კლდის კვერნა
Martes foina
Jessica Peruzzo · Provincia di Vicenza
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 38–59 სმ, კუდი 23–32 სმ
- კვება
- ყველაფრისმჭამელი მტაცებელი
- სტატუსი საქართველოში
- მუდმივი, სტაბილური
- ჰაბიტატი
- კლდეები, ფოთლოვანი ტყე, დასახლებები
- ოჯახი
- Mustelidae
- კონსერვაცია
- LC / LC
კლდის კვერნა ერთადერთი კვერნაა, რომელსაც ადამიანის სიახლოვე არ აშინებს. ბუნებაში კლდოვან ფერდობებს, ქვაყრილებსა და მთისწინეთის ფოთლოვან ტყეებს ეტანება, დასახლებებში კი სხვენებში, სარდაფებსა და ბოსლებში ბინადრობს. ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე ყველაზე მრავალრიცხოვანი კავკასიასა და ამიერკავკასიაში იყო. ტყის კვერნას ძალიან ჰგავს, მაგრამ მკერდზე წმინდა თეთრი, ქვემოთ ორად გაყოფილი ლაქა და ღია ფერის ცხვირი აქვს. თუ მანქანის ძრავთან გადაღრღნილ შლანგებსა და კაბელებს ნახავთ, შეიძლება კლდის კვერნის ნაკვალევი იყოს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კლდის კვერნა
წაგრძელებული, მოქნილი სხეულისა და მოკლე ფეხების მტაცებელია, გრძელი, ფუმფულა კუდით. ბეწვი მოყავისფრო-ნაცრისფერია, მკერდზე კი დიდი, წმინდა თეთრი ლაქა აქვს. ცხვირი ღია ფერისაა, ყურები მოკლე და ფართოდ დაშორებული. ყველაზე ადვილად ტყის კვერნაში ერევა, ამიტომ ლაქის ფორმას დააკვირდით.
მამლის სხეული 43–59 სმ-ია, მდედრისა 38–47 სმ, კუდი კი 23–32 სმ. მამალი 1,7–2,1 კგ-ს იწონის, მდედრი 1,1–1,5 კგ-ს, ზაფხულში ცოტა მეტს, ვიდრე ზამთარში. ზომით ტყის კვერნას ახლოსაა, ამიტომ ზომა სახეობის გასარჩევად არ გამოდგება.
მკერდის ლაქა თითქმის ყოველთვის წმინდა თეთრია. დიდია და უკან ორ შვერილად იყოფა, რომლებიც წინა ფეხების ძირამდე, ზოგჯერ ფეხებზეც ჩადის, შუაში კი მუცლის მუქი ფერი ზოლად შედის. ტყის კვერნას პირიქით აქვს: მისი მოყვითალო ან ნარინჯისფერი ლაქა წინა ფეხებს შორის ერთ ენად ეშვება მუცლისკენ.
ცხვირი ღია, ხორცისფერი ან ნაცრისფერია, ტყის კვერნას კი მუქი, თითქმის შავი. ტერფები ნაკლებად ბეწვიანია და თითების ბალიშები ზამთარშიც ჩანს. ფეხები უფრო მოკლე აქვს, ამიტომ მიწაზე დაბლა, თითქოს მიცოცავს, ტყის კვერნა კი ნახტომებით დარბის.
ლაქის ფორმა და ზომა ცვალებადია, კავკასიურ კლდის კვერნებს კი ის ხშირად შემცირებული აქვთ. ზოგჯერ ლაქა დაქუცმაცებულია ან თითქმის არ ჩანს, ტყის კვერნასაც შეიძლება თეთრი ლაქა ჰქონდეს. ამიტომ ერთ ნიშანს ნუ ენდობით: ლაქის ფორმა, ცხვირის ფერი და ტერფები ერთად შეაფასეთ.
ფერი
ზამთრის ბეწვი მოყავისფრო-ნაცრისფერია, მოწითალო ელფერით. ქვედა, რბილი ბეწვი მოთეთროა და გვერდებზე უფრო მოჩანს, ამიტომ გვერდები ზურგზე ღიაა. კუდი და ფეხები მუქი ყავისფერია. ზაფხულის ბეწვი მოკლე, უხეში და უფრო ღიაა. ყველაზე თვალშისაცემი მკერდის წმინდა თეთრი ლაქაა, კავკასიური კვერნები კი საერთოდ საკმაოდ მუქი შეფერილობისაა.
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
კლდის კვერნა კლდოვანი და ქვიანი ადგილების ცხოველია. ბუდეს კლდის ნაპრალებში, ქვაყრილებში, ხის ფუღუროებსა და ქვის ნაგებობებში იკეთებს, სოროს კი არც თვითონ თხრის და არც სხვისას იკავებს. კავკასიაში მთისწინეთის ფოთლოვან ტყეებს ამჯობინებს. მთებში ტყის ზედა საზღვართან და მის ზემოთაც, 2600–2700 მ-მდე გვხვდება, თუმცა ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში მხოლოდ 1000–1200 მ-მდე ადის. ღრმა თოვლიან ადგილებს გაურბის: მის ტერფზე ტყის კვერნისაზე ორჯერ მეტი წონა მოდის და თოვლში ეფლობა. დასახლებებშიც ცხოვრობს: სხვენებში, სარდაფებში, ფარდულებში, ბოსლებსა და ქვის კედლებში, ქალაქებში კი ძველ პარკებსა და სასაფლაოებზეც. ქალაქში, განსაკუთრებით ზამთარში, ბუდეები თითქმის მთლიანად შენობებშია. XX საუკუნის შუა წლების მონაცემებით, კავკასიაში ფართოდაა გავრცელებული და მხოლოდ აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის უდაბნოს ვაკეებზე არ გვხვდება.
კლდის კვერნის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ჯერჯერობით მხოლოდ ერთ რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთში.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
კლდის კვერნა ყველაფრისმჭამელი მტაცებელია და ხილს სხვა კვერნებზე ბევრად მეტს ჭამს. ნადირობს თაგვისებრ მღრღნელებზე, ჩიტებზე, ბაყაყებსა და მწერებზე, ჩიტის ბუდეებს კვერცხებიანად და ბარტყებიანად აცარიელებს. ზაფხულსა და შემოდგომაზე დიდ ადგილს იკავებს ხილი და კენკრა: ალუბალი, ვაშლი, მსხალი, ქლიავი, ყურძენი, ჟოლო და ცირცელი. რაციონი ადგილის მიხედვით იცვლება: ზაფხულ-შემოდგომით კავკასიაში თითქმის მხოლოდ ხორცს ჭამს, ამიერკავკასიაში კი უმეტესად ხილს. ქალაქში ბეღურებს, ჭკებს, თაგვებსა და ვირთხებს ნადირობს. ზოგჯერ საქათმესა და სამტრედეში შედის, სადაც ფრინველების ფართხალი იმაზე მეტის დახოცვისკენ უბიძგებს, ვიდრე შეჭამს. ძირითადად მიწაზე ნადირობს, ნანადირევის ნაწილს კი შემდეგისთვის მალავს.
კლდის კვერნა ძირითადად ბინდისა და ღამის ცხოველია და განსაკუთრებით აქტიურია მთვარიან ღამეებში. ზაფხულში, როცა ღამე მოკლეა, დღისითაც ჩანს. ხეზე კარგად ძვრება და კარგად ცურავს, მაგრამ ტყის კვერნაზე მეტად მიწაზე ცხოვრობს. მარტოსულია: თითოეულს თავისი სანადირო ნაკვეთი აქვს, რომელსაც სუნით ნიშნავს და იმავე სქესის სხვა კვერნებისგან იცავს. ზაფხულში, ივნის–აგვისტოში წყვილდება, ზოგჯერ სახლის სახურავზეც. ჩანასახი დიდხანს არ ვითარდება, ამიტომ მაკეობა 236–237 დღე გრძელდება და ნაშიერი მარტის ბოლოს ან აპრილის დასაწყისში იბადება. ბუდეში ჩვეულებრივ 3–7 ბრმა ლეკვია, რომლებიც 30–36 დღისას ახელენ თვალს. ივლისის დასაწყისისთვის ზრდასრულებისგან უკვე აღარ განსხვავდებიან. ბუნებაში საშუალოდ სამ წელს ცოცხლობს, იშვიათად ათ წლამდე.
მსოფლიოში კლდის კვერნას საფრთხე არ ემუქრება: 2016 წლის შეფასებით, „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC), რადგან ფართოდაა გავრცელებული, მრავალრიცხოვანია და ბევრ დაცულ ტერიტორიაზე ცხოვრობს. საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაშიც „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC). რიცხოვნობა სტაბილურია, ქვეყანაში მისი გავრცელების არეალი კი 20 000 კმ²-ს აღემატება. ადამიანის სიახლოვეს თავისი ფასი აქვს: ბევრი კვერნა გზაზე მანქანის ქვეშ იღუპება. ბეწვისთვისაც ნადირობდნენ, თუმცა მისი ბეწვი ტყის კვერნისაზე ნაკლებად ფასობს.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კლდის კვერნასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ის საქართველოს მუდმივი ბინადარია. ქვეყანაში მისი გავრცელების არეალი 20 000 კმ²-ს აღემატება, 2021 წლის შეფასებით კი რიცხოვნობა სტაბილურია. კავკასიაში ფართოდაა გავრცელებული: ცხოვრობს კლდოვან ფერდობებზე, ფოთლოვან ტყეებსა და დასახლებებში. ღრმა თოვლიან ადგილებს კი ერიდება.
ყველაზე კარგად მკერდის ლაქით. კლდის კვერნას ის წმინდა თეთრი აქვს და ქვემოთ ორად იყოფა, ტყის კვერნას კი მოყვითალო ან ნარინჯისფერია და წინა ფეხებს შორის ერთ ენად ეშვება. კლდის კვერნას ცხვირიც ღია აქვს, ტყის კვერნას მუქი. ლაქა ორივე სახეობას ცვალებადი აქვს, ამიტომ რამდენიმე ნიშანი ერთად შეამოწმეთ. სახლთან და სხვენში კვერნა უფრო ხშირად კლდისაა.
იმიტომ, რომ კლდის კვერნა ადამიანის ნაგებობებს კლდის ნაპრალებივით იყენებს. სოროს არ თხრის და ბუდეს ნაპრალებში, ქვაყრილებსა და ქვის ნაგებობებში იკეთებს. დასახლებაში სხვენებს, სარდაფებს, ფარდულებს, ბოსლებსა და ქვის კედლებს ირჩევს. ქალაქში, განსაკუთრებით ზამთარში, ბუდეები თითქმის მთლიანად შენობებშია. სახლთან საკვებიც ბევრია: თაგვები, ვირთხები, ბეღურები და ხილი.
ზუსტად ცნობილი არ არის. 1970-იანი წლების შუა ხანებიდან ცნობილია, რომ კლდის კვერნა ზოგჯერ მანქანის ძრავის განყოფილებაში ძვრება და შლანგებსა და კაბელებს ღრღნის. გადაღრღნილს არ ჭამს. ასეთი შემთხვევები გაზაფხულზე მატულობს, როცა ახალგაზრდა კვერნები გარემოს იკვლევენ და ჯერ არ იციან, რა იჭმევა და რა არა.
თითქმის ყველაფერს. თაგვისებრ მღრღნელებს, ჩიტებს და მათ კვერცხებს, ბაყაყებსა და მწერებს ნადირობს, ზაფხულსა და შემოდგომაზე კი ბევრ ხილსა და კენკრას ჭამს: ალუბალს, ვაშლს, მსხალს, ქლიავს, ყურძენს. ქალაქში ბეღურებს, თაგვებსა და ვირთხებს იჭერს. ზოგჯერ საქათმესა და სამტრედეშიც შედის.
არა, შხამიანი არ არის. ზიანი ძირითადად მეურნეობას ადგება: ზოგჯერ საქათმეში შედის და ფრინველების ფართხალზე იმაზე მეტს ხოცავს, ვიდრე შეჭამს. მანქანის კაბელებსაც ღრღნის. ამავე დროს, თაგვებსა და ვირთხებს ანადგურებს. საქათმე ღამით კარგად დაკეტეთ, კვერნას კი ხელით ნუ დაიჭერთ.
საფრთხის ქვეშ არ არის. მსოფლიო მასშტაბით 2016 წლის შეფასებით „ნაკლებად საფრთხეშია“ (LC), საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაშიც LC-ია. ქვეყანაში რიცხოვნობა სტაბილურია. მისთვის მთავარი საფრთხე გზაზე მანქანის ქვეშ მოყოლაა.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
