ნაცრისფერი ზაზუნა
Cricetulus migratorius
Degtyarev Nikolai Ivanovich
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 20–58 გ, თავ-ტანი 85–150 მმ
- კვება
- ყველისმჭამელი, თესლები, მცენარეები, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მოწყვლადი, რიცხოვნობა კლებულობს
- ჰაბიტატი
- მშრალი ველები და მთის მდელოები
- ოჯახი
- Cricetidae
- კონსერვაცია
- VU / LC
ნაცრისფერი ზაზუნა თაგვის ზომისაა, მაგრამ ლოყის ჯიბეები მხრებამდე სწვდება: მათში თესლი და მწვანე ბალახი ბუნაგში მიაქვს და ზამთრისთვის ინახავს. მშრალი ადგილების ცხოველია: ველები, ნახევრადუდაბნოები, მთის მდელოები, ბაღები და სახნავები. საქართველოში ცნობილია გარდაბნიდან, შირაქიდან, ვაშლოვანიდან და დავითგარეჯიდან ახალქალაქამდე და ყაზბეგამდე. ბინდისა და ღამის ცხოველია და ზამთრის ძილს ჩვეულებრივ არ ეძლევა. საქართველოში მისი რიცხოვნობა კლებულობს და მოწყვლად სახეობად ითვლება, ამიტომ ველზე ნანახ ზაზუნას ნუ დაიჭერთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ნაცრისფერი ზაზუნა
პატარა, თაგვის ზომის ზაზუნაა, მოკლე კუდითა და მოკლე თათებით. ზურგი მუქი ნაცრისფერ-მურიდან ქვიშისფერ-მონაცრისფრომდეა, მუცელი თეთრი ან მოთეთრო-ნაცრისფერი, საზღვარი გვერდებზე მკვეთრია. თვალები დიდია. ზაზუნების უმეტესობისგან სიპატარავით და ნაცრისფერი, ერთფეროვანი ზურგით გამოირჩევა.
თავ-ტანის სიგრძე 85–150 მმ-ია, კუდი 19–39 მმ, წონა 20–58 გ. მთის ცხოველები ბარისაზე დიდი და მუქია. კუდი მოკლე და თეთრია, ზემოდან რამდენიმე შავი ბეწვით.
ლოყის ჯიბეები მხრებამდე სწვდება, ამიტომ საკვებით სავსე ჯიბეებით თავი ოდნავ გაბერილი ჩანს. ულვაშები 35 მმ-მდეა. მდედრს რვა ძუძუ აქვს.
ამიერკავკასიური ზაზუნა ბევრად დიდია, 108–175 გ, მოყავისფრო-ქვიშისფერი ზურგით, მოყვითალო გვერდებით და მკერდზე ფართო შავი ზოლით. ნაცრისფერ ზაზუნას შავი ზოლი არ აქვს და ზურგიც ნაცრისფერია. ამიტომ ცხოველის გარჩევისას მკერდის ფერს მიაქციეთ ყურადღება.
ნაცრისფერი ზაზუნა მშრალი, ღია ადგილების ცხოველია: მშრალი მდელოები, ველები, ნახევრადუდაბნოები და მთის მდელოები 3600 მ-მდე. მეჩხერმცენარეულ ადგილებს ამჯობინებს, ტენიან ადგილებს და ხშირ ტყეს კი გაურბის. სახნავ-სათესებსა და ბაღებშიც დასახლდა, ზოგჯერ შენობებშიც შედის. საქართველოში ცნობილია გარდაბნიდან, უფლისციხიდან, დიდი შირაქიდან, კასპიდან, ვაშლოვანის ეროვნული პარკიდან, დავითგარეჯიდან, თბილისიდან (ვაკე), ასპინძიდან და ახალქალაქიდან. მთაში ყაზბეგიდან, გუდაურიდან, შატილიდან და ომალოდანაც.
ნაცრისფერი ზაზუნა ფესვებს, ყლორტებს, თესლებს, პატარა ნაყოფებს და მწვანე მცენარეებს ჭამს. ცხოველურ საკვებსაც არ თაკილობს: ლოკოკინებს და მწერებს, იშვიათად პატარა ქვეწარმავლებს, ამფიბიებს და სხვა მღრღნელებსაც. ერთ კვლევაში მის საკვებში 37 მცენარის სახეობა დაითვალეს. ბუნაგის საკუჭნაოებში 400–500 გ-მდე საკვებს აგროვებს, ზამთრისთვის კი „თივის ზვინებსაც“ აწყობს.
ნაცრისფერი ზაზუნა ბინდისა და ღამის ცხოველია, ზოგჯერ დღისითაც ჩანს, სიცივეშიც. ზამთრის ძილს ჩვეულებრივ არ ეძლევა, ზამთარში უბრალოდ ნაკლებად აქტიურია. მარტოსულია. ღრმა ბუნაგს თხრის, 1,5 მ-მდე სიღრმისას, ბუდის ოთახებით, საკუჭნაოებითა და 2–5 გასასვლელით. ნიადაგის ბუნებრივ ხვრელებსა და ნაპრალებსაც იყენებს. მდედრს წელიწადში სამამდე ნაშიერი ჰყავს. ნაშიერში 1–13 ბოკვერია, ჩვეულებრივ 6–7. მაკეობა 16–21 დღე გრძელდება. ზრდასრულის ფერს 4–5 თვისას იღებს, 2 წლამდე ცოცხლობს. მისი მთავარი მტრები ბუები, მელიები და ტურები არიან.
საქართველოში ნაცრისფერი ზაზუნა მოწყვლადია (VU A2c, 2021 წლის ეროვნული შეფასება), რიცხოვნობა კლებულობს. მისი გავრცელების არეალი ქვეყანაში დაახლოებით 23 880 კმ²-ია, დაკავებული ფართობი კი 11 330 კმ². საქართველოს 2006 წლის წითელ ნუსხაშიც მოწყვლადადაა შეტანილი (VU), პოპულაციის სიმჭიდროვის კლების გამო. მსოფლიო მასშტაბით საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2016): არეალი უზარმაზარია, ზოგან, მაგალითად სომხეთში, სახლის თაგვზე უფრო ხშირიც კია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ნაცრისფერი ზაზუნასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მშრალ ველებზე და მთის მდელოებზე. ცნობილია გარდაბნიდან, შირაქიდან, ვაშლოვანიდან, დავითგარეჯიდან, უფლისციხიდან, ახალქალაქიდან, მთაში კი ყაზბეგიდან, გუდაურიდან, შატილიდან და ომალოდან. თბილისშიც, ვაკეში უნახავთ. მისი რიცხოვნობა ქვეყანაში კლებულობს.
ზომით და ფერით. ნაცრისფერი ზაზუნა თაგვის ზომისაა, 58 გ-მდე, ნაცრისფერი ზურგით და თეთრი მუცლით. ამიერკავკასიური ზაზუნა ბევრად დიდია, მოყავისფრო-ქვიშისფერი, მკერდზე ფართო შავი ზოლით. ეს შავი ზოლი ყველაზე კარგი ნიშანია.
ჩვეულებრივ არა. ზამთარში ნაკლებად აქტიურია და ზაფხულში დამზადებულ მარაგს ჭამს. ბუნაგის საკუჭნაოებში 400–500 გ-მდე საკვები აქვს, თივის გროვებიც. ცივ ამინდში ზოგჯერ დღისითაც ჩანს.
სახნავებსა და ბაღებში ცხოვრობს და თესლით, ყლორტებითა და ფესვებით იკვებება. მაგრამ მისი საკვები ბევრად მრავალფეროვანია: ლოკოკინებსა და მწერებსაც ჭამს. საქართველოში მოწყვლადი სახეობაა და რიცხოვნობა კლებულობს. ამიტომ მას დაცვა უფრო სჭირდება, ვიდრე დევნა.
საქართველოში მოწყვლადად ითვლება: 2021 წლის ეროვნული შეფასებით VU A2c-ია და რიცხოვნობა კლებულობს. საქართველოს 2006 წლის წითელ ნუსხაშიც შედის (VU). მსოფლიოში კი საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2016), რადგან არეალი უზარმაზარია. ველზე ნანახ ზაზუნას ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
