ჩვეულებრივი მემინდვრია
Microtus arvalis
Radovan Víta · Doksy
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 9–14 სმ, 45 გ-მდე
- კვება
- ბალახისმჭამელი
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, ფართოდ გავრცელებული
- ჰაბიტატი
- მდელოები, საძოვრები, ყანები, 3000 მ-მდე
- ოჯახი
- Cricetidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ჩვეულებრივი მემინდვრია (Microtus arvalis) ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი მღრღნელია: ზოგ წელს ერთ ჰექტარზე 2000-მდე ცხოველი ცხოვრობს. პატარა, მომრგვალებული მღრღნელია, მოკლე კუდით, ბლაგვი დრუნჩითა და ბეწვში თითქმის დამალული ყურებით. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, თბილისიდან და ვაშლოვნიდან ბაკურიანამდე, ახალქალაქამდე და ჯვრის უღელტეხილამდე. ყანებსა და ბაღებს აზიანებს, ამიერკავკასიაში კი ჭირის გამომწვევის მთავარ ბუნებრივ მატარებლად ითვლება. ამიტომ ველურ მემინდვრიას ხელით ნუ დაიჭერთ. ახალ კლასიფიკაციებში საქართველოს პოპულაციებს ხშირად ცალკე სახეობას, Microtus obscurus-ს მიაკუთვნებენ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი მემინდვრია
პატარა, მსხვილტანიანი მღრღნელია ბლაგვი დრუნჩით, პატარა შავი თვალებითა და მოკლე ყურებით, რომლებიც ბეწვიდან ძლივს ჩანს. კუდი მოკლეა, სხეულის დაახლოებით მესამედი. ყველაზე ადვილად საზოგადოებრივ მემინდვრიას ერევა, რომელიც აღმოსავლეთ საქართველოში ხშირად იმავე ადგილებში ცხოვრობს.
სხეული 9–14 სმ-ია, წონა ჩვეულებრივ 45 გ-ს არ აღემატება. კუდი სხეულის სიგრძის 30–40%-ია, 49 მმ-მდე. მდედრები საშუალოდ მამრებზე ოდნავ პატარაა.
ზურგი ღია მურიდან მონაცრისფრო-მურამდეა, ზოგჯერ ჟანგისფერი ელფერით. გვერდები უფრო მოყვითალოა, მუცელი ნაცრისფერი, ზოგჯერ მოთეთრო ან ოხრისფერი ნაფიფქით. კუდი ერთფეროვანია ან სუსტად ორფეროვანი.
საზოგადოებრივ მემინდვრიას უფრო დიდი თვალები და ბეწვიდან გამოშვერილი ყურები აქვს, ზურგი კი მოყვითალო-ნაცრისფერი. ბუჩქნარის მემინდვრია უფრო მუქია და ტყიან ადგილებს ეტანება. გარეგნობით ეს სახეობები ყოველთვის არ განირჩევა, ამიტომ დასადგენად ფოტო გამოიყენეთ და არა დაჭერა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ღია, ბალახიანი ადგილების მღრღნელია: მდელოები, საძოვრები, ყანები და ალპური მდელოები ტყის ზედა საზღვრის ზემოთ, დაახლოებით 3000 მ-მდე. მკვრივ ტყეს გაურბის, თუმცა ტყისპირებზე, ტყის მდელოებსა და მდინარისპირა ბუჩქნარებშიც გვხვდება. საქართველოში ნაპოვნია თბილისში (მთაწმინდა, დიღომი, კუს ტბა), წალკასა და თეთრიწყაროსთან, ბაკურიანში, ახალქალაქსა და ნინოწმინდასთან, გუდაურსა და ჯვრის უღელტეხილზე, ლაგოდეხში, დედოფლისწყაროსა და ვაშლოვნის ეროვნულ პარკში. დასავლეთით შუახევის მუნიციპალიტეტის მთებამდე აღწევს.
ჩვეულებრივი მემინდვრიის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერჯერობით ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ბალახისმჭამელია: ბალახებისა და ბალახოვანი მცენარეების ფოთლებს, ღეროებსა და ფესვებს ჭამს. რაციონში 80-ზე მეტი მცენარეა, ყველაზე მეტად რთულყვავილოვნები და პარკოსნები უყვარს. სეზონის მიხედვით თესლს, ბოლქვებს, ტუბერებს, კენკრასა და ხის ქერქსაც ჭამს, მწერებს კი იშვიათად. ზამთარში ბუჩქებისა და ხეხილის ქერქს ღრღნის. საკვების მარაგს სოროში ინახავს, ზოგჯერ 3 კგ-მდე.
მთელი წელი აქტიურია და ზამთრის ძილი არ იცის. ოჯახურ დასახლებებში ცხოვრობს, სადაც ერთად არიან 1–5 მონათესავე მდედრი და მათი შთამომავლობა. ბალახში გაკვალული ბილიკები სოროებს ერთმანეთთან აკავშირებს და მთელ ტერიტორიას რკინიგზის ქსელივით ფარავს. ამ ბილიკებს იშვიათად ტოვებს. ზამთარში თოვლის ქვეშ მშრალი ბალახისგან ბუდეს იკეთებს. გამრავლება გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, დაახლოებით მარტიდან ნოემბრამდე გრძელდება. მაკეობა 16–24 დღეა, ნაშიერში საშუალოდ 5 ბოკვერია, ერთ სეზონში კი მდედრს 2–4 ნაშიერი ჰყავს. ახალგაზრდა მდედრი ზოგჯერ 13 დღის ასაკშივე მაკდება. საშუალო სიცოცხლე მხოლოდ 4,5 თვეა: შემოდგომაზე ცხოველების უმეტესობა კვდება, ზამთარს კი ბოლო ნაშიერები ხვდება.
მსოფლიო მასშტაბით ჩვეულებრივი მემინდვრია ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2024). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. ადვილად ეგუება ადამიანის მიერ შეცვლილ ლანდშაფტსა და ყანებს, თუმცა ძლიერ ათვისებულ ადგილებს გაურბის. ბევრი მტაცებლის მთავარი საკვებია: მას ნადირობენ ბუები, კირკიტები, კაკაჩები, დედოფალა, ყარყუმი, მელა და ტყის კატა.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი მემინდვრიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, და ძალიან ფართოდ. ნაპოვნია ასზე მეტ ადგილას, თბილისიდან და ვაშლოვნიდან ბაკურიანამდე, ახალქალაქამდე, გუდაურამდე და ჯვრის უღელტეხილამდე. ბარის ყანებშიც ცხოვრობს და ალპურ მდელოებზეც. ახალ კლასიფიკაციებში ეს პოპულაციები ხშირად ალთაურ მემინდვრიად (Microtus obscurus) ითვლება.
თავს არ ესხმის, მაგრამ დაავადებებს ატარებს. ამიერკავკასიაში ჭირის გამომწვევის მთავარ ბუნებრივ მატარებლად ითვლება, ტულარემიისა და ლეპტოსპიროზის გამომწვევებსაც ატარებს. დაავადება შეიძლება გადაგედოთ ნაკბენით, ნაკაწრით, შარდით, განავლით ან რწყილებით. ამიტომ ცოცხალ ან მკვდარ მემინდვრიას შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ჩვეულებრივ მემინდვრიას პატარა თვალები და ბეწვში თითქმის დამალული ყურები აქვს, ზურგი კი მურა ან მონაცრისფრო-მურაა. საზოგადოებრივ მემინდვრიას უფრო დიდი თვალები, ბეწვიდან გამოშვერილი ყურები და მოყვითალო-ნაცრისფერი ზურგი აქვს. აღმოსავლეთ საქართველოში ორივე ხშირად ერთსა და იმავე ადგილებში ცხოვრობს. ზუსტად დასადგენად ფოტო გამოიყენეთ და ცხოველს ხელს ნუ ახლებთ.
ბალახების, ბალახოვანი მცენარეების ფოთლებს, ღეროებს, ფესვებსა და თესლს ჭამს, ზამთარში კი ბუჩქებისა და ხეხილის ქერქს ღრღნის. ძალიან სწრაფად მრავლდება და ზოგ წელს ჰექტარზე 2000-მდე ცხოველი გროვდება. ასეთ წლებში მარცვლეულს ყანასა და ზვინებში აზიანებს, ბაღებში კი ხეებს. სოროში საკვების მარაგსაც ინახავს, ზოგჯერ 3 კგ-მდე.
არა, საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2024), საქართველოში კი 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), სტაბილური რიცხოვნობით. ბევრი ბუსა და მტაცებელი ფრინველის, დედოფალას, ყარყუმისა და მელას მთავარი საკვებია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
