ყარყუმი
Mustela erminea
Julius Simonelli · Womens Bay
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მტაცებელი
- სტატუსი საქართველოში
- ადგილობრივი, მონაცემები მწირია
- ზომა
- 17–32,5 სმ სხეული
- ჰაბიტატი
- ტყე, ჭალა, მთის მდელო
- ოჯახი
- Mustelidae
- კონსერვაცია
- DD / LC
ყარყუმი (Mustela erminea) დედოფალას ახლო ნათესავია, ოღონდ უფრო დიდი, უფრო გრძელკუდიანი და კუდის შავი წვერით. ზაფხულში ზურგი მოყავისფროა, მუცელი თეთრი. ჩრდილოეთში ზამთრისთვის მთლიანად თეთრდება, სამხრეთის ფორმები კი ყავისფრად რჩებიან. საქართველოში მისი ჩანაწერების უმეტესობა ყაზბეგიდან და მესტიიდანაა, ორივე დიდ კავკასიონზე. ადამიანისთვის საშიში არ არის, ამიტომ თუ მთაში დაინახავთ, უბრალოდ შორიდან უყურეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ყარყუმი
პატარა, წაგრძელებული და დაბალფეხა მტაცებელია, გრძელი კისრითა და მოკლე ყურებით. ზაფხულში ზემოდან მოყავისფროა, ქვემოდან თეთრი. ყველაზე საიმედო ნიშანი კუდის შავი წვერია, რომელიც ზამთარშიც შავი რჩება. დედოფალასგან ამ წვერითა და გრძელი კუდით გაარჩევთ.
მამლის სხეული 187–325 მმ-ია, კუდი 75–120 მმ, საშუალო წონა 258 გ. მდედრი 170–270 მმ-ია, კუდით 65–106 მმ, და 180 გ-ზე ნაკლებს იწონის. მამალი დაახლოებით 25%-ით დიდია და 1,5–2-ჯერ მძიმე. ეს მონაცემები სახეობას მთლიანად ეხება და არა ცალკე საქართველოში გაზომილ ცხოველებს.
ზაფხულის ბეწვი ზემოდან მოყავისფრო-ქვიშისფერია, ქვემოდან თეთრი ან მოყვითალო-თეთრი. ჩრდილოეთის ცივ რაიონებში ზამთარში მთლიანად თეთრდება. სამხრეთის ფორმები ზამთარშიც ყავისფრად რჩებიან, მხოლოდ ბეწვი უფრო ხშირი აქვთ. კუდის წვერი ყოველთვის შავია.
დედოფალა იმავე გვარის უფრო პატარა ცხოველია, ფერითაც ჰგავს. ყარყუმს უფრო გრძელი კუდი აქვს, რომელიც ყოველთვის სხეულის სიგრძის მესამედზე მეტია, და მისი წვერი შავია. თუ პატარა, მოყავისფრო-თეთრ მტაცებელს გრძელი, შავწვერიანი კუდით ხედავთ, ეს ყარყუმია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ყარყუმი ძალიან სხვადასხვა გარემოში ცხოვრობს: ტყეში, ტყე-ველზე, მდინარეების ჭალებსა და წყლის პირას. არეალის სამხრეთ ნაწილში მთებში ცხოვრობს და ზღვის დონიდან 3000 მ-მდე გვხვდება. ფიჭვნარებს ერიდება. საქართველოში მისი დაკვირვებების უმეტესობა ყაზბეგიდან, მცხეთა-მთიანეთში, და მესტიიდან, ზემო სვანეთში მოდის. ყაზბეგში 2017 წლის მაისსა და სექტემბერში გადაიღეს, დიდი კავკასიონის ჩრდილოეთ ფერდობზე კი 2013 წლის სექტემბერში. ცალკეული ჩანაწერები რაჭიდან და კახეთიდანაც არის. რამდენად ფართოდაა გავრცელებული ქვეყანაში, დღემდე კარგად შესწავლილი არ არის.
ყარყუმის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ერთ რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ყარყუმი ძირითადად თაგვისმაგვარი მღრღნელებით იკვებება, მათ შორის თავის თავზე დიდი ცხოველებითაც, როგორიცაა წყლის მემინდვრია და ზაზუნა. ჭამს ფრინველებსა და მათ კვერცხებს, თევზს, ბიგებს, ზოგჯერ ამფიბიებსა და მწერებსაც. დღეში დაახლოებით 50 გ საკვები სჭირდება, საკუთარი წონის მეოთხედი. მსხვერპლს სოროებსა და ნაპრალებში ეძებს, ბუდეების გასაძარცვად ხეებზეც ადის. დიდ მსხვერპლს კეფაზე კბენით კლავს. ზედმეტ ნადავლს ხშირად მარაგად ინახავს.
ყარყუმი ძირითადად შებინდებისას და ღამით არის აქტიური, თუმცა ზოგჯერ დღისითაც ნადირობს. კარგად ცურავს და ხეებზე ადვილად ადის. ერთ წელიწადში ერთხელ მრავლდება. შეჯვარება აპრილიდან ივლისამდე ხდება, ჩანასახი კი მაშინვე არ ვითარდება: მისი განვითარება 9–10 თვით ჩერდება. ამიტომ ნაშიერები მხოლოდ მომდევნო წლის აპრილ–მაისში იბადებიან. ერთ ნაყოფში 3–18 ნაშიერია, საშუალოდ 4–9. მამლები 10–11 თვისანი მწიფდებიან. ბუნებაში საშუალოდ 1–2 წელი ცოცხლობს, მაქსიმუმ 7 წელი.
მსოფლიოში ყარყუმს საფრთხე არ ემუქრება (LC, 2016). საქართველოში მისი მდგომარეობა უცნობია: 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში მონაცემთა ნაკლებობის გამო DD კატეგორიაშია, ანუ შესაფასებლად საკმარისი ცნობები არ არსებობს. რიცხოვნობის ტენდენციაც უცნობია. ქვეყანაში მისი გავრცელება და რიცხოვნობა ჯერ კიდევ შესასწავლია.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ყარყუმთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. დაკვირვებების უმეტესობა დიდი კავკასიონიდანაა: ყაზბეგიდან და მესტიიდან. ცალკეული ჩანაწერები რაჭიდან და კახეთიდანაც არის. რამდენად ფართოდაა გავრცელებული, ჯერ კარგად ცნობილი არ არის.
ყარყუმი უფრო დიდია და კუდიც უფრო გრძელი აქვს, სხეულის მესამედზე მეტი. მთავარი ნიშანი კუდის შავი წვერია, რომელიც ზამთარშიც შავი რჩება. თუ წვერი შავია, ყარყუმს უყურებთ.
ეს ადგილზეა დამოკიდებული. ჩრდილოეთის ცივ რაიონებში ზამთრისთვის მთლიანად თეთრდება, მხოლოდ კუდის წვერი რჩება შავი. სამხრეთის ფორმები ზამთარშიც ყავისფრად რჩებიან, მხოლოდ ბეწვი უფრო ხშირი ხდება.
მამლის სხეული 187–325 მმ-ია, კუდი 75–120 მმ, საშუალო წონა 258 გ. მდედრი პატარაა: 170–270 მმ და 180 გ-ზე ნაკლები. მამალი მდედრზე დაახლოებით 25%-ით დიდია.
ძირითადად თაგვისმაგვარ მღრღნელებს, მათ შორის წყლის მემინდვრიასა და ზაზუნას. ჭამს ფრინველებს, კვერცხს, თევზს, ბიგებს, ზოგჯერ ამფიბიებსა და მწერებს. დღეში დაახლოებით 50 გ საკვები სჭირდება.
არა. ყარყუმი შხამიანი არ არის და ადამიანს თავს არ ესხმის. გარეული ცხოველია, ამიტომ ნუ შეეცდებით დაჭერას ან ხელით შეხებას. უყურეთ შორიდან.
მსოფლიოში საფრთხე არ ემუქრება (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში DD კატეგორიაშია, ანუ მისი მდგომარეობის შესაფასებლად მონაცემები არ კმარა. რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
