სარღანი
Belone belone
Sarah Faulwetter · Peloponnese
მთავარი მონაცემები
- კვება
- წვრილი თევზი, კიბოსნაირები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, შავი ზღვის სანაპირო წყლები
- ზომა
- შავ ზღვაში 65 სმ-მდე; სახეობა 104 სმ-მდე, 1,4 კგ-მდე
- ჰაბიტატი
- წყლის ზედა ფენები, ღია ზღვა და სანაპირო
- ოჯახი
- Belonidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2012; საქართველოში VU, 2021
სარღანი ფორმით ადვილად საცნობია: სხეული გრძელი და წვრილია, ყბები კი ნისკარტივით გაწელილი, წვრილი, ბასრი კბილებით. ძვლები მწვანე აქვს, რაც მის ხორცს არაფრით აზიანებს. წყლის ზედაპირთან, გუნდებად ცხოვრობს და სეზონურად მიგრირებს. შავ ზღვაში, მათ შორის საქართველოს სანაპირო წყლებში, ბინადრობს მისი შავი ზღვის ფორმა, რომელიც 65 სმ-მდე იზრდება. ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2012), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი მოწყვლადია (VU).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სარღანი
გრძელი, წვრილი, გვერდებიდან ოდნავ შებრტყელებული თევზია. ორივე ყბა ნისკარტივით წაგრძელებულია და ბასრი კბილებით არის შეიარაღებული, ქვედა ყბა ზედაზე ოდნავ გრძელია. ზურგი მოლურჯო-მწვანეა, გვერდები და მუცელი ვერცხლისფერი.

ყბები ნისკარტივით გაწელილია, ქვედა ყბა ზედაზე ოდნავ გრძელია. ყბებზე შედარებით დიდი, ერთმანეთისგან დაშორებული კბილები აქვს. ლიფსიტებს ზედა ყბა მოკლე აქვთ და ზრდასთან ერთად უგრძელდებათ.
ზურგის და ანალური ფარფლები ერთმანეთს ჰგავს და სხეულის ბოლოში, კუდთან ახლოს მდებარეობს, გულმკერდის ფარფლებიც უკან აქვს გადაწეული. ფარფლების ასეთი განლაგება სხეულს მოქნილობას მატებს. გვერდითი ხაზი გვერდებზე დაბლა გასდევს.
ზურგი მოლურჯო-მწვანეა, გვერდები ვერცხლისფერი, მუცელი მოვერცხლისფრო-რუხი. ქერცლი ძალიან წვრილია, სადაფივით მბზინავი. ძვლები მწვანე აქვს: ეს ბილივერდინის ფერია და უვნებელია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ზღვის თევზია და წყლის ზედაპირთან ცხოვრობს, ღია ზღვაშიც და ნაპირთანაც. მლაშე წყალსაც იტანს. გაზაფხულზე ნაპირს უახლოვდება და არაღრმა წყალში, ზღვის ბალახის მდელოებთან მრავლდება, შემოდგომაზე კი ისევ ღია ზღვაში გადის. ახალგაზრდა თევზები სქესობრივ მომწიფებამდე არაღრმა წყალში რჩებიან. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში, ხმელთაშუა, ბალტიის, შავ და აზოვის ზღვებში. შავ ზღვაში ყველა სანაპირო ქვეყნის წყლებშია აღრიცხული, საქართველოსიც.
სარღანის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ არც ერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მტაცებელია და ღია წყალში წვრილი თევზის გუნდებზე ნადირობს. შავ ზღვაში მისი მთავარი საკვებია ქაშაყისებრი თევზები, მათ შორის შპროტი და ქაფშია. ჭამს თავისუფლად მოცურავე კიბოსნაირებსაც. წვრილ ნადავლს სწრაფი ცურვისას გრძელი, კბილებიანი ნისკარტით იჭერს. ხშირად ნაპირთან ახლოს ნადირობს, იქ, სადაც დინებას რაიმე წინაღობა აფერხებს.
გუნდური, სწრაფი თევზია და სეზონურად მიგრირებს, სკუმბრიის მსგავსად. ძირითადად ღამით აქტიურობს, დღისით კი უფრო ღრმად ჩადის. ტალღისებრად ცურავს და წყლიდან 2 მ-მდე ხტება. ანკესზე წამოგებული წყლიდან ამოხტომით იბრძვის. მრავლდება მაისიდან აგვისტოს შუა რიცხვებამდე, 12–18 მ სიღრმეზე. დედალი ქვირითს 9-მდე ულუფად ყრის, ორკვირიანი ინტერვალით, სულ 45 000-მდე ქვირითს. 3–3,5 მმ დიამეტრის ქვირითი წვრილი, წებოვანი ძაფებით წყალმცენარეებსა და ზღვის ბალახს ემაგრება. ლარვა 9 მმ სიგრძისა იჩეკება. შავი ზღვის სარღანი სქესობრივად 36,6 სმ სიგრძისას მწიფდება. 18 წლამდე ცოცხლობს.
მსოფლიოში სარღანი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2012). შავი ზღვის სარღანი, რომელსაც ზოგი ცალკე სახეობად, Belone euxini-დ, განიხილავს, IUCN-ის მიერ შეფასებული არ არის. შავ ზღვაში 2014 წლის რეგიონულ შეფასებაში მისი სტატუსი შეფასებული არ არის (NE). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით სარღანი მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სარღანთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. შავი ზღვის მკვიდრი სახეობაა და საქართველოს სანაპირო წყლებშიც არის აღრიცხული. წყლის ზედაპირთან, გუნდებად ცხოვრობს. გაზაფხულზე ნაპირს უახლოვდება გასამრავლებლად, ზამთარს კი ღია ზღვაში ატარებს.
გრძელი, წვრილი სხეულით და ნისკარტივით გაწელილი, კბილებიანი ყბებით. ზურგი მოლურჯო-მწვანეა, გვერდები ვერცხლისფერი, ზურგის და ანალური ფარფლები კი კუდთან ახლოს აქვს. ნისკარტივით გაწელილი ყბები მისი ყველაზე თვალსაჩინო ნიშანია.
შავი ზღვის სარღანი 65 სმ-მდე იზრდება, მამლები 55 სმ-მდე. სახეობის სხვა პოპულაციები 104 სმ-მდე აღწევს და 1,4 კგ-მდე იწონის. სქესობრივად 36,6 სმ სიგრძისას მწიფდება.
ძვლებში ბევრი ბილივერდინია, ნაღვლის მწვანე პიგმენტი. ეს ფერი უვნებელია, ხორცი კი ნაზი გემოსია, განსაკუთრებით გაზაფხულზე.
წვრილ თევზს, შავ ზღვაში ძირითადად შპროტსა და ქაფშიას. ჭამს თავისუფლად მოცურავე კიბოსნაირებსაც. ნადავლს გრძელი, კბილებიანი ყბებით სწრაფი ცურვისას იჭერს.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია, თუმცა კბილები ბასრი აქვს. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2012). საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















