ნამგალა
Apus apus
Luis Ferreira · პასო დე არკოსი
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 16–17 სმ
- კვება
- მფრინავი მწერები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი მიგრანტი
- ჰაბიტატი
- ქალაქი, კლდე, ღია ცა
- ოჯახი
- Apodidae
- კონსერვაცია
- LC / ევროპა NT
ნამგალა (Apus apus) ბუდის გარეთ თითქმის მთელ სიცოცხლეს ჰაერში ატარებს და მწერებს ფრენისას იჭერს. ნამგალების ოჯახის (Apodidae) მომცრო, ჭვარტლისფერ-შავი ფრინველია: ზრდასრული დაახლოებით 16–17 სმ სიგრძისაა, ფრთები გრძელი და ნამგალივით მოხრილი აქვს, კუდი კი მოკლე და ჩანგალიანი. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენისასაც გაივლის, ზამთარში კი აქ არ არის. ბუდობა დადასტურებულია, აქ ყოფნას კი ფოტოებიც ადასტურებს. მსოფლიო მასშტაბით „ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია“, 2024 წლის შეფასებით საქართველოშიც, ევროპაში კი 2021 წლის შეფასებით „საფრთხესთან ახლოს მყოფია“. ადამიანს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის, ამიტომ ცაში მას მშვიდად შეგიძლიათ უყუროთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ნამგალა
ნამგალა თითქმის ყოველთვის ფრენაში ჩანს. ჭვარტლისფერი მუქი ფრინველია, გრძელი, ნამგალივით მოხრილი ფრთებითა და მოკლე, ჩანგალიანი კუდით. 2024 წლისთვის საქართველოში ბუდობს, მაგრამ გადამფრენია და ზამთარს აქ არ ატარებს. მას ჩვეულებრივ მერცხლებსა და სხვა ნამგალებში ურევენ.
ნამგალას გრძელი, ვიწრო, ნამგალივით მოხრილი ფრთები და მოკლე, ჩანგალიანი კუდი აქვს, ტანი კი სიგარას ჰგავს. ბუმბული ჭვარტლისფერიდან შავამდეა. ყელზე პატარა ღია ლაქა აქვს, მაგრამ ცის ფონზე მას ხშირად ძნელად შეამჩნევთ. სიგრძე დაახლოებით 16–17 სმ-ია. ფრთების გაშლილი სიგრძე ხშირად დაახლოებით 38–48 სმ-ია, წონა კი ხშირად დაახლოებით 35–50 გ. მამალი და დედალი ერთნაირად გამოიყურება. ახალგაზრდა ფრინველიც ასეთივეა, ოღონდ ზოგჯერ ბუმბულს ოდნავ ღია კიდეები აქვს და ქერცლიანს ჰგავს.
მერცხლებიც (Hirundinidae) ჰაერში იჭერენ მწერებს, მაგრამ ცაში სხვანაირად გამოიყურებიან. მათ ხშირად ღია ქვედა მხარე, სხეულთან შედარებით უფრო მოკლე და ფართო ფრთები და უფრო ფრიალა ფრენა აქვთ. სოფლის მერცხალს გრძელი ჩანგალიანი კუდი აქვს, სახლის მერცხალს კი თეთრი წელი. ნამგალა ქვემოდან თითქმის მთლიანად მუქია, ყელის პატარა ლაქის გარდა. ფრთებს უფრო ხისტად იქნევს, სილუეტი კი ღუზას ჰგავს. ხმითაც გაარჩევთ: ნამგალა ყვირის, მერცხალი კი ჭიკჭიკებს.
მეკირია (Tachymarptis melba), იგივე თეთრმუცელა ნამგალა, აშკარად უფრო დიდია. მუცელი და ყელი თეთრი აქვს, მკერდზე კი მუქი ზოლი. ისიც გადამფრენია და საქართველოში ბუდობს. მცირე ნამგალას (Apus affinis) სტატუსი საქართველოში გაურკვეველია. ფერმკრთალი ნამგალა (Apus pallidus) უფრო ქვიშისფერ-ყავისფერია და ყელზე უფრო დიდი თეთრი ლაქა აქვს. კარგი განათების გარეშე მას ძნელად გაარჩევთ. საქართველოში შემთხვევით გვხვდება, რაც ფოტოებით არის დადასტურებული. ამიტომ აქ ის იშვიათ ფრინველად ჩათვალეთ.
ზაფხულში თუ საქართველოს ქალაქის თავზე მყვირალ მუქ ფრინველს ნამგალივით მოხრილი ფრთებით ხედავთ, ის ბევრად უფრო ხშირად ნამგალაა, ვიდრე ფერმკრთალი ნამგალა. ნამგალა ადამიანს პირდაპირ საფრთხეს არ უქმნის. ბუდეებსა და ბარტყებს ნუ შეაწუხებთ. ჩაერიეთ მხოლოდ მაშინ, თუ ფრინველი მიწაზე აღმოჩნდა და აფრენაში დახმარება სჭირდება.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ნამგალა ღია ცის ფრინველია. ქალაქების, სოფლების, კლდეებისა და ღია ადგილების თავზე დაფრინავს, იქ, სადაც მფრინავი მწერებია. ბუდეს ჩვეულებრივ ღრუებში იკეთებს: სახურავის ქვეშ, კედლის ბზარებში, შენობებზე და კლდის ნაპრალებში. ხის ფუღუროს დღეს ნაკლებად იყენებს. საკვების საძებნად ბუდიდან შორსაც შეიძლება გაფრინდეს, თუ ამინდი ან მწერების რაოდენობა ამას მოითხოვს. საქართველოში ნამგალას ბუდობა დადასტურებულია. გადამფრენი ფრინველია: აქ ბუდობის სეზონზე და გადაფრენისას გვხვდება, ზამთარში კი არ არის. ყველგან თანაბრად ნუ ელით, მათ შორის უხეო მაღალ პლატოებზე, ბუდის ადგილებისგან შორს.
ნამგალას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. თუ დამკვირვებელმა ზუსტი ადგილი დამალა, დაკვირვება რუკაზე მიახლოებით დგას. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
გავრცელების სხვა ნაწილებში ნამგალა თითქმის მხოლოდ ჰაერში იკვებება: ფრენისას იჭერს მწერებს და სხვა წვრილ ფეხსახსრიანებს. ჰაერში მოტივტივე ამ წვრილ არსებებს ხშირად „ჰაერის პლანქტონს“ უწოდებენ. ნადავლში ხშირია ბუზები, ხოჭოები, ბაღლინჯოები და მათი მონათესავე მწერები, ასევე მფრინავი ჭიანჭველები. ფრენაშივე სვამს და ბუდის მასალასაც ჰაერში აგროვებს.
დღისითაა აქტიური და ბუდის გარეთ თითქმის მთელ სიცოცხლეს ჰაერში ატარებს. ფრენა სწრაფი და ხისტიფრთიანია, ღრმა დარტყმებითა და გრძელი გლაიდებით; სილუეტი წამყვანის ან ნამგლის ფორმისაა. ჩვეულებრივი ხმა მაღალი, მკვეთრი ყვირილია, ხშირად ზაფხულის საღამოს ბუდიანი შენობების გარშემო წრეებად მფრინავი ჯგუფებიდან. ბუდობა კოლონიურია, თუ ადგილი იძლევა. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად ორი ან სამი თეთრი კვერცხია; კრუხობისა და ბუდეში ნაშიერის პერიოდები ლიტერატურაში ხშირად დაახლოებით ორნახევარი–ექვს კვირის ფარგლებშია, ამინდისა და საკვების მიხედვით; ნაშიერს შეუძლია ზრდა შეანელოს, როცა მწერები მწირია. ზრდასრულები ჩვეულებრივ ადრე ტოვებენ მობუდარ ადგილს, ვიდრე ახალგაზრდები. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარ მიგრანტად იღებს და არა ზამთრის ვიზიტორად. სახეობის დონეზე დასავლეთ პალეარქტიკის ფრინველები ძირითადად საჰარის სამხრეთ აფრიკაში იზამთრებენ. მიწაზე ჩამოვარდნილი ფრინველი ბრტყელ ზედაპირზე ძნელად იფრენს, რადგან ფეხები ძალიან მოკლეა; თუ დაუზიანებელი ჩანს, ველური ცხოველების რეაბილიტატორს მიმართეთ ან ფრთხილად აიყვანეთ მაღალ, ღია ადგილას, საიდანაც შეძლებს აფრენას — იძულებითი დაჭერის გარეშე.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში Apus apus ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. გლობალური პოპულაცია დიდია. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ცალკე, 2021 წლის ევროპის ფრინველების წითელი ნუსხა ევროპაში სახეობას Near Threatened-ად აფასებს (კრიტერიუმები A2bc+3bc+4bc), კლებადი ტენდენციით; ეს რეგიონული შეფასება საქართველოს ეროვნულ LC კოდს არ ცვლის. სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული წნეხია ბუდის ღრუების დაკარგვა რემონტისას, მფრინავი მწერების შემცირება და შეჯახება ან დაჭერა ბუდისთან. ევროკავშირის ფრინველების დირექტივა საქართველოში არ მოქმედებს. მობუდარ სეზონზე ბუდის ხვრელები არ ჩაკეტოთ ალტერნატივის გარეშე. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ნამგალასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ნამგალას ბუდობა საქართველოში დადასტურებულია. გადამფრენი ფრინველია და ბუდობის სეზონის გარეთ აქ არ არის.
თბილ თვეებში, ცაში. ხშირად ქალაქებისა და სოფლების თავზე დაფრინავს, სადაც ბუდისთვის ღრუებს პოულობს. ღია ცაშიც ჩანს, იქ, სადაც მწერები დაფრინავენ. საქართველოში თბილისში, მცხეთა-მთიანეთში, ქვემო ქართლში, კახეთში, აჭარაში, აფხაზეთსა და სამცხე-ჯავახეთში გვხვდება. მის სანახავად თბილ თვეებში ზევით, ცისკენ აიხედეთ.
ნამგალას გრძელი, ნამგალივით მოხრილი ფრთებით, მოკლე ჩანგალიანი კუდითა და ჭვარტლისფერი მუქი ბუმბულით ამოიცნობთ. თითქმის ყოველთვის ფრენაშია. მერცხლებს ხშირად ღია ქვედა მხარე აქვთ, მეკირია კი უფრო დიდია და მუცელი თეთრი აქვს. ბუდიანი შენობების გარშემო ყური დაუგდეთ: იქ ნამგალას ყვირილი ისმის.
ნამგალა დაახლოებით 16–17 სმ სიგრძისაა. ფრთების გაშლილი სიგრძე ხშირად დაახლოებით 38–48 სმ-ია. ეს სახეობის საერთო ზომებია.
მწერებსა და ჰაერში მოტივტივე სხვა წვრილ ცოცხალ არსებებს. ყველა მათგანს ფრენისას იჭერს. ფრენაშივე სვამს და ბუდის მასალასაც ჰაერში აგროვებს.
ბუდობის სეზონზე და გადაფრენისას. ნამგალა გადამფრენი ფრინველია და ზამთარს აქ არ ატარებს. ზრდასრულები ბუდობის ადგილს ჩვეულებრივ ახალგაზრდებზე ადრე ტოვებენ. ამიტომ ზამთარში მას ცაში ნუ ელით.
დიახ. ნამგალას ბუდობა საქართველოში დადასტურებულია. ბუდეს ჩვეულებრივ შენობების ღრუებში ან კლდის ნაპრალებში იკეთებს. თუ ადგილი იძლევა, ბევრი წყვილი ერთად, გვერდიგვერდ ბუდობს.
ნამგალა ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიო მასშტაბით საფრთხის ქვეშ არ არის და „ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფ“ სახეობად ითვლება. 2024 წლის შეფასებით, საქართველოშიც იგივე კატეგორიაშია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში კი არ შედის. ევროპაში სურათი სხვაა: 2021 წლის შეფასებით, იქ „საფრთხესთან ახლოს მყოფია“. ველურ ფრინველს ნუ დაიჭერთ. ბუდობის სეზონზე ბუდის ხვრელებს ნუ ჩაკეტავთ, თუ ფრინველს ბუდისთვის სხვა ადგილი არ ექნება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
