ზამთარში ნაპოვნი ზღარბი: რა ვქნა?

ჯერ დააკვირდით, სად არის და როგორ იქცევა. ფოთლების გროვაში, შეშის ქვეშ ან სხვა დაცულ ადგილას შეკრულ, უმოძრაო ზღარბს, დიდი ალბათობით, ზამთრის ძილი აქვს: ისევ დააფარეთ და თავი დაანებეთ.

თუ ის დღისით ღია ადგილასაა, ბარბაცებს, დაშავებულია ან ბუზები ხვევია, დახმარება სჭირდება: ხელი დაიცავით, ჩასვით ყუთში და დაუკავშირდით ვეტერინარს.

ზამთარში ნაპოვნ ზღარბს კარგი განზრახვაც შეიძლება ავნოს. რძე და პური არასდროს მისცეთ და ჯანმრთელ ზღარბს სახლში ნუ წაიყვანთ. სახეობაზე მეტი მის პროფილზეა: ევროპული ზღარბი.

ცხრილში ყველაზე ხშირი სიტუაციებია. თითოეული დეტალურად ქვემოთაა ახსნილი.

ზამთრის ძილში მყოფი ზღარბი შეიძლება უსიცოცხლოდ გამოიყურებოდეს. British Hedgehog Preservation Society-ის მიხედვით, ამ დროს მისი სუნთქვა თითქმის ჩერდება — დაახლოებით ერთი ჩასუნთქვა რამდენიმე წუთში, სხეულის ტემპერატურა კი შეიძლება 10°C-მდე ან უფრო დაბლა დაეცეს. ამიტომ ცივი, უმოძრაო ზღარბი აუცილებლად მკვდარი არ არის.

შესამოწმებლად ნუ ჩხვლეტთ და ნუ ამოთხრით. თუ ის დაცულ ბუდეში წევს, ისევ დააფარეთ და დატოვეთ. თუ ღია ადგილას, დაშავებული ან უჩვეულო ადგილას წევს, მოექეცით როგორც ზღარბს, რომელსაც დახმარება სჭირდება.

საქართველოს ზღარბი თეთრმკერდა ზღარბია (Erinaceus concolor); საქართველოს მწერიჭამიების 2023 წლის ჩამონათვალში სხვა ზღარბი არ არის. ქართულად მას ხშირად „ევროპულ ზღარბს“ უწოდებენ, თუმცა დასავლეთევროპული ზღარბი (Erinaceus europaeus) საქართველოში არ ბინადრობს.

ზამთარში ზღარბის მოვლის პრაქტიკული რჩევების უმეტესობა ბრიტანული ორგანიზაციებისაა და დასავლეთევროპული ზღარბისთვის, ახლო მონათესავე სახეობისთვის, დაიწერა. გამოიყენეთ ზოგად სახელმძღვანელოდ: საქართველოსთვის ზამთრის ძილის ზუსტ თვეებსა და წონებს ჩვენი წყაროები არ ასახელებენ.

British Hedgehog Preservation Society-ის მიხედვით, ზამთრის ძილის დროს ზღარბები ხშირად იღვიძებენ, მაგრამ ბუდეს იშვიათად ტოვებენ; თუ ბუდე ძალიან გაცივდა, შეიძლება ახალი ააშენონ. გაღვიძება შეიძლება შეწუხებამ ან მოულოდნელმა დათბობამაც გამოიწვიოს.

Hedgehog Street აღნიშნავს, რომ ზამთარში თითოეული ზღარბი ბუდეს, სავარაუდოდ, ერთხელ მაინც იცვლის, ამიტომ ზოგჯერ გარეთ ჩანს, ხოლო რბილ ზამთარში ზღარბები ნოემბერ-დეკემბრამდე შეიძლება აქტიურები იყვნენ.

დღისით გარეთ მყოფი ზღარბი სხვა საქმეა. Wildlife Aid Foundation-ის მიხედვით, თუ თბილი ზამთრის დღე არ არის ან მდედრი მაკე არ არის, ეს თითქმის ნამდვილად ნიშნავს, რომ რაღაც ცუდადაა.

ამ ნიშნებს British Hedgehog Preservation Society და Wildlife Aid Foundation ასახელებენ. თუ ერთ-ერთს მაინც ხედავთ, ზღარბს დახმარება სჭირდება.

• მოდუნებულია ან ღია ადგილას წევს.
• ბარბაცებს, ტორტმანებს ან წრეზე დადის.
• მზეზე წევს და სძინავს.
• ბუზები ხვევია ან დაშავებულია.
• სადმე გაიჭედა, მაგალითად ბადეში ან ორმოში.
• დღისით დადის.
• ზამთრისთვის ძალიან პატარაა: British Hedgehog Preservation Society 450 გ-ზე მსუბუქ ახალგაზრდა ზღარბს მოწყვლადს უწოდებს, Wildlife Aid Foundation კი ამბობს, რომ 600 გ-ზე მსუბუქი ზღარბი ველური ცხოველების ცენტრში უნდა მოხვდეს.

Hedgehog Street აფრთხილებს, რომ ზამთრის ძილის დროს ნებისმიერი შეწუხება შეიძლება ძალიან საშიში იყოს. Wildlife Aid Foundation არ გირჩევთ ზამთრის ძილში მყოფი ან დაძინებისთვის მზად მყოფი ზღარბის გადაყვანას, ხოლო გახსნილ ბუდეს სწრაფად ისევ დაფარვას გირჩევთ.

1. იმ ადგილას მუშაობა შეწყვიტეთ.
2. ფრთხილად დააბრუნეთ ფოთლები ან ბუდის მასალა ზღარბზე.
3. ზღარბი სხვა ადგილას ნუ გადაიყვანთ.
4. სახლში, ფარდულში ან ავტოფარეხში ნუ წაიყვანთ.
5. ეს ადგილი ზამთრის ბოლომდე დატოვეთ და მას ნუ მიუახლოვდებით.

ეს ნაბიჯები British Hedgehog Preservation Society-ის პირველი დახმარების რჩევებს მიჰყვება. ისინი მხოლოდ იმ დრომდეა, სანამ ზღარბს ვეტერინარი ნახავს.

1. ბაღის ხელთათმანით ან დაკეცილი პირსახოცით დაიცავით ხელი და აიყვანეთ ზღარბი.
2. ჩასვით მაღალკედლიან ყუთში, რომლის ძირზეც ძველი პირსახოცი ან ფლისია, რომ დაიმალოს.
3. ცხელი წყლის ბოთლი პირსახოცში გაახვიეთ და ყუთში ჩადეთ ისე, რომ ზღარბს მისგან მოშორების ადგილი ჰქონდეს. ბოთლი თბილი შეინარჩუნეთ: გაცივებული ბოთლი მდგომარეობას აუარესებს.
4. ყუთი მშვიდ ადგილას დადგით.
5. ჩაუდეთ სუფთა წყალი და კატის ან ძაღლის ხორციანი საკვები. რძე და პური — არასდროს.
6. რაც შეიძლება მალე დაუკავშირდით ვეტერინარს. თუ ზღარბს აშკარად ტკივა, მაშინვე წაიყვანეთ ვეტერინართან.

RSPCA-ს მიხედვით, ზღარბს ლაქტოზა არ ითვისება, ამიტომ რძე მას არასდროს უნდა მისცეთ. პური კი მისთვის საკვებად ვარგისი არ არის.

Wildlife Aid Foundation აფრთხილებს, რომ პური და რძე ამ ხორცისმჭამელი ძუძუმწოვრისთვის ჯანსაღი საკვები არ არის და ზღარბისთვის შეიძლება ფატალური აღმოჩნდეს. ის მიწის თხილსა და ფქვილის ჭიებსაც არ გირჩევთ.

British Hedgehog Preservation Society არ გირჩევთ ჯანმრთელი ზღარბის ზამთარში ფარდულში ან ავტოფარეხში შენახვას სიცივისგან დასაცავად.

სითბო ზამთრის ძილში მყოფ ზღარბს არ შველის: იმავე ორგანიზაციის მიხედვით, დაახლოებით 10°C-ზე ის ცხიმის მარაგს ორჯერ უფრო სწრაფად ხარჯავს, ვიდრე ოპტიმალურ, დაახლოებით 4°C-ზე. გარდა ამისა, ველური ზღარბი შინაური ცხოველი არ არის; თუ ჯანმრთელია, იქვე დატოვეთ.

RSPCA და Wildlife Aid Foundation შემოდგომისა და ზამთრის ბაღის სამუშაოებისას ზღარბისთვის ამ საფრთხეებს ასახელებენ.

• ფოთლების ან ტოტების გროვის დაწვამდე შეამოწმეთ ის: RSPCA აფრთხილებს, რომ ზღარბი შეიძლება კოცონისთვის დაგროვებულ გროვაში დაბუდდეს.
• ფოთლებისა და შეშის გროვები დატოვეთ: სწორედ მათში აშენებს ზღარბი ზამთრის ბუდეს.
• ფრთხილად იყავით ტრიმერით, გაზონის საკრეჭითა და ფიწალით: Wildlife Aid Foundation მათგან მძიმე დაზიანებებს ხედავს.
• თუ ზღარბი ბადეში გაიხლართა, ბადე მის გარშემო ფრთხილად გაჭერით და ზღარბი ვეტერინართან ან ველური ცხოველების დახმარების ცენტრში მიიყვანეთ.