ტყის ძილგუდა
Dryomys nitedula
Ralph Martin · Aksyi
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- სხეული 79–103 მმ, 30–40 გ
- კვება
- ხილი, თესლი, მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, სტაბილური რიცხოვნობით
- ჰაბიტატი
- ტყეები, ბუჩქნარი, ბაღები
- ოჯახი
- Gliridae
- კონსერვაცია
- LC / LC
ტყის ძილგუდას სახეზე შავი ზოლი გასდევს, თვალების გარშემო ყურებამდე, და ნიღაბივით ჩანს. ფუმფულა კუდით პატარა ციყვს ჰგავს, თუმცა მხოლოდ 30–40 გრამს იწონის. ტყეებში, ბუჩქნარსა და ბაღებში ცხოვრობს, ხეებზე ოსტატურად ცოცავს და ღამით აქტიურია. ზამთარს მიწის ქვეშ, ხშირად ხის ფესვებთან ატარებს ძილში. კავკასიის პოპულაციები ცენტრალური რუსეთისაგან გენეტიკურად იმდენად განსხვავდება, რომ შესაძლოა ცალკე სახეობა იყოს. საქართველოში საფრთხე არ ემუქრება, მაგრამ თუ ნახავთ, კუდით ნუ დაიჭერთ: კუდი ადვილად უზიანდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ტყის ძილგუდა
პატარა, ციყვისმაგვარი მღრღნელია ფუმფულა კუდით. ყველაზე თვალში საცემი ნიშანი შავი ზოლია, რომელიც თვალებს გარს უვლის და მომრგვალებულ, მოკლე ყურებამდე აღწევს. ყველაზე ადვილად ჩვეულებრივ ძილგუდას ერევა.
სხეული 79–103 მმ-ია, კუდი 66–96 მმ, წონა 30–40 გ. ზამთრის ძილის წინ მძიმდება: ლიტვაში ზაფხულში დაახლოებით 30 გ-ს იწონის, ძილის წინ კი დაახლოებით 43 გ-ს. არეალის აღმოსავლეთით უფრო დიდია.
ზურგი ღია მოფერფლო-ნაცრისფრიდან ნაცრისფერ-მურამდე და ჟანგისფრამდეა, ამიერკავკასიაში ძირითადად ნაცრისფერი. მუცელი მოყვითალო-თეთრიდან მონაცრისფრომდეა. კუდი ერთფეროვანია, ზურგზე უფრო ნაცრისფერი. საფრთხის დროს კუდის ბეწვი ყალყზე დგება.
ჩვეულებრივი ძილგუდა გაცილებით დიდია, სხეული 13 სმ-ზე მეტი აქვს, თვალებს გარს კი მხოლოდ ვიწრო მუქი რგოლი უვლის, ნიღაბი არა. ტყის ძილგუდას შავი ზოლი ყურამდე აღწევს. ღამით, ფანრის შუქზე, სწორედ ამ ზოლით ამოიცნობთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუჩქნარისა და ხშირი ქვეტყის ცხოველია: ფოთლოვან, შერეულ და წიწვოვან ტყეებში, ბაღებსა და ბუჩქნარებში ცხოვრობს. მთავარი პირობა ბუჩქების ფენა და ხშირი ახალგაზრდა ხეებია, ამიტომ მას „ბუჩქნარის ძილგუდა“ უფრო მოუხდებოდა. მთაში სხვადასხვა ტიპის ტყეში გვხვდება, ზოგან უხეო კლდოვან ადგილებშიც. ბუდეს ხის ფუღუროში ან სახელოვნურ ბუდეში იკეთებს, ან ხშირ, სასურველია ეკლიან ტოტებს შორის აშენებს. საქართველოში მისი არეალი 20 000 კმ²-ს აღემატება.
ტყის ძილგუდის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერჯერობით ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
კავკასიაში, სადაც ბაღები ან ველური ხეხილი ბევრია, ძირითადად მცენარეულ საკვებს ჭამს: გარგარს, ვაშლს, მსხალს, ქლიავს, რკოსა და წიფლის თესლს. ამას მწერებით ავსებს. არეალის ჩრდილოეთ და დასავლეთ ნაწილში ცხოველური საკვები მეტია: ფუღუროებსა და ბუდეებში ფრინველებს, ბარტყებსა და კვერცხებს ჭამს, ასევე მწერებს, მათ მატლებსა და ათასფეხებს. ჟოლოს, მოცვს, თხილსა და ხეების ყვავილედებსაც ჭამს.
ღამის და შებინდების ცხოველია. ხეებზე ოსტატურად ცოცავს, მაგრამ მიწაზეც ჩამოდის. ძირითადად მარტოხელაა, შეჯვარების სეზონში კი მამრი და მდედრი ერთად ჩანს. ბევრ მაღალსიხშირიან ხმას გამოსცემს, მათ შორის ულტრაბგერას. ზამთარს ძილში ატარებს, მიწისქვეშა ბუდეში, ხშირად ხის ფესვებთან. ჩრდილოეთში მხოლოდ 4–5 თვე ფხიზლობს, სამხრეთში უფრო დიდხანს. კავკასიაში მდედრს სეზონში ორი ნაშიერი შეიძლება ჰყავდეს. მაკეობა 27–28 დღეა. აზერბაიჯანში ნაშიერში საშუალოდ 5,1 ბოკვერია. ახალგაზრდები დაახლოებით 1,5 თვის ასაკში დამოუკიდებლები ხდებიან, მდედრები კი პირველი ზამთრის ძილის შემდეგ მრავლდებიან. ბუნებაში ყველაზე დიდხანს 6 წელი იცოცხლა.
მსოფლიო მასშტაბით ტყის ძილგუდა ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016). საქართველოში 2021 წლის ეროვნული შეფასებითაც ნაკლებად საფრთხეშია (LC), რიცხოვნობა კი სტაბილურია. პალეარქტიკის ყველა ძილგუდას შორის ყველაზე ფართო არეალი აქვს და ბევრ დაცულ ტერიტორიაზე ცხოვრობს. ევროპაში მას ბერნის კონვენცია და ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივა იცავს, არეალის კიდეებზე კი ზოგ ქვეყანაში წითელ ნუსხაშია. სიმჭიდროვე სხვაგან დაბალია, სომხეთში კი ჰექტარზე 20-მდე ცხოველი დაითვალეს.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ტყის ძილგუდასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
სახეზე შავი ზოლით, რომელიც თვალებს გარს უვლის და ყურებამდე აღწევს. ეს ნიღაბი მას ჩვეულებრივი ძილგუდისგან მაშინვე გამოარჩევს. სხეული 10 სმ-მდეა, კუდი ფუმფულა და ნაცრისფერი. ჩვეულებრივი ძილგუდა გაცილებით დიდია და ნიღაბი არ აქვს.
კავკასიაში ძირითადად ხილსა და თესლს: გარგარს, ვაშლს, მსხალს, ქლიავს, რკოსა და წიფლის თესლს. მწერებსაც ჭამს. ჩრდილოეთით უფრო მტაცებელია და ფრინველის კვერცხებსა და ბარტყებსაც ჭამს. ასე რომ, რაციონი იმაზეა დამოკიდებული, სად ცხოვრობს.
იმაზეა დამოკიდებული, სად ცხოვრობს. არეალის ჩრდილოეთში მხოლოდ 4–5 თვე ფხიზლობს, აპრილის ბოლოდან სექტემბრის დასაწყისამდე. ბულგარეთში 8 თვემდე აქტიურია, ისრაელში კი თითქმის მთელი წელი. ზამთრის ბუდე მიწის ქვეშაა, ხშირად ხის ფესვებთან.
მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2016), საქართველოშიც 2021 წლის შეფასებით ნაკლებად საფრთხეშია (LC), სტაბილური რიცხოვნობით. ევროპაში მას საერთაშორისო კონვენციები იცავს, არეალის კიდეებზე კი ზოგ ქვეყანაში იშვიათია. ფართო არეალისა და ბევრი დაცული ტერიტორიის გამო სახეობას საფრთხე არ ემუქრება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
