მაჩვი

Meles canescens

მასიური, მოკლეფეხა კვერნისებრი ძუძუმწოვარი შავ-თეთრი ზოლებიანი თავით და ჭრელი ნაცრისფერი ზურგით. საქართველოში მშობლიური მუდმივი სახეობაა.

მუდმივი საქართველოში

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

ყოვლისმჭამელი

სტატუსი საქართველოში

მუდმივი

ზომა

~70–85 სმ

ჰაბიტატი

ტყე / პირი / ბუჩქნარი

ოჯახი

Mustelidae

კონსერვაცია

LC / NE

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. დაჭერისას ან კუთხეში მოქცევისას შეიძლება უკბინოს. ძლიერი ყბა და გრძელი კლანჭები აქვს. ნებისმიერ ველურ ძუძუმწოვარს თეორიულად შეიძლება ჰქონდეს ცოფი; საქართველოს ლიტერატურაში ძირითად წყაროდ უფრო მელა, ტურა, მგელი და ძაღლი სახელდება. არ აჭმიოთ და არ აიყვანოთ. ძაღლები აცერით.

მიმოხილვა

რა არის მაჩვი

მაჩვი (Meles canescens) ძუძუმწოვარია კვერნისებრთა ოჯახიდან (Mustelidae). ქართულად იხმარება მაჩვი და ხშირად ევროპული მაჩვი. ეროვნულ ჩამონათვალებში, ნადირობის ნუსხასა და IUCN-ის 2016 წლის შეფასებაში ჩვეულებრივ იწერება როგორც Meles meles. 2013 წლიდან სპეციალისტური ტაქსონომია ამიერკავკასიის, ანატოლიისა და ახლო აღმოსავლეთის პოპულაციებს ცალკე სახეობად, Meles canescens, გამოყოფს. ASM Mammal Diversity Database საქართველოს ამ სახეობის არეალში ასახელებს. შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი დაჭერისას ნაკბენია და არა შხამი. გლობალურად Meles meles (გაერთიანებული კონცეფცია) ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. Meles canescens IUCN-ზე ცალკე არ არის შეფასებული. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.

ბოლო განახლება 28 აგვისტო 2026

გალერეა

მაჩვი ფოტოებში

მაჩვი (Meles canescens) — ვაშლოვანი — Sarah Murray — ფოტო: Sarah Murray
ვაშლოვანი · 6 ივნისი 2014

მაჩვი (Meles canescens) — იალოვა — Mehmet — ფოტო: Mehmet
იალოვა · 7 სექტემბერი 2023

მაჩვი (Meles canescens) — ვაიოც ძორი — Kjetil Kjernsmo — ფოტო: Kjetil Kjernsmo
ვაიოც ძორი · 18 აგვისტო 2026

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ მაჩვი

მასიური, მოკლეფეხა ცხოველი შავ-თეთრი ზოლებიანი თავით, ჭრელი ნაცრისფერი ზურგით და მოკლე კუდით. საქართველოში მუდმივია.

01
სხეული დაბალი და განიერია, ფეხები მოკლე, თავი სოლიისებრი, ყურები პატარა თეთრი წვერით. Abramov და Puzachenko Meles canescens-ს Meles meles-ზე მცირედ ასახელებენ. ანატოლიური ნიმუშებისთვის ლიტერატურაში უთითებენ თავ-ტანს დაახლოებით 73–84 სმ და მასას დაახლოებით 5–9 კგ; ეს რეგიონული ციფრებია და არა ქართული გაზომილი სერია. ჩრდილოეთ ევროპის Meles meles შემოდგომაზე ხშირად უფრო მძიმეა — ეს წონა საქართველოზე ნუ გადაიტანეთ.
02
თავზე თეთრი შუა ზოლია დინგიდან შუბლამდე; ორი შავი ზოლი თვალებსა და ყურებს გადის. ზურგი და გვერდები ჭრელ-ნაცრისფერია, ფეხები და ხშირად მუცელი უფრო მუქი. Heptner ამიერკავკასიურ ფორმას უფრო ჭუჭყიან-ნაცრისფერ ზურგს უწერს, ვიდრე ჩრდილოეთის დიდ Meles meles-ს. ველში სახეობამდე ამოცნობა სახის ნიღბითაა; Meles meles-ისა და Meles canescens-ის გარჩევა ცოცხალ ცხოველზე საიმედოდ არ ხდება.
03
დედოფალა გაცილებით პატარა და წაგრძელებულია, შავ-თეთრი სახის ნიღბის გარეშე. ქვის კვერნა და ტყის კვერნა უფრო წვრილია, ბუსუსიანი კუდით, ხეზე უფრო ტიპიურია; მათი გვერდები ამ ატლასში ჯერ არ არის. მელა ძაღლისებრია, წვრილი დინგით და გრძელი კუდით. თაფლის მაჩვი (Mellivora capensis) საქართველოს ფაუნაში ამ გვერდზე არ არის მიღებული.
04
შხამიანი არ არის. არ აიყვანოთ. ტყის პირას ან გზაზე შავ-თეთრსახიანი, მოკლეფეხა ნაცრისფერი ცხოველი უფრო ეს სახეობაა, ვიდრე კვერნა.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ ტყეში, ტყის პირას, ბუჩქნარში, სასოფლო ადგილზე და მთისწინეთში, სადაც იჭრება სორო. National Geographic Georgia / ეროვნული მუზეუმის რუკა მას ევრიტოპულად აღწერს — თითქმის ყველა ბიოტოპში, ალპურ სარტყელში იშვიათად — და სიმაღლეს ზღვის დონიდან დაახლოებით 2,700 მ-მდე უთითებს; ეს ამ რუკის ციფრია და არა ამ გვერდზე ცალკე გაზომილი სარტყელი. ეს გვერდი ადმინისტრაციულ რეგიონებს არ რუკავს. დასახელებული ქართული წერტილებია: ვაშლოვანი (ფოტო ამ გვერდზე, 2014 წლის 6 ივნისი); ლაგოდეხი, ბაწარა და კინტრიში (იგივე რუკა, როგორც ბოლო დროის დაკვირვებები); აჯამეთის აღკვეთილი და სათაფლია (დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ტექსტები); სამონადირეო მეურნეობა „იორის ჭალები“ (მართვის გეგმა სახელით Meles meles leptorynchus). რუკა ამბობს, რომ თითქმის მთელ ტერიტორიაზე გვხვდება. ეს ქვეყნის დონის განზოგადებაა და არა მუნიციპალიტეტების სია. მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. გვარის დონეზე ყოვლისმჭამელია: ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში ხშირად მნიშვნელოვანია მიწის ჭიები; ხმელთაშუა და უფრო მშრალ ადგილზე უფრო მეტად იკვებება მწერით, ხილით, პატარა ხერხემლიანითა და კულტურით. დასავლეთ ანატოლიის ნაშრომებში დასახელებულია ხილი, მწერი და მიწის ჭია. საქართველოში რეალისტური სურათი იგივე ოპორტუნისტული მენიუა ტყისა და სასოფლო პირას — მაგრამ ადგილობრივი წილი აქ არ არის გაზომილი.

ქცევა

ძირითადად ღამით და შებინდებისასაა აქტიური. დღისითაც ჩანს, განსაკუთრებით დაბალ შეწუხებაზე. დღის გამოჩენა თავისთავად დაავადებას არ ნიშნავს. ცხოვრობს სოროში — რთულ მიწის სისტემაში რამდენიმე შესასვლელითა და ამოყრილი მიწის გროვით. სორო შეიძლება თაობებს გამოიყენონ. სახეობის დონეზე, Meles-ში ხშირია გადადებული იმპლანტაცია: შეწყვილება გაზაფხულ–ზაფხულში, ნაშიერები ჩვეულებრივ ზამთრის ბოლოს ან ადრე გაზაფხულზე; ნაშთში ხშირად რამდენიმე ბელი. ეს ფართო არეალის ბიოლოგიაა და არა ქართული ბუნაგის ნიმუში. კვალი განიერია, ხუთი თითით; წინა თათზე გრძელი თხრის კლანჭები ჩანს. ამ გვერდზე ნაჩვენებია სომხეთის, ვაიოც ძორის, 2026 წლის 18 აგვისტოს კვალი და არა ქართული სერია.

კონსერვაცია

Kranz და თანაავტორები Meles meles-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2016); შეფასება მოიცავს იმ პოპულაციებს, რომლებსაც ახლა ხშირად Meles canescens ეწოდება. Meles canescens ცალკე IUCN სტატუსი არ აქვს (MDD: Not Evaluated). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ეროვნული რუკა ნაციონალურ სტატუსად NE-ს უთითებს და პოპულაციას „მცირედ“ აღწერს; ეს იმ რუკის ფორმულირებაა და არა ამ გვერდის ცალკე აღწერა. ნადირობის ობიექტად არის შეტანილი სახელით მაჩვი; ლათინური ხაზი ოფიციალურ ნუსხაში წერია როგორც Martes meles — ეს ნომენკლატურული შეცდომაა და იგულისხმება მაჩვი და არა კვერნა. კვოტა და სეზონი სააგენტოს დოკუმენტებით დგინდება და ამ გვერდზე მიმდინარე რიცხვებად არ არის გადმოტანილი. ადგილობრივი ზეწოლა შეიძლება იყოს ნადირობა, საგზაო დაღუპვა და კონფლიქტი ნათესსა და ფუტკარზე; ეროვნული ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები მაჩვი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებშია. IUCN მას Meles meles-ის მშობლიურ არეალში ასახელებს. ბოლო ტაქსონომიით ქართული პოპულაცია Meles canescens-ია.

2013 წლამდე ყველა ეს პოპულაცია ერთ სახეობად ითვლებოდა. ახლა ამიერკავკასია, ანატოლია და ახლო აღმოსავლეთი ცალკე სახეობად არის გამოყოფილი. ქართული ოფიციალური ტექსტები ჯერ კიდევ Meles meles-ს იყენებენ. ველში ეს ერთი და იგივე შავ-თეთრსახიანი მაჩვია.

ტყეში, ტყის პირას, ბუჩქნარსა და სასოფლო ადგილზე, სადაც სოროა. დასახელებული წერტილებია ვაშლოვანი (ფოტო, 2014), ლაგოდეხი, ბაწარა, კინტრიში, აჯამეთი, სათაფლია და „იორის ჭალები“. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.

შავ-თეთრი სახის ზოლები, მასიური მოკლეფეხა სხეული, ჭრელი ნაცრისფერი ზურგი, მოკლე კუდი. დედოფალა პატარაა და ნიღბის გარეშე. კვერნა უფრო წვრილია ბუსუსიანი კუდით.

სამხრეთ-დასავლეთ აზიის ფორმა ევროპულ Meles meles-ზე პატარაა. ანატოლიური ნიმუშებისთვის თავ-ტანი დაახლოებით 73–84 სმ არის აღნიშნული. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ყოვლისმჭამელია: მწერი, მიწის ჭია, ხილი, პატარა ხერხემლიანი, ზოგჯერ კულტურა. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.

ძირითადად ღამით და შებინდებისას. დღისითაც შეიძლება გამოჩნდეს. მუდმივია და არ მიგრირებს, როგორც ბევრი ფრინველი.

შხამიანი არ არის. დაჭერისას შეიძლება უკბინოს. არ აიყვანოთ. გლობალურად Meles meles ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ნადირობის ობიექტია; სეზონი და კვოტა ოფიციალური წესით დგინდება.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები