მდელოს მერცხალა
Glareola pratincola
Dominic Sherony
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 24–28 სმ
- კვება
- მფრინავი მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი მიგრანტი
- ჰაბიტატი
- ღია ჭაობის პირას
- ოჯახი
- Glareolidae
- კონსერვაცია
- ნაკლ. საფრთხე
მდელოს მერცხალა (Glareola pratincola) საქართველოში ბუდობს, თუმცა ძველი ქართული ენციკლოპედიები მას მხოლოდ გადაფრენისას გამვლელ სტუმრად თვლიდნენ. ჩვენთან მისი ყოფნა ფოტოთია დადასტურებული. გადაფრენისასაც გაივლის, ზამთარში კი აქ არ არის. გრძელფრთიანი სირბილაა, რომელიც მერცხალივით დაფრინავს და ძირითადად მწერებით იკვებება. ადამიანს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის. მსოფლიო მასშტაბით ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება, საქართველოს ფრინველების 2024 წლის ჩამონათვალშიც იგივე კატეგორია აქვს. მისი ჩვეულებრივი ქართული სახელი მდელოს მერცხალაა, „მერცხალა“ კი მთელი გვარის სახელიცაა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მდელოს მერცხალა
მდელოს მერცხალა სირბილაა, თუმცა შორიდან მერცხალს ჰგავს: გრძელი წვეტიანი ფრთები და ორკაპა კუდი აქვს. ბუდობის სეზონში ყელზე შავი ყელსაბამი უჩანს. საქართველოში ბუდობს და გადამფრენი ფრინველია, რაც 2024 წლის ჩამონათვალით დადასტურდა. შავფრთიანა მერცხალასგან ფრთის ქვედა მხარის წინა ნაწილით განსხვავდება, რომელიც წაბლისფერი აქვს. ამიტომ ფრენისას ფრთის ქვედა მხარეს დააკვირდით.
ფრენისას თოლიას ან მერცხალს ჰგავს, გრძელი წვეტიანი ფრთებითა და ღრმად ორკაპა კუდით. ნისკარტი მოკლე და მოხრილია, ზრდასრულ ფრინველებში კი ძირთან წითელია. ფეხები მოკლე და მუქია. სახეობის სიგრძე დაახლოებით 24–28 სმ-ია, ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 60–70 სმ, წონა კი ხშირად დაახლოებით 60–100 გ.
მობუდარ ზრდასრულს მოყავისფრო ყელი აქვს, რომელსაც თხელი შავი ყელსაბამი შემოუყვება. ზემოდან ყავისფერია, ქვემოდან უფრო ღია, მუცელი კი მოთეთრო აქვს. ფრთის ქვედა მხარის წინა ნაწილი წაბლისფერია, ფრთის გრძელი ბუმბული კი მუქი. ფრთის შიდა ნაწილის უკანა კიდეზე ხშირად ღია ზოლი ჩანს. როცა ზის, კუდის გარე ბუმბული ხშირად ფრთის წვერებამდე აღწევს ან სცილდება მათ. შავფრთიანა მერცხალას კუდი უფრო მოკლე აქვს. ბუდობის სეზონის გარეთ ზრდასრულს და ახალგაზრდა ფრინველს სუფთა ყელსაბამი არ აქვს, ყელი კი ლაქებიანი ან ერთფეროვანია. ასეთ ფრინველთან ფრთის ქვედა ფერს და კუდის სიგრძეს მეტი ყურადღება მიაქციეთ.
შავფრთიანა მერცხალა (Glareola nordmanni) საქართველოშიც დადასტურებულია, ოღონდ მხოლოდ გადაფრენისას. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც საფრთხესთან ახლოს მყოფ სახეობად ითვლება. მას ფრთის ქვედა მხარის წინა ნაწილი შავი აქვს და არა წაბლისფერი. კუდი ფრთის წვერებთან შედარებით უფრო მოკლე აქვს, ზემოდან კი ხშირად უფრო მუქია. აღმოსავლური მერცხალა (Glareola maldivarum) საქართველოს 2024 წლის დადასტურებულ სიაში არ არის. ნამდვილ მერცხლებს კი სირბილას ნისკარტი არ აქვთ და მიწაზე არ დარბიან. შავფრთიანა მერცხალასგან გასარჩევად ფრთის ქვედა მხარე კარგ შუქზე უნდა დაინახოთ ან გადაიღოთ.
თუ საქართველოში თბილ სეზონზე ღია, სველ ადგილას გრძელფრთიან ყავისფერ ფრინველს ხედავთ, რომელიც მწერებზე ნადირობს, ის შეიძლება მდელოს მერცხალა იყოს ან შავფრთიანა მერცხალა. მდელოს მერცხალა ადამიანისთვის საშიში არ არის. ერთმანეთისგან რომ გაარჩიოთ, ფრთის ქვედა მხარის ფერს დააკვირდით.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ზოგადად, მდელოს მერცხალა წყალთან ახლოს ღია ადგილებს ირჩევს: მოკლებალახიან მინდვრებს, ტალახიან ნაპირებს, ხრეშიან ადგილებს, მარილიან ვაკეებსა და ჭაობის პირებს, სადაც მწერები ბევრია. მწერებს ხშირად ჰაერში იჭერს, ზოგჯერ მერცხლებთან და თოლიებთან ერთად, თუმცა მიწაზეც ნადირობს. ბუდე ჩვეულებრივ არაღრმა ფოსოა ღია ადგილზე, სადაც მიწა შიშველია ან მცენარე ცოტაა, ხშირად წყალთან ახლოს. ზოგჯერ გაფანტულ კოლონიებში ბუდობს. საქართველოში 2024 წლისთვის დადასტურებულია, როგორც გადამფრენი მობუდარი ფრინველი, მაგრამ ნუ იფიქრებთ, რომ მთელ ქვეყანაში თანაბრად გვხვდება. ახლომახლო, სომხეთში, არმაშის აუზებთან მობუდარი კოლონიები ცნობილია, მაგრამ ეს ადგილი საქართველოში არ არის.
მდელოს მერცხალა, სადაც კი ცხოვრობს, ძირითადად მწერებით იკვებება. ჭამს ხოჭოებს, კალიებს, ბუზებს და სხვა მფრინავ მწერებს. მათ ჰაერშიც იჭერს და მიწაზეც. ადამიანის საკვები არ არის.
დღისით აქტიურია. ფრენა სწრაფი და მოქნილია გრძელი წვეტიანი ფრთებითა და ღრმად ორკაპა კუდით; მიწაზე მოკლე ფეხებით დარბის. მობუდარ ზრდასრულს მოყავისფრო ყელი აქვს თხელი შავი ყელსაბამით. ხმა თოლიასებრი ჩხავილი ან მკვეთრი kik ფრენისასაა. სახეობის დონეზე კლანი ჩვეულებრივ 2–4 კვერცხია მიწის ჩაღრმავებაში; ორივე მშობელი კრუხობს დაახლოებით 17–19 დღე, ბარტყები დაახლოებით 25–30 დღეში ფრენას იწყებენ — ეს ფართო არეალის მონაცემია და არა ქართული ბუდის ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ მიგრანტად მიიჩნევს, ამიტომ ზამთარში არ არის. პალეარქტიკის მობუდარები ძირითადად აფრიკაში იზამთრებენ.
მსოფლიო მასშტაბით მდელოს მერცხალა (Glareola pratincola) 2025 წლის შეფასებით „ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფი“ სახეობაა. საქართველოს ფრინველების 2024 წლის ჩამონათვალშიც იგივე კატეგორია აქვს, მსოფლიოსთვისაც და საქართველოსთვისაც. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) ეს ფრინველი ქართული სახელით არ ჩანს. ის ასევე შედის აფრიკა-ევრაზიის გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმებაში. ზოგადად, სახეობას საფრთხეს უქმნის ჭაობების დაშრობა, ინტენსიური სოფლის მეურნეობა, საცხოვრებელი ადგილების შეცვლა და ბუდეების შეწუხება. ბუდეებს ნუ შეაწუხებთ.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მდელოს მერცხალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. დადასტურებულია, რომ მდელოს მერცხალა საქართველოში ბუდობს და გადამფრენი ფრინველია. ძველი ქართული წყაროები მას მხოლოდ გადაფრენისას გამვლელ სტუმრად თვლიდნენ. ანუ ჩვენთან მხოლოდ გზად კი არ გაივლის, ბუდესაც აკეთებს.
ღია ადგილებში, წყალთან ახლოს. ბუდობის სეზონსა და გადაფრენისას დაბალბალახიან ადგილებში, ტალახიან ნაპირებსა და ჭაობის პირებზე გვხვდება. მაგრამ ნუ იფიქრებთ, რომ მთელ ქვეყანაში გვხვდება.
მერცხალივით დაფრინავს, კუდი ორკაპა აქვს, ნისკარტი კი მოკლე. ბუდობის სეზონში ყელზე შავი ყელსაბამი უჩანს. ფრთის ქვედა მხარის წინა ნაწილი წაბლისფერია. შავფრთიანა მერცხალას ეს ნაწილი შავი აქვს, ამიტომ ფრენისას ფრთის ქვედა მხარეს დააკვირდით.
დაახლოებით 24–28 სმ სიგრძისაა, ფრთების გაშლა კი ხშირად დაახლოებით 60–70 სმ-ია. ეს ზომები ზოგადად სახეობას ეხება.
ძირითადად მწერებით. ჭამს ხოჭოებს, კალიებს, ბუზებს და სხვა მფრინავ მწერებს. ნადირს ჰაერშიც იჭერს და მიწაზეც.
საქართველოში მდელოს მერცხალა ბუდობის სეზონსა და გადაფრენის დროს გვხვდება, ზამთარში კი აქ არ არის. გადამფრენი ფრინველია, რომელიც ჩვენთან ბუდობს. ევროპასა და აზიაში მობუდარი მდელოს მერცხალები ზამთარს ძირითადად აფრიკაში ატარებენ.
საქართველოში ბუდობს, თუმცა ძველი ქართული წყაროები მას მხოლოდ გადაფრენისას გამვლელ ფრინველად თვლიდნენ. ბუდე ჩვეულებრივ არაღრმა ფოსოა ღია ადგილზე, სადაც მიწა შიშველია ან მცენარე ცოტაა. ასეთ ადგილს ხშირად წყალთან ახლოს ირჩევს, ზოგჯერ კი გაფანტულ კოლონიებში ბუდობს.
მდელოს მერცხალა ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიო მასშტაბით ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება. საქართველოს ფრინველების 2024 წლის ჩამონათვალში იგივე კატეგორია ქვეყნის დონეზეც აქვს. ასევე შედის აფრიკა-ევრაზიის გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმებაში. ბუდეს ღია ადგილას აკეთებს, ასეთ ბუდეებს კი ნუ შეაწუხებთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
