ხმელთაშუაზღვეთის კუ
Testudo graeca
ხმელეთის კუ · მშობლიური
ერთადერთი სახმელეთო კუ: გუმბათი, სვეტისებრი ფეხები, ბარძაყის წვერები.
პროფილის ნახვაReptiles
კუს ამოცნობა საქართველოში — ეს რა კუა?
საქართველოში ნანახი კუს ამოცნობა რამდენიმე მარტივი ნიშნით დაიწყე: ხმელეთზეა თუ წყალში, როგორია ნიჟარა, რა ნიშნები აქვს თავსა და კისერზე. ქვემოთ მოცემული გასაღები ოთხ ძირითად ვარიანტამდე მიგიყვანს — პროფილი დასტურისა და სიღრმისთვისაა.
საველე გასაღები
ამოცნობა ამ გვერდზე სრულდება
ატლასის ჩამონათვალში ოთხი კუა: ერთი ხმელეთის (Testudo graeca), ორი მშობლიური მტკნარი წყლის (Emys orbicularis, Mauremys caspica) და ერთი შემოტანილი წითელყურა (Trachemys scripta). ქვემოთ — გადაწყვეტილების გზა ფოტოებითა და ნიშნებით.
სრული ცხრილი და ცარიელი ველები — კუების სახეობების ინდექსში. აქ მიზანი ამოცნობაა, არა კატალოგი.
გასაღები
როგორ ამოვიცნოთ კუ საქართველოში
დაიწყე იმით, სად ნახე. შემდეგ — წყლის კუებში ყურის წითელი ზოლი. თუ ზოლი არაა, შეადარე ჭაობის და კასპიური კუ.
ნაბიჯი 1 — სად ნახე?
ღია, მშრალ ადგილზე სიარული და მაღალი გუმბათი — ხმელეთის ტოტი. ტბორი, ტბა, ჭაობი ან ნაპირზე თბობა — წყლის ტოტი.
ხმელეთის ტოტი — Testudo graeca
საქართველოს ერთადერთი სახმელეთო კუა. წყლის კუებისგან მიჯნავს გუმბათი, სვეტისებრი ფეხები და ხშირად ბარძაყის რქოვანი წვერები.
ხმელთაშუაზღვეთის კუ
Testudo graeca
ერთადერთი სახმელეთო კუ: გუმბათი, სვეტისებრი ფეხები, ბარძაყის წვერები.
პროფილის ნახვანაბიჯი 2 — წყლის კუ: ყურის წითელი ზოლი?
T. s. elegans-ს ყურის უკან ფართო წითელი ან ნარინჯისფერი ზოლი აქვს. თუ ეს ნიშანი აშკარაა — შემოტანილი წითელყურა. თუ არა — შეადარე ორი მშობლიური წყლის კუ.
შემოტანილი — Trachemys scripta
შემოტანილი სახეობაა; საქართველოში ველური პოპულაციები თბილისისა და ბათუმის მიდამოებშია დადასტურებული. მშობლიური არ არის.
წითელყურა კუ
Trachemys scripta
ფართო წითელი ზოლი ყურის უკან; შემოტანილი — თბილისი და ბათუმი.
პროფილის ნახვამთავარი შედარება
ჭაობის თუ კასპიური კუ? — როგორ განვასხვავოთ
ორივე მშობლიური მტკნარი წყლის კუა და წითელყურას ყურის ზოლი არ აქვს. ქვემოთ — ამოცნობისთვის ყველაზე გამოსადეგი ნიშნები.
ჭაობის კუ
Emys orbicularis
ხშირად მუქი ნიჟარა ყვითელი წერტილებით; თავი და კისერი მუქია წერტილებით ან მოკლე შტრიხებით.
კასპიური კუ
Mauremys caspica
კისერზე ხშირად გრძივი ღია ზოლები; ნიჟარა ჩვეულებრივ უფრო ზოლიანია, ვიდრე წერტილებიანი.
| ნიშანი | ჭაობის კუ (Emys) | კასპიური კუ (Mauremys) |
|---|---|---|
| ნიჟარა | დაბალი, ოვალური; ჩვეულებრივ მუქი ზეთისხილისფერი, ყავისფერი ან შავი; ხშირად ყვითელი წერტილები ან შტრიხები. | უფრო ბრტყელი, ვიდრე სახმელეთო გუმბათი; ჩვეულებრივ უფრო ზოლიანი, ვიდრე წერტილებიანი. |
| თავი და კისერი | მუქი თავი, კისერი და ფეხები ყვითელი წერტილებით ან მოკლე შტრიხებით; ყურის წითელი ზოლი არ აქვს. | კისერზე ხშირად გრძივი ღია ზოლები; ყურის წითელი ზოლი არ აქვს. |
| პლასტრონი (ქვედა ფარი) | უფრო ღია პლასტრონი; გვარს Emys-ს მოძრავი საკინძი აქვს. | პლასტრონი პრაქტიკულად უძრავია — Emys-ის საკინძი არ აქვს. |
| ჰაბიტატი | მტკნარი ტბორები, ტბები და ჭაობები; დაფრთხილი თათები; ხშირად ნაპირზე თბება. | ტბორები, ტბები და ნელი წყალსატევები; დაფრთხილი თათები; ხშირად ნაპირზე თბება. |
| გავრცელების მინიშნება | დასავლეთი და აღმოსავლეთი საქართველო (პროფილის მიხედვით); რუკა ჯერ სრულად არ ფარავს აღმოსავლეთ რეგიონებს. | სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველო (Tarkhnishvili et al. 2026); ფიგურის ნიმუში — ლისის ტბა (თბილისი), ლოკალიტეტი და არა სრული რუკა. |
მატრიცა
ოთხი კუ — სადიაგნოსტიკო შედარება
მოკლე ველის ნიშნები პროფილებიდან. ცარიელი ან გაურკვეველი ველი აქ არ ივსება.
| ნიშანი | ხმელთაშუაზღვეთის კუ | ჭაობის კუ | კასპიური კუ | წითელყურა კუ |
|---|---|---|---|---|
| გარემო | ღია, მშრალი ხმელეთი | ტბორი, ტბა, ჭაობი | ტბორი / ნელი წყალი (სამხრ.-აღმ.) | ტბორი / ტბა (თბილისი, ბათუმი) |
| ნიჟარის ფორმა | მაღალი გუმბათი | დაბალი, ოვალური | ბრტყელი (არა გუმბათი) | ბრტყელი (არა გუმბათი) |
| ნიჟარის ნახატი | მოყვითალო–ყავისფერი, ხშირად მუქი ლაქებით | მუქი; ხშირად ყვითელი წერტილები | უფრო ზოლიანი, ვიდრე წერტილებიანი | ხშირად უფრო მკვეთრი ზოლები |
| თავის ნიშანი | მომრგვალებული თავი; რქოვანი ნისკარტი | მუქი თავი ყვითელი წერტილებით; წითელი ყური არა | წითელი ყური არა | T. s. elegans: ფართო წითელი ზოლი ყურის უკან |
| კისრის ნიშანი | — | წერტილები / მოკლე შტრიხები | ხშირად გრძივი ღია ზოლები | — |
| უმარტივესი ველის ნიშანი | გუმბათი + სვეტისებრი ფეხები (+ ბარძაყის წვერები) | მუქი ნიჟარა + ყვითელი წერტილები; წითელი ყური არა | კისრის გრძივი ზოლები; წითელი ყური არა | წითელი ზოლი ყურის უკან |
| სტატუსი | მშობლიური | მშობლიური | მშობლიური | შემოტანილი |
შემდეგი ნაბიჯი
ოთხი ძირითადი ვარიანტი
ამოცნობის შემდეგ გახსენი პროფილს დასტურის, ფოტოებისა და წყაროებისთვის.
ჭაობის კუ
Emys orbicularis
მტკნარი წყლის კუ · მშობლიური
მუქი ნიჟარა ყვითელი წერტილებით; მოძრავი პლასტრონის საკინძი; წითელი ყური არა.
პროფილის ნახვაკასპიური კუ
Mauremys caspica
მტკნარი წყლის კუ · მშობლიური
კისრის გრძივი ღია ზოლები; სამხრეთ-აღმოსავლეთი; წითელი ყური არა.
პროფილის ნახვაწითელყურა კუ
Trachemys scripta
მტკნარი წყლის კუ · შემოტანილი
ფართო წითელი ზოლი ყურის უკან; შემოტანილი — თბილისი და ბათუმი.
პროფილის ნახვარუკა
ატლასში უკვე მიბმული რეგიონები
მხოლოდ ის ადმინისტრაციული ერთეულები, სადაც სახეობა უკვე მიბმულია. სრული ეროვნული რუკა ჯერ არ არის შევსებული.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
ამოცნობა, გავრცელება, უსაფრთხოება და სახეობების ინდექსები — დარჩი იმავე თემაში, მთავარზე დაბრუნების გარეშე.
ხშირი კითხვები
დამატებითი კითხვები
ის, რაც გასაღებს არ იმეორებს.
Emys-ს ხშირად მუქი ნიჟარა და ყვითელი წერტილები აქვს და პლასტრონზე მოძრავი საკინძი; Mauremys-ს კისერზე ხშირად გრძივი ღია ზოლები და პრაქტიკულად უძრავი პლასტრონი. ორივეს ყურის წითელი ზოლი არ აქვს.
ველური კუ ნუ წაიყვანთ. ხმელთაშუაზღვეთის კუ საქართველოს წითელ ნუსხაშია (VU) და CITES Appendix II-ში. წითელყურა შინაურია, მაგრამ ველურად გაშვება ახალ შემოტანილ პოპულაციებს ქმნის.
არა. შემოტანილი სახეობაა; საქართველოში ველური პოპულაციები თბილისისა და ბათუმის მიდამოებშია დადასტურებული.
არა. ჩამონათვალი წითელყურას შინაურ ცხოველად და უნებლიე ინტროდუქციად მიიჩნევს. ნუ გაუშვებ შინაურ კუს ტბასა თუ ტბორში.
შემდეგი ნაბიჯი
ამოცნობიდან პროფილამდე
გასაღებით ამოიცანი სახეობა, შემდეგ გახსენი პროფილი, ინდექსი ან ხმელეთის და წყლის გიდები.