალებული აქვს, ყურები მოკლე და ბეწვიანი, კუდი და თათებიც ბეწვით დაფარული. ვირთხას კუდი ასე ბეწვიანი არ აქვს. თუ წყლის ნაპირზე ასეთ ცხოველს ხედავთ, კუდს დააკვირდით.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
წყლის მემინდვრია ზღვის დონიდან 3210 მ-მდე ცხოვრობს, კავკასიაში დაახლოებით 3200 მ-მდე. წყლის ფორმა წყლის კიდიდან ჩვეულებრივ 2 მ-ზე შორს არ მიდის: ცხოვრობს ჭაობებში, გუბურებისა და ტბების ირგვლივ, არხებთან, ნაკადულებსა და მდინარეებთან. წყალი მთელი წლის განმავლობაში უნდა იყოს, მდგარი ან წამში 0,5 მ-ზე ნელი დინებით. ციცაბო, თიხიანი ან ქვიშიანი ნაპირი სოროს გასათხრელად სჭირდება, ხშირი მცენარეულობა კი საკვებად და ფრინველებისგან თავის დასაფარად. მიწაში მცხოვრები ფორმა ძირითადად მთებშია და საძოვრებს, ტყის მინდვრებს, ყანებსა და ბაღებს იკავებს. საქართველოში წყლის მემინდვრია ორივე მხარეს ცხოვრობს. აღმოსავლეთ საქართველოს პოპულაცია ნორმალურ მდგომარეობაშია. დასავლეთ საქართველოს პოპულაცია ძლიერ შემცირებულია, რადგან ადამიანის გვერდით მცხოვრები რუხი ვირთხა მას კონკურენციას უწევს.
წყლის მემინდვრიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერჯერობით ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
წყლის მემინდვრია ძირითადად მწვანე მცენარეებით, ტუბერებითა და ფესურებით იკვებება. დღეში საკუთარი წონის დაახლოებით 80%-ს ჭამს. ხშირად ჭამს ლერწამს, ლაქაშს, ისლს, ჭინჭარს და სხვა წყლისპირა ბალახებს. ზამთრისთვის საკვებს მიწის ქვეშ ინახავს: ერთ სოროში 4–5 კგ მარაგი შეიძლება იყოს. ბაღებში სტაფილოსა და კარტოფილს ჭამს, ხეხილის ბაღებში ქერქსა და ფესვებს აზიანებს. მწერებს, მოლუსკებს, კიბორჩხალებსა და თევზს იშვიათად ჭამს.
წყლის მემინდვრია დღისითაც და ღამითაც აქტიურია. კარგად ცურავს: ხშირ ბეწვში ჩარჩენილი ჰაერი წყალში დამატებით ათბობს. ხმელეთზე 4–9 სმ სიგანის ბილიკებით დადის, რომლებიც ხშირ მცენარეულობაშია დამალული, და ღია ადგილის გადაკვეთას ერიდება. ნაპირში გათხრილ სოროში ბუდე და საკვების საკუჭნაო აქვს. მდედრები თავიანთ ტერიტორიას იცავენ, მამრები კი არა. გამრავლების სეზონი ცენტრალურ ევროპაში მარტიდან სექტემბრამდე გრძელდება. მაკეობა 20–30 დღეა. მდედრს სეზონში 1–5 ნაყოფი ჰყავს, საშუალოდ დაახლოებით სამი, თითოში 1–11 ნაშიერით, ჩვეულებრივ 4–6-ით. ნაშიერები შიშველი და დახუჭულთვალება იბადებიან, 3,5–5,7 გ წონით. სამ წლამდე შეუძლია იცოცხლოს, მაგრამ მეორე ზამთარს ცოტა თუ გადაიტანს.
მსოფლიოში წყლის მემინდვრიას საფრთხე არ ემუქრება (LC, 2021): ფართო არეალი აქვს და საერთო რიცხოვნობა სტაბილურია. საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაშიც „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC). ქვეყანაში ორი პოპულაცია განსხვავებულ მდგომარეობაშია: აღმოსავლეთისა ნორმალურია, დასავლეთისა კი რუხი ვირთხის კონკურენციის გამო ძლიერ შემცირდა. ევროპის ზოგ ქვეყანაში მკვეთრად შემცირდა: დიდ ბრიტანეთში 1990-იან წლებში დაახლოებით 94%-ით.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები წყლის მემინდვრიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
მისი მთავარი საფრთხე დაავადებებია. ტულარემიის მთავარი გადამტანია და ლეპტოსპიროზსაც ავრცელებს. ადამიანი ყველაზე ხშირად ტყავის გაძრობისას ინფიცირდება. ცოცხალ თუ მკვდარ მემინდვრიას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
არა. ხშირად „წყლის ვირთხას“ ეძახიან, მაგრამ მემინდვრიაა, Cricetidae-ს ოჯახიდან. დრუნჩი უფრო მომრგვალებული აქვს, ყურები მოკლე, კუდი და თათები ბეწვიანი. საქართველოს დასავლეთში რუხი ვირთხა მისი კონკურენტია და მისი შემცირების მიზეზია.
აღმოსავლეთითაც და დასავლეთითაც, წყალსატევების ნაპირებზე. აღმოსავლეთ საქართველოს პოპულაცია ნორმალურ მდგომარეობაშია. დასავლეთისა რუხი ვირთხის კონკურენციის გამო ძლიერ შემცირდა.
ძირითადად წყლისპირა მცენარეებს, ტუბერებსა და ფესურებს, დღეში საკუთარი წონის დაახლოებით 80%-ს. ზამთრისთვის მიწის ქვეშ 4–5 კგ-მდე მარაგს აგროვებს. ბაღებში სტაფილოსა და კარტოფილს ჭამს.
ზოგჯერ კი. რიცხოვნობის აფეთქებისას ყანებს, საძოვრებს, ბოსტნებსა და ბაღებს აზიანებს. ხეხილის ბაღებში ქერქსა და ფესვებს ღრღნის. ამავე დროს, ევროპის ზოგ ქვეყანაში ის დაცული და იშვიათი სახეობაა.
მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2021), საქართველოს 2021 წლის შეფასებაშიც LC. თუმცა დასავლეთ საქართველოში მისი პოპულაცია ძლიერ შემცირდა. დიდ ბრიტანეთში 1990-იან წლებში დაახლოებით 94%-ით შემცირდა.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
