ევროპული ზღარბი

Erinaceus concolor

პატარა, ეკლებიანი ძუძუმწოვარი მოკლე კუდით და თეთრი ლაქით მკერდზე. საქართველოში მშობლიური მუდმივი სახეობაა; მიღებული სახელია Erinaceus concolor და არა E. europaeus.

მუდმივი საქართველოში

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

უხერხემლოები

სტატუსი საქართველოში

მუდმივი

ზომა

20–26 სმ

ჰაბიტატი

ბაღი / პირი / ტყე

ოჯახი

Erinaceidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და შეხებით შხამიანი არ არის. ეკლები კანის დაცვაა და არა შხამიანი ქვეწარმავლის იარაღი. დაჭერისას ან ძაღლისა და კატის მიერ კუთხეში მოქცევისას შეიძლება უკბინოს. ნებისმიერ ველურ ძუძუმწოვარს თეორიულად შეიძლება ჰქონდეს ცოფი; საქართველოს ლიტერატურაში ძირითად წყაროდ უფრო მელა, ტურა, მგელი და ძაღლი სახელდება და არა ეს სახეობა. არ აჭმიოთ და არ აიყვანოთ. ბაღში ხშირად ჩნდება და უხერხემლოებს ჭამს; ეს სასარგებლოა ბაღისთვის, თუ არ იყენებთ ძლიერ პესტიციდს. შინაური „ზღარბი“ ჩვეულებრივ აფრიკული სახეობაა (Atelerix), არა ეს ტაქსონი.

მიმოხილვა

რა არის ევროპული ზღარბი

საქართველოში ზღარბი სამხრეთული თეთრმკერდა ზღარბია (Erinaceus concolor), ძუძუმწოვარი ზღარბისებრთა ოჯახიდან (Erinaceidae). ქართულად ხშირად ევროპულ ზღარბს ეძახიან; ეს სახელი ისტორიულად ეკუთვნოდა დასავლეთევროპულ Erinaceus europaeus-ს, რომელიც IUCN-ისა და ASM-ის მიხედვით საქართველოში არ გვხვდება. Kandaurov, Bukhnikashvili, Sheklashvili და Natradze 2023 საქართველოს მწერიჭამია ძუძუმწოვრებში მხოლოდ ერთ Erinaceus-ს ასახელებენ — E. concolor. სახეობის დონეზე თავ-ტანი დაახლოებით 20–26 სმ, კუდი 2–3 სმ, მასა ხშირად დაახლოებით 550–800 გ, ზოგი ინდივიდი უფრო მძიმეა. შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი ეკლები და დაჭერისას ნაკბენია და არა შხამი. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში ამ გვერდზე საფრთხის ქვეშ მყოფ ტაქსონად არ არის განხილული.

ბოლო განახლება 28 აგვისტო 2026

გალერეა

ევროპული ზღარბი ფოტოებში

ევროპული ზღარბი (Erinaceus concolor) — ორხევი, თბილისი — David Osipov — ფოტო: David Osipov
ორხევი, თბილისი · 5 აპრილი 2023

ევროპული ზღარბი (Erinaceus concolor) — სტამბოლი — Nevit Dilmen — ფოტო: Nevit Dilmen
სტამბოლი · 29 სექტემბერი 2012

ევროპული ზღარბი (Erinaceus concolor) — ქფარ-სირკინი — Nadav Kavalerchik — ფოტო: Nadav Kavalerchik
ქფარ-სირკინი · 24 ოქტომბერი 2011

ევროპული ზღარბი (Erinaceus concolor) — ისრაელი — Eran Finkle — ფოტო: Eran Finkle
ისრაელი · 11 ოქტომბერი 2007

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ევროპული ზღარბი

პატარა ეკლებიანი ძუძუმწოვარი მოკლე კუდით და თეთრი ლაქით მკერდზე. საქართველოში მშობლიური მუდმივია.

01
სახეობის დონეზე თავ-ტანი დაახლოებით 20–26 სმ, კუდი 2–3 სმ, მასა ხშირად დაახლოებით 550–800 გ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. დინგი წვეტიანია, ყურები მოკლე, თვალები პატარა. ზურგი და გვერდები დაფარულია გლუვი ეკლებით; სახე, ფეხები და მუცელი ბეწვიანია. კუდი მოკლეა და ხშირად ეკლებს შორის იკარგება.
02
მკერდზე თეთრი ლაქაა, რომელიც მუქ მუცელს ეწინააღმდეგება. ეს არის მთავარი ველის ნიშანი დასავლეთევროპული E. europaeus-ისგან, რომელსაც მკერდი ყავისფერი ან ერთფეროვანია და არა გამოკვეთილად თეთრი. ორხევის 2023 წლის 5 აპრილის ფოტოზე ჩანს ეკლებიანი ზურგი და ღამის აქტივობა დასახლებასთან; მკერდის ლაქა ამ კადრში სრულად არ იკითხება, ამიტომ სახეობამდე ამოცნობა აქ ტაქსონომიითა და გავრცელებითაც ეყრდნობა და არა მხოლოდ ამ ერთ ფოტოს.
03
Kandaurov et al. 2023 საქართველოში მხოლოდ ერთ ზღარბს ასახელებს. ჩრდილოეთ თეთრმკერდა ზღარბს (E. roumanicus) IUCN საქართველოს native ქვეყნადაც უთითებს; ეს არ ემთხვევა ქართულ მწერიჭამიათა ჩამონათვალს. ველში ორივეს თეთრი მკერდი აქვს და გარჩევა ძნელია. ეს გვერდი საქართველოსთვის მიჰყვება 2023 წლის ინსექტივორთა ნაშრომს (E. concolor) და უთანხმოებას მალავად არ ირჩევს. დასავლეთევროპული E. europaeus საქართველოში არ არის. ინდური მაჩვისებრი Hystrix indica ზოგ ჩამონათვალშია; გაცილებით დიდია, გრძელი ქაცვით და ბურთად არ იკეცება ისე, როგორც ზღარბი. ამ ატლასში მაჩვისა და E. europaeus-ის გვერდი ჯერ არ არის.
04
შხამიანი არ არის. ღამით ბაღში ან გზის პირას პატარა ეკლებიანი ცხოველი, მოკლე კუდით, საქართველოში ეს სახეობაა, თუ ამოცნობა გვარამდეა. არ აიყვანოთ მკერდის შესამოწმებლად.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ ბაღში, პარკში, სასოფლო პირას, ბუჩქნარში და ფოთლოვანი ტყის პირას, სადაც მიწის საფარი და უხერხემლოებია. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ფართოა: ფოთლოვანი ტყე, ბუჩქნარი, მდელო, ფერმა, პარკი და ალპური სარტყელი ხის ხაზის ქვემოთ; მკვრივ წიწვოვან ტყეს ხშირად თავს არიდებს, თუ მიწის საფარი ცოტაა. ეს სახეობის დონის სურათია და არა საქართველოს ცალკე გაზომილი სარტყელი. ამ გვერდზე ადმინისტრაციული რეგიონები არ არის რუკული. დასახელებული წერტილია ორხევი, თბილისი, 2023 წლის 5 აპრილი (David Osipov-ის ფოტო ამ გვერდზე). Kandaurov და თანაავტორები 2023 საქართველოს 112 ჩანაწერს აგროვებენ 1864–2022 წლებიდან (41 ლიტერატურა, 37 კოლექცია, 34 საველე) და ადგილების სრულ სიას აქ არ ბეჭდავენ; რუკა სტატიაშია. Dinesh 2017 სამხრეთულ თეთრმკერდა ზღარბს მტირალას ეროვნულ პარკში ასახელებს როგორც კარგ ადგილს; ეს სამოგზაურო ანგარიშია და არა რეცენზირებული ნაშრომი. GBIF აგროვებს iNaturalist-ისა და სხვა მოქალაქეთა მეცნიერების წერტილებსაც, მათ შორის თბილისის, კახეთის, აჭარის, გურიისა და იმერეთის გროვებს; ეს აქ დამოწმებულ მუნიციპალიტეტთა სიად არ ითვლება. მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში მთავარი საკვები მიწის უხერხემლოებია: ხოჭო, ჭია, შლაკი, ლოკოკინა. იშვიათად იღებს ბაყაყს, კვერცხს, ლეშს ან სხვა წვრილ ხერხემლიანს. ეს არ არის სპეციალიზებული მტაცებელი ერთ ჯგუფზე. საქართველოში რეალისტური სურათი ბაღისა და ტყის პირის უხერხემლოებია, მაგრამ ადგილობრივი მენიუ აქ არ არის გაზომილი.

ქცევა

ძირითადად ღამითაა აქტიური. დღისით იმალება ფოთლისა და ბალახის ბუდეში ბუჩქის, ფესვის ან სხვა საფარის ქვეშ. სახეობის დონის აღწერებში ბუდე სოროშიც არის; ვიკის ზოგი ანგარიში ამბობს, რომ ეს სახეობა სოროს არ თხრის. ეს ორი სურათი არ ემთხვევა; ეს გვერდი ერთს ეროვნულ წესად არ ირჩევს. ცივ სეზონში არეალის ცივ ნაწილებში იზამთრებს; საქართველოსთვის დაწყებისა და დამთავრების თარიღები ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. ჩვეულებრივ მარტოულია, გარდა გამრავლებისა და დედისა ნაშიერებთან. საფრთხისას იკეცება ბურთად, ისე რომ რბილი მუცელი და სახე ეკლებით იფარება. ზოგჯერ სხეულს საკუთარი ნერწყვით იფარავს (self-anointing); ამ ქცევის ფუნქცია სრულად არ არის დადგენილი. გამრავლება თბილ თვეებშია; ლიტერატურაში ნაშიერების რაოდენობა რამდენიმედან დაახლოებით შვიდამდეა აღნიშნული. ეს რეგიონული ან სახეობის დონის ციფრებია და არა ქართული ბუდის ნიმუში. ამ გვერდზე ქართული ხმის ჩანაწერი არ არის.

კონსერვაცია

Amori, Hutterer, Kryštufek, Yiğit, Mitsainas და Palomo Erinaceus concolor-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2021 გამოქვეყნება; შეფასება 2016-ის განახლებაა). გლობალური არეალი ანატოლიიდან სამხრეთ კავკასიამდე და ლევანტამდეა. Eliava et al. 2007 საქართველოში LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელი ნუსხა (დადგენილება №190) ამ გვერდზე მას საფრთხის ქვეშ მყოფ ტაქსონად არ განიხილავს. სახეობის დონეზე დასახელებული ზეწოლაა გზაზე დაღუპვა, ჰაბიტატის კარგვა და პესტიციდი; ეროვნული ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ და შინაურად ნუ გახდით.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ევროპული ზღარბი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

ზღარბი კი. მიღებული სახელია Erinaceus concolor. დასავლეთევროპული E. europaeus საქართველოში არ გვხვდება. ქართული სახელი ისტორიულია.

ბაღში, პარკში, სასოფლო პირას და ტყის პირას. დასახელებული წერტილია ორხევი თბილისში (ფოტო, 2023 წლის 5 აპრილი). 2023 წლის კრებულში 112 ჩანაწერია 1864–2022 წლებიდან. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.

პატარა ეკლებიანი ძუძუმწოვარი, მოკლე კუდი, თეთრი ლაქა მკერდზე. საქართველოში მეორე ზღარბის სახეობა ეროვნულ ინსექტივორთა სიაში არ არის.

თავ-ტანი დაახლოებით 20–26 სმ, კუდი 2–3 სმ; მასა ხშირად დაახლოებით 550–800 გ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ძირითადად მიწის უხერხემლოებს. კვება საქართველოში ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.

ძირითადად ღამით. ცივ სეზონში იზამთრებს; ქართული თარიღები აქ არ არის გაზომილი. მუდმივია და ფრინველივით არ მიგრირებს.

შხამიანი არ არის. ეკლები და ნაკბენი შეიძლება იყოს, თუ აიყვანთ. არ აიყვანოთ.

გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2014 წლის წითელ ნუსხაში ამ გვერდზე საფრთხის ქვეშ მყოფ ტაქსონად არ არის განხილული. IUCN-ის LC ნადირობის ნებართვად ნუ ჩათვლით.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები