ჩვეულებრივი წავი

Lutra lutra

ნახევრადწყლის კვერნა: გრძელი მუქი ყავისფერი სხეული, ბრტყელი თავი, სქელი კონუსური კუდი და აპკიანი თათები. საქართველოში მშობლიური მუდმივი სახეობაა.

მუდმივი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

თევზი / ამფიბია

სტატუსი საქართველოში

მუდმივი

ზომა

59–90 სმ

ჰაბიტატი

მდინარე / ტბა

ოჯახი

Mustelidae

კონსერვაცია

NT / VU

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს. არ აჭმიოთ და არ აიყვანოთ. თევზის აუზთან კონფლიქტი რეალურია; სახეობა დაცულია და მოკვლა ან ხაფანგი უკანონოა. ნებისმიერ ველურ ძუძუმწოვარს თეორიულად შეიძლება ჰქონდეს ცოფი; საქართველოს ლიტერატურაში ძირითად წყაროდ უფრო მელა, ტურა, მგელი და ძაღლი სახელდება და არა ეს სახეობა.

მიმოხილვა

რა არის ჩვეულებრივი წავი

ჩვეულებრივი წავი (Lutra lutra) ძუძუმწოვარია კვერნისებრთა ოჯახიდან (Mustelidae) და საქართველოში მშობლიური მუდმივი სახეობაა. IUCN საქართველოს native არეალში ასახელებს. შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი დაჭერისას ნაკბენია და არა შხამი. გლობალურად IUCN-ის მიხედვით გადაშენების საფრთხესთან ახლოსაა (NT). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში მოწყვლადია (VU). სახეობის დონეზე თავ-ტანი დაახლოებით 59–90 სმ, კუდი 35–47 სმ.

ბოლო განახლება 28 აგვისტო 2026

გალერეა

ჩვეულებრივი წავი ფოტოებში

ჩვეულებრივი წავი (Lutra lutra) — მუდმივი საქართველოში — Erik Christensen — ფოტო: Erik Christensen
4 მარტი 2018

ჩვეულებრივი წავი (Lutra lutra) — ალტო-ტახო — José Ibañez — ფოტო: José Ibañez
ალტო-ტახო · 9 იანვარი 2013

ჩვეულებრივი წავი (Lutra lutra) — პუურიიარვი — J Hokkanen — ფოტო: J Hokkanen
პუურიიარვი · 4 აპრილი 2023

ჩვეულებრივი წავი (Lutra lutra) — მუდმივი საქართველოში — Huges4981 — ფოტო: Huges4981
31 მაისი 2020

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი წავი

ნახევრადწყლის მუქი ყავისფერი კვერნა ბრტყელი თავით, სქელი კონუსური კუდით და აპკიანი თათებით. საქართველოში მუდმივია.

01
სახეობის დონეზე თავ-ტანი მამალში დაახლოებით 60–90 სმ, დედალში 59–70 სმ; კუდი 35–47 სმ; მასა მამალში 5.5–11.4 კგ, დედალში 3.4–7.6 კგ (Hung და Law, Conroy-ის ციფრებით). მამალი ჩვეულებრივ დედალზე დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. თავი ბრტყელი და ფართოა, ულვაში გრძელი, ყურები პატარა და მომრგვალებული, ფეხები მოკლე, თათები აპკიანი, კუდი სქელი ფუძით და კონუსური.
02
ბეწვი მკვრივი და წყალგაუმტარია. ზურგი მუქი ყავისფერია, სველზე თითქმის შავი; მუცელი უფრო ღიაა. ყელზე შეიძლება ღია ლაქა იყოს. წყალში ხშირად მხოლოდ თავი და ზურგის ხაზი ჩანს.
03
საქართველოში სხვა წავი არ არის. ამერიკული წავი (Neogale vison / Mustela vison) Gorgadze 2004 სამხრეთ კავკასიის კვერნების სიაშია; ამ ატლასში გვერდი არ არის და საქართველოში დადასტურებული გავრცელება აქ არ არის რუკული. წავი გაცილებით დიდია, სქელი კონუსური კუდით. დედოფალა ხმელეთისაა, თავ-ტანი დაახლოებით 13–26 სმ. მაჩვი მძიმეა, ზოლიანი თავით და არ ცურავს როგორც წავი. ძაღლი წყალში შეიძლება აირიოს შორიდან; წავის კუდი სქელია ფუძეზე და თანაბრად ვიწროვდება.
04
ნიშნები ხშირად ცხოველზე ადრე ჩანს: ხუთთითიანი აპკიანი ნაკვალევი ნაპირის ტალახზე; სპრეინტი ქვაზე თევზის ქერცლით; სრიალი ნაპირზე. შხამიანი არ არის. არ აიყვანოთ.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ მდინარის, ტბის, წყალსაცავის და თევზის აუზის ნაპირზე, სადაც არის საფარი და საკვები. Gorgadze-ის 2012–2013 წლის ეროვნულ აღწერაში 631 უბნიდან 245-ზე (39%) აღმოჩნდა ნიშანი; მტკნარი წყალი 90%, ტბა/წყალსაცავი 8%, ზღვის სანაპირო 2%. ტბა/წყალსაცავზე დადებითი წილი ყველაზე მაღალი იყო (75%), მტკნარ უბანზე 36%, 11 სანაპირო უბნიდან 18%. სიმაღლესთან კავშირი უარყოფითი იყო. ისტორიული ლიტერატურა და სამხრეთ კავკასიის ბიომრავალფეროვნების რუკა საქართველოში დაახლოებით 2 800 მ-მდე უთითებს; ეს არ არის ამ გვერდზე ცალკე გაზომილი სარტყელი. გლობალურად IUCN 0–4 120 მ-ს ასახელებს. ეს გვერდი ადმინისტრაციულ რეგიონებს არ რუკავს. დასახელებული ქართული წერტილებია: ალაზანი, აღმოსავლეთ საქართველო, 2006–2007, Gorgadze-ის ექსკრემენტის ანალიზი (გრძედი დაახლ. 41.65°N, 46.12°E); ბახვისწყალი, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, სოფელ უკანავას მიმდებარედ, 530–1 400 მ, 2022 წლის აგვისტო–სექტემბერი, 55 აქტივობის წერტილი, ძირითადად ნაკვალევი (ქერდიყოშვილი, ჰესის კვლევა, არა რეცენზირებული ნაშრომი); ბორჯომის ხეობა და კინტრიში, როგორც ბოლოდროინდელი დაკვირვება სამხრეთ კავკასიის რუკაზე. ლაგოდეხზე წყაროები არ ემთხვევა: Gorgadze-ის დაცული ტერიტორიების საბაზისო აღწერაში ნიშანი ვერ მოიძებნა, რუკა კი მას შემდეგ ახალ დაკვირვებას ასახელებს. ვაშლოვანსა და ბორჯომ-ხარაგაულში იმავე საბაზისო აღწერაში ნიშანი ასევე არ დაფიქსირებულა. მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ.

კვება

ალაზანზე Gorgadze-მ 2006–2007 წლებში 791 ექსკრემენტი გააანალიზა. ცივ სეზონში (ნოემბერი–მარტი) თევზი 50%-ში იყო, ამფიბია 30%-ში; თბილ სეზონში (აპრილი–ოქტომბერი) ამფიბია 36%, თევზი 24%. ქვეწარმავლები ორივე სეზონში დაახლოებით 12–13% იყო — მხოლოდ გველგესლას გარეშე წყლის გველები: ჩვეულებრივი ანკარა (Natrix natrix) და გველანა (Natrix tessellata). ამფიბიებიდან მხოლოდ ბაყაყი, ძირითადად ტბის ბაყაყი (მაშინ Rana ridibunda; ამ ატლასში Pelophylax ridibundus). თევზში ჭარბობდა ვერცხლისფერი ჯვარული კარასი და ჩვეულებრივი კობრი; უმეტესობა 20 სმ-ზე პატარა იყო. მცირე წილი იყო მღრღნელი (თაგვი, ონდატრა), ფრინველი, მწერი, მოლუსკი და კირჩხიბი. ეს ალაზნის მონაკვეთია თევზის აუზებთან და არა მთელი საქართველოს მენიუ. ბახვისწყალზე იმავე კვლევაში საკვები ბაზა ღარიბად არის აღწერილი; მდინარის კალმახი დასახელებულია.

ქცევა

მტკნარ წყალში ხშირად უფრო ღამით და ბინდშია აქტიური, ვიდრე დღისით; დღისით ნახვა შესაძლებელია იქ, სადაც ადამიანი ნაკლებია. არ ბინადრობს ზამთარში. ბუდეს ჰოლტს უწოდებენ: ნაპირის ფესვები, გამოქვაბული, ქვა ან თხრილი გვირაბი, ზოგჯერ წყლის ქვეშ შესასვლელით. ტერიტორიას ნიშნავს ექსკრემენტით (სპრეინტი) ქვაზე, ხიდთან ან მორებზე; სპრეინტში ხშირად ჩანს თევზის ქერცლი და ძვალი. სახეობის დონეზე ორსულობა დაახლოებით 61–74 დღეა; ნაშიერი ჩვეულებრივ 2–3, იშვიათად 1–5; დედალი მარტო ზრდის. საქართველოსთვის ცალკე ბუდობის კალენდარი ამ გვერდზე არ არის. ნაკვალევი ხუთთითიანია, აპკით; ბახვისწყალზე 2022 წელს ძირითადად კვალი დაფიქსირდა. ამ გვერდის ფოტოები საქართველოდან არ არის. ქართული ჩანაწერი ამ გვერდზე არ არის; მოცემულია xeno-canto XC961007 (Lars Edenius, Bådahällan, უმეოს მუნიციპალიტეტი, შვედეთი, 2023-04-11).

კონსერვაცია

Loy და თანაავტორები Lutra lutra-ს IUCN Red List-ზე გადაშენების საფრთხესთან ახლოს აფასებენ (2022); ტენდენცია კლებადი. წინა გლობალური შეფასება Roos et al. 2015 იგივე კატეგორიითაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) წავი VU-ა, კრიტერიუმი B1(bI), მიზეზი არეალის შემცირება. CITES-ის I დანართშია. ნადირობა აკრძალულია წითელი ნუსხის გამო. Gorgadze 2004 ძველ წითელ წიგნში კრიტიკულად საფრთხის ქვეშ ან თითქმის გადაშენებულად აღნიშნავს; 2012–2013 წლის აღწერა ამას ძველ მონაცემად მიიჩნევს. Yoxon და Yoxon Gorgadze-ის აღწერას ასე აჯამებენ: არ არის უხვი, მაგრამ სტაბილურად ჩანს, პოპულაცია >300 — ეს მეორადი შეჯამებაა და არა ამ გვერდზე გაკეთებული აღწერა. სამხრეთ კავკასიის რუკა ეროვნულ სტატუსს VU-ს უწერს და პოპულაციას „მცირეს“ უწოდებს. დოკუმენტირებული ზეწოლაა ნაპირის ტყის კარგვა, წყლის დაბინძურება, თევზის მარაგის შემცირება, ბრაკონიერობა და კონფლიქტი თევზის მეურნეობებთან; Gorgadze აღწერისას აუზებთან ხშირად ხაფანგს ხედავდა. ჰესები და კალაპოტის სამუშაოები ლიტერატურაში ჰაბიტატის საფრთხედაა დასახელებული. 2019 წელს რადიო თავისუფლებამ გაავრცელა ცნობა თბილისში, მტკვრის ნაპირზე მოკლულ ინდივიდზე; ეს საინფორმაციო ცნობაა და არა საველე აღწერა. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი წავი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. IUCN მას საქართველოში მშობლიურ სახეობად ასახელებს. შეტანილია ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში და 2014 წლის წითელ ნუსხაში.

მდინარის, ტბის, წყალსაცავის და თევზის აუზის ნაპირზე. 2012–2013 წელს 631 უბნიდან 39%-ზე იყო ნიშანი. დასახელებულია ალაზანი, ბახვისწყალი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი), ბორჯომის ხეობა და კინტრიში. ლაგოდეხზე წყაროები არ ემთხვევა. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.

გრძელი მუქი ყავისფერი სხეული, ბრტყელი თავი, სქელი კონუსური კუდი, აპკიანი თათები. ნაპირზე ხშირად რჩება ხუთთითიანი კვალი და თევზის ქერცლიანი ექსკრემენტი.

სახეობის დონეზე თავ-ტანი დაახლოებით 59–90 სმ, კუდი 35–47 სმ, მასა ხშირად 3–12 კგ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ალაზანზე ძირითადად თევზსა და ბაყაყს, ასევე წყლის გველს. სხვა მდინარეებზე მენიუ შეიძლება განსხვავდებოდეს.

მტკნარ წყალში ხშირად ღამით და ბინდში. მუდმივია და არ მიგრირებს, როგორც ბევრი ფრინველი. ზამთარში არ იზამთრებს ბუდეში.

ამ გვერდის ჩანაწერი შვედეთიდანაა (xeno-canto XC961007); ქართული ჩანაწერი აქ არ არის.

შხამიანი არ არის. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს. არ აიყვანოთ.

გლობალურად გადაშენების საფრთხესთან ახლოსაა. საქართველოში მოწყვლადია წითელ ნუსხაში. CITES-ის I დანართშია. ნადირობა აკრძალულია.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები