მერლუზა
Merluccius merluccius
Julien Renoult · Alpes-Maritimes
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თევზი, კალმარები; ახალგაზრდა — კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- საქართველოს თევზების სიაში; შავ ზღვაში იშვიათია
- ზომა
- 140 სმ-მდე, 15 კგ-მდე; ჩვეულებრივ 45 სმ
- ჰაბიტატი
- ზღვის ფსკერი, ჩვეულებრივ 70–400 მ სიღრმეზე
- ოჯახი
- Merlucciidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2016; საქართველოში NE, 2021
მერლუზა დიდი, მოქნილი მტაცებელია, დიდი თავითა და ბასრი, მოხრილი კბილებით სავსე ყბებით. 140 სმ-მდე და 15 კგ-მდე იზრდება, ჩვეულებრივ კი 45 სმ-ია. დღისით ფსკერთან ჩერდება, ღამით წყლის სისქეში ადის და წვრილ თევზზე ნადირობს. ევროპის თევზჭერისთვის მნიშვნელოვანი თევზია, ზოგიერთ რეგიონში კი მისი მარაგი ჭარბი ჭერით მცირდება. შავ ზღვაში იშვიათია და ძირითადად სამხრეთ სანაპიროსთან გვხვდება. საქართველოს თევზების სიაში შედის, მაგრამ საქართველოს წყლებში მისი ადგილსამყოფელი და რიცხოვნობა უცნობია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016), საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში კი შეფასებული არ არის (NE).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მერლუზა
მოქნილი, წაგრძელებული თევზია, დიდი თავითა და დიდი ყბებით, ქვედა ყბა ზედაზე გრძელია. ზურგი მოლურჯო-რუხი, ზოგჯერ მოშავო-რუხი ან მურაა, გვერდები ვერცხლისფერი, მუცელი მოთეთრო. პირის ღრუ და ლაყუჩების ღრუ შიგნიდან შავია.

ზურგზე ორი ფარფლი აქვს: პირველი მოკლე, მაღალი და სამკუთხაა, მეორე გრძელი, ბოლოსკენ არაღრმა ჩაჭრით. ანალური ფარფლი ერთია და მეორე ზურგის ფარფლს ჰგავს, ორივეში 36–40 სხივია.
ყბებში დიდი, ბასრი, მოხრილი კბილები აქვს, ნიკაპზე ულვაში არ აქვს. გვერდითი ხაზი თითქმის სწორია და ფონზე მუქია. მკერდის ფარფლის ძირს ზემოთ მუქი ლაქა აქვს.
მერლანგს ჰგავს, მაგრამ მერლანგს ზურგზე სამი ფარფლი და ორი ანალური ფარფლი აქვს. თუ ვერცხლისფერ თევზს ზურგზე ორი ფარფლი აქვს და პირი შიგნიდან შავი, მერლუზას უყურებთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ფსკერთან ახლოს ცხოვრობს, 18-დან 1075 მ-მდე სიღრმეზე, ჩვეულებრივ 70–400 მ-ზე. ახალგაზრდა თევზი სამ წლამდე ლამიან ფსკერზე ცხოვრობს, შემდეგ ნაპირისკენ გადაინაცვლებს. სახეობა გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში, ნორვეგიიდან და ისლანდიიდან მავრიტანიამდე, ასევე ხმელთაშუა ზღვაში. შავ ზღვაში იშვიათი სტუმარია. ძირითადად სამხრეთ, თურქეთის სანაპიროსთან გვხვდება, დასავლეთით ბულგარეთის სანაპირომდე. საქართველოს თევზების სიაში შედის, მაგრამ საქართველოს წყლებში მისი ადგილსამყოფელი და რიცხოვნობა უცნობია.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
მტაცებელია. ერთ წლამდე, 16 სმ-მდე სიგრძის მერლუზა ძირითადად კიბოსნაირებს ჭამს: კრილს, მიზიდებსა და ამფიპოდებს. ზრდასთან ერთად თევზზე გადადის: სარდინაზე, ქარსალაზე, ქაფშიაზე, ქაშაყზე, სკუმბრიასა და სტავრიდაზე, ჭამს კალმარებსაც. 36 სმ-ზე დიდი თევზი თითქმის მხოლოდ თევზით იკვებება და საკუთარი სახეობის პატარა ინდივიდებსაც არ ერიდება.
დღისით მერლუზა ფსკერთან ჩერდება, ღამით კი აქტიურდება და წყლის სისქეში ადის. ფსკერთან ხშირად მარტო ნადირობს, უფრო მაღლა კი გუნდებად იკვებება. ახალგაზრდა თევზი ღამით ზედაპირისკენ ადის, დღისით კი ლამიან ფსკერს უბრუნდება. ქვირითობის პერიოდი ძალიან გრძელია: ხმელთაშუა ზღვაში დეკემბრიდან ივნისამდე გრძელდება, 100–300 მ სიღრმეზე. დედალი სეზონში ოთხ-ხუთჯერ ყრის ქვირითს, სულ 2–7 მილიონს, ქვირითი კი წყლის სისქეში ცურავს. ხმელთაშუა ზღვაში მამლები 26–27 სმ სიგრძეზე მწიფდებიან, დედლები 36–40 სმ-ზე. დედლები მამლებზე სწრაფად იზრდებიან, სახეობა კი 20 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში მერლუზა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016). ზოგიერთ რეგიონში მისი მარაგი ჭარბად ითევზება, ზოგი პოპულაციის ჭერა კი მდგრადი არ არის. შავი ზღვის 2014 წლის რეგიონულ შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE) და იშვიათ სახეობად ითვლება. საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაშიც შეფასებული არ არის (NE), რიცხოვნობის ტენდენცია უცნობია.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მერლუზასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
საქართველოს თევზების სიაში შედის, მაგრამ შავ ზღვაში იშვიათია. ძირითადად სამხრეთ, თურქეთის სანაპიროსთან გვხვდება. საქართველოს წყლებში მისი ადგილსამყოფელი და რიცხოვნობა უცნობია, ამიტომ 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE).
ზურგის ორი ფარფლით, ერთი გრძელი ანალური ფარფლით და შიგნიდან შავი პირით. ყბებში დიდი, მოხრილი კბილები აქვს, ზურგი მოლურჯო-რუხია, გვერდები ვერცხლისფერი. მერლანგს ზურგზე სამი ფარფლი აქვს, ასე რომ, ფარფლები დათვალეთ.
140 სმ-მდე და 15 კგ-მდე იზრდება, ჩვეულებრივ კი 45 სმ-ია. დედლები მამლებზე სწრაფად იზრდებიან. სახეობა 20 წლამდე ცოცხლობს.
მოზრდილი ძირითადად თევზს ჭამს: სარდინას, ქარსალას, ქაფშიას, ქაშაყსა და სკუმბრიას, ასევე კალმარებს. ახალგაზრდა მერლუზა კიბოსნაირებით იკვებება. დიდი თევზი საკუთარი სახეობის პატარა ინდივიდებსაც ჭამს.
ქვირითობა ძალიან გრძელია: ხმელთაშუა ზღვაში დეკემბრიდან ივნისამდე. დედალი სეზონში რამდენჯერმე ყრის ქვირითს, სულ 2–7 მილიონს. ქვირითი წყლის სისქეში ცურავს.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2016), თუმცა ზოგიერთ რეგიონში მარაგი ჭარბად ითევზება. საქართველოში შეფასებული არ არის (NE, 2021). თურქეთში 25 სმ-ზე პატარა მერლუზის ჭერა არ შეიძლება, ამიტომ პატარა თევზი ზღვაში დააბრუნეთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















