ფუღუ
Suncus etruscus
Lorenzo Giulivi · Collazzone PG
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 33–50 მმ, 1,2–2,7 გ
- კვება
- მწერიჭამია, დღეში წონაზე 1,5–2-ჯერ მეტს ჭამს
- სტატუსი საქართველოში
- იშვიათი, მონაცემები ცოტაა
- ჰაბიტატი
- თბილი ბუჩქნარი, ბაღები, ქვიანი ადგილები
- ოჯახი
- Soricidae
- კონსერვაცია
- DD / LC
ფუღუ (Suncus etruscus) მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პატარა ცოცხალი ძუძუმწოვარია, წონით კი, სავარაუდოდ, ყველაზე პატარა: საშუალოდ დაახლოებით 1,8 გ იწონის. სიცოცხლისთვის დღეში საკუთარ წონაზე 1,5–2-ჯერ მეტი საკვები სჭირდება, გული კი წუთში 1511-მდე ცემს. საქართველოში იშვიათია: ცნობილია თბილისიდან, დუშეთიდან და ქოცახურის ხეობიდან. ადამიანისთვის სრულიად უვნებელია. ხაფანგში იშვიათად ხვდება: მის ნაშთებს უფრო ხშირად ბუს ნარწყევებში პოულობენ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ფუღუ
პაწაწინა ბიგაა, თავ-ტანი მხოლოდ 33–50 მმ აქვს. თავი სხეულთან შედარებით დიდია, დინგი გრძელი და მოძრავი, ყურები დიდი და გამოშვერილი. ბეწვი მოკლე და რბილია, ზურგი კვამლისფერ-ნაცრისფერი, მუცელი ვერცხლისფერ-ნაცრისფერი. ასეთი პატარა ბიგა საქართველოში სხვა არ არის.
თავ-ტანის სიგრძე 33–50 მმ-ია, კუდი 21–30 მმ, ყური 4–6,2 მმ, უკანა ტერფი 7–7,5 მმ, წონა 1,2–2,7 გ. კუდი თავ-ტანის 60%-ზე გრძელია და სუსტად ორფერი.
ბეწვი მოკლე და რბილია, ზურგი ღია კვამლისფერ-ნაცრისფერი, მუცელი ვერცხლისფერ-ნაცრისფერი. ზურგსა და მუცელს შორის მკაფიო ზღვარი არ აქვს. შემოდგომიდან ზამთრამდე ბეწვი სქელდება.
დინგის ირგვლივ მოკლე, ხშირი ულვაშები აქვს, რომლებითაც ღამით მსხვერპლს ეძებს. 30 კბილი აქვს, თუმცა ერთი ზედა კბილი ზოგჯერ პაწაწინაა ან სულაც არ არის.
გრძელკუდა კბილთეთრა და თეთრმუცელა კბილთეთრა ბევრად დიდია: 6–13 გ იწონის. თეთრმუცელას, ამას გარდა, მუქი ზურგი თეთრ მუცელს მკვეთრად ემიჯნება. ზომა ფუღუს ყველაზე სანდო ნიშანია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბარისა და მთის ქვედა სარტყლის ცხოველია, თუმცა 3000 მ-მდეც უნახავთ. სავარაუდოდ, თბილ ბუჩქნარებს, ვენახებს, ბაღებსა და ჭალის ტყეებს ამჯობინებს. ხშირად ბინადრობს ქვებს, ლოდებს, ქვის ღობეებსა და ნანგრევებს შორის, სადაც სწრაფად დაძვრება. მშრალ ველებზე და ნახევრად უდაბნოებში იშვიათია, ნესტიან ადგილებს კი გაურბის. ზოგჯერ შენობებშიც შედის. საქართველოში მისი ჩანაწერები თბილისიდან, დუშეთიდან და ქოცახურის ხეობიდანაა. ბევრი ცნობა ბუს ნარწყევებიდან მოდის, ამიტომ ზოგი ადგილი, შესაძლოა, ბუს მოსასვენებელია და არა თავად ბიგის საცხოვრებელი.
ფუღუს რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა: საკმარისი ჩანაწერები არცერთ რეგიონში არ არის.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად მწერებით, მათი მატლებითა და ჭიაყელებით იკვებება, ობობებსაც ჭამს. თავისი ზომის თითქმის თანაბარ მსხვერპლსაც ერევა, მათ შორის ამფიბიების, ხვლიკებისა და მღრღნელების ნაშიერებს. დიდ მსხვერპლს თავში კბენით კლავს და მაშინვე ჭამს, პატარა მწერებს კი ბუდეში მიათრევს. რბილი საფარის მქონე მწერებს ამჯობინებს და ჭიანჭველებს, თუ არჩევანი აქვს, გაურბის. ნადირობისას მხედველობაზე მეტად შეხებას ენდობა.
ძირითადად ღამით არის აქტიური, ყველაზე მოძრავი კი განთიადისას. მარტოხელაა და გამრავლების სეზონის გარეთ აგრესიულია: ტერიტორიას ჭიკჭიკით და ჩხუბით იცავს. ასეთი პატარა სხეული სწრაფად ცივდება, ამიტომ სიცივეში ან შიმშილისას სხეულის ტემპერატურას დაახლოებით 12°C-მდე სწევს და დროებით ძილს ეძლევა. ბუდეს მღრღნელების სოროებში, ფიჩხის გროვის ქვეშ და ქვებს შორის ნაპრალებში აკეთებს. მაკეობა 27–28 დღეა, ერთ ნაშიერში 2–6 შიშველი, ბრმა ბარტყია, თითოეული დაახლოებით 0,2 გ. ბარტყები 19–21 დღისანი ძუძუს წყვეტენ. საფრთხისას დედა მათ „ქარავნით“ მიიყვანს, ერთმანეთის კუდზე ჩაჭიდებულებს. დაახლოებით ორ წელს ცოცხლობს.
მსოფლიოში ფუღუ საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2017). საქართველოში მისი სტატუსი ვერ შეფასდა მონაცემების ნაკლებობის გამო (DD, 2021 წლის ეროვნული შეფასება), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია. ადრე საქართველოს წითელ წიგნში იყო შეტანილი, როგორც იშვიათი და მცირე არეალის მქონე სახეობა. არეალის უმეტეს ნაწილში ძალიან იშვიათია, ყაზახეთის წითელ წიგნშიც შედის. მთავარი საფრთხე სოფლის მეურნეობით ბუდობის ადგილებისა და ჰაბიტატის განადგურებაა, ცივი ზამთრები და გვალვებიც.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
წონით, სავარაუდოდ, კი. საშუალოდ დაახლოებით 1,8 გ იწონის, თავ-ტანი კი 33–50 მმ აქვს. სხეულის სიგრძით მას კივიტონის ღამურა უსწრებს. ორივე მსოფლიოში ყველაზე პატარა ძუძუმწოვრებს შორისაა.
დიახ, მაგრამ იშვიათად. ჩანაწერები თბილისიდან, დუშეთიდან და ქოცახურის ხეობიდანაა. მონაცემები იმდენად ცოტაა, რომ საქართველოში მისი სტატუსი ვერ შეფასდა (DD). ბევრი ცნობა ბუს ნარწყევებიდან მოდის.
დღეში საკუთარ წონაზე 1,5–2-ჯერ მეტს. ძირითადად მწერებს, მატლებს, ჭიაყელებსა და ობობებს ჭამს, თუმცა თავისი ზომის მსხვერპლსაც ერევა. სიცივეში ან შიმშილისას სხეულის ტემპერატურას 12°C-მდე სწევს და დროებით იძინებს.
არა, ადამიანისთვის სრულიად უვნებელია. ფრთხილი, ღამის ცხოველია და იშვიათად ჩანს. თუ მაინც ნახეთ, ნუ დაიჭერთ და ადგილზე დატოვეთ.
მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2017), თუმცა არეალის უმეტეს ნაწილში ძალიან იშვიათია. საქართველოში მონაცემები არასაკმარისია (DD). ადრე საქართველოს წითელ წიგნში იყო შეტანილი.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
