თინუსი
Thunnus thynnus
Tobias S. Radmer · Hovedstaden
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თევზები, კალმარები, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- შავ ზღვაში რეგიონულად გადაშენებული; ეროვნულ შეფასებაში EX
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 2 მ; 4,58 მ-მდე, 684 კგ-მდე
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 32 წლამდე
- ჰაბიტატი
- ღია ოკეანე, ჩვეულებრივ 100 მ-მდე; 3–30 °C
- ოჯახი
- Scombridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2021; საქართველოში EX, 2021
თინუსი (Thunnus thynnus) თავისი გვარის უდიდესი თევზია: 4,58 მ სიგრძეს და 684 კგ წონას აღწევს. სხეულის სითბოს რეგულაციით ყველა თევზს სჯობს, ამიტომ ჩრდილოეთ ატლანტიკის ცივ წყლებშიც ნადირობს. XX საუკუნეში შავ ზღვაშიც ცხოვრობდა და საქართველოს სანაპიროებზე ყველგან გვხვდებოდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შავ ზღვაში იშვიათი გახდა, 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში კი საქართველოსთვის გადაშენებულად (EX) არის მიჩნეული. მსოფლიოში 2021 წელს საფრთხის ქვეშ მყოფიდან ნაკლებ ზრუნვას საჭიროებულ კატეგორიაში (LC) გადაიყვანეს. დღეს შავ ზღვაში თინუსის ნახვა დიდი იშვიათობა იქნებოდა.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თინუსი
ძალიან დიდი, მასიური, თითისტარისებრი თევზია, ყველაზე მაღალი პირველი ზურგის ფარფლის შუა ნაწილთან. ზემოდან მუქი ლურჯია, ქვემოთ ვერცხლისფერ-თეთრი. მკერდის ფარფლები მოკლე აქვს, და ეს მას სხვა თინუსებისგან გამოარჩევს.

ზურგი მუქი ლურჯია, ქვედა გვერდები და მუცელი ვერცხლისფერ-თეთრი, უფერო განივი ზოლებითა და წერტილების რიგებით. სხეულზე ოქროსფერი ელვარება დაჰკრავს. სხვა თინუსები, როგორც წესი, ბევრად პატარაა და ზოლების, სარტყლების ან ლაქების საკუთარი ნახატი აქვთ.
პირველი ზურგის ფარფლი ყვითელი ან მოლურჯოა, მეორე მოწითალო-მურა და პირველზე მაღალი. ზურგისა და ანალური ფარფლების უკან რიგად პატარა მოყვითალო ფარფლაკები მისდევს, შავი კიდით. ზრდასრულს კუდის ღეროზე შუა ქედი შავი აქვს.
მკერდის ფარფლები ძალიან მოკლეა, თავის სიგრძის 80%-ზე ნაკლები. თავი კონუსურია, პირი საკმაოდ დიდი. ძლიერი, ნამგლისებრი კუდით ცურავს, სხეული კი ცურვისას თითქმის უძრავი რჩება.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ღია ოკეანის თევზია, მაგრამ სეზონურად ნაპირებსაც უახლოვდება. ჩვეულებრივ, 100 მ-მდე სიღრმეზე ცურავს, ზოგჯერ კი 985 მ-მდე ჩადის. 3–30 °C წყალს იტანს და შორ მიგრაციებს აკეთებს. ატლანტიკის ორივე მხარეს ცხოვრობს, ხმელთაშუა ზღვის ჩათვლით. XX საუკუნეში მისი არეალი შავ ზღვასაც მოიცავდა: აქედან ყოველწლიურად ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში მიდიოდა ქვირითის დასაყრელად. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შავი ზღვის გარემო გაუარესდა, და თინუსი აქ იშვიათი გახდა. დღეს შავ ზღვაში რეგიონულად გადაშენებულად ითვლება.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
მხედველობით ნადირობს, ძირითადად გუნდებად მოსიარულე პატარა თევზებზე: ქაფშიაზე, სარდინაზე, ქაშაყზე და სკუმბრიაზე. ჭამს კალმარებს და კიბოსნაირებსაც. ნადავლს მოკლე, ძლიერი გასხლეტებით იჭერს.
ზომის მიხედვით გუნდებად დადის, ზოგჯერ სხვა თინუსებთან ერთად. სითბოს სისხლძარღვების სპეციალური ბადით ინარჩუნებს: ვენური სისხლის სითბო არტერიულს გადაეცემა, და ცურვის კუნთები თბილი რჩება. ახალგაზრდა წელიწადში დაახლოებით 30 სმ-ით იზრდება, ზრდასრული კი ბევრად ნელა. 32 წლამდე ცოცხლობს. ქვირითს ულუფებად ყრის. ხმელთაშუა ზღვაში ივნისიდან აგვისტომდე ქვირითობს, 22,5–25,5 °C წყალში, და ქვირითს 1–2 დღეში ერთხელ ყრის. დიდი მდედრი აღმოსავლეთ ატლანტიკაში საშუალოდ 13–15 მილიონ ქვირითს დებს, ქვირითი კი ორ დღეში იჩეკება. ზრდასრული თევზების უმეტესობა ქვირითის დასაყრელად იმ წყლებს უბრუნდება, სადაც დაიბადა.
მსოფლიოში თინუსი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021). მანამდე საფრთხის ქვეშ მყოფად (EN) ითვლებოდა: 2009 წლისთვის 40 წელიწადში აღმოსავლეთ ატლანტიკის მარაგი 72%-ით შემცირდა, დასავლეთისა 82%-ით. რეწვის კვოტების დაცვამ მარაგი გაზარდა, თუმცა ზოგი რეგიონული პოპულაცია ისევ ძლიერ არის დაქვეითებული. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში თინუსი საფრთხის ქვეშ მყოფია (EN) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოსთვის გადაშენებულია (EX, 2021). 1960-იანი წლებიდან მისი არეალი 46%-ით შემცირდა, ყველაზე მეტად ღია ზღვის თევზებს შორის.
დღეს არა. XX საუკუნეში შავ ზღვაში ცხოვრობდა და საქართველოს სანაპიროებზე ყველგან გვხვდებოდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შავ ზღვაში იშვიათი გახდა, 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში კი საქართველოსთვის გადაშენებულად (EX) არის მიჩნეული.
ძალიან დიდი, მასიური თევზია, მუქი ლურჯი ზურგით და ვერცხლისფერ-თეთრი მუცლით. მკერდის ფარფლები ძალიან მოკლეა, ზურგისა და ანალური ფარფლების უკან კი მოყვითალო ფარფლაკები მისდევს. სხვა თინუსები ბევრად პატარაა და საკუთარი ზოლები ან ლაქები აქვთ.
ზრდასრული, ჩვეულებრივ, 2–2,5 მ სიგრძისაა და 225–250 კგ-ს იწონის. ყველაზე დიდი 4,58 მ-ს და 684 კგ-ს აღწევს. 32 წლამდე ცოცხლობს.
ძირითადად გუნდებად მოსიარულე პატარა თევზებს: ქაფშიას, სარდინას, ქაშაყს და სკუმბრიას. ჭამს კალმარებს და კიბოსნაირებსაც. მხედველობით ნადირობს და ნადავლს მოკლე, ძლიერი გასხლეტებით იჭერს.
მსოფლიოში 2021 წლიდან საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), მანამდე კი საფრთხის ქვეშ მყოფი (EN) იყო ჭარბი რეწვის გამო. მარაგი რეწვის კვოტების დაცვამ გაზარდა. საქართველოში სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს, ეროვნულ შეფასებაში კი გადაშენებულია (EX).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















