ჩვეულებრივი ჭერეხი
Leuciscus aspius
alekseyrz · Syr Darya
მთავარი მონაცემები
- კვება
- თევზი, მსხვილი მწერები, ზოგჯერ წყლის ფრინველები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, მტკვრის აუზი
- ზომა
- 120 სმ-მდე, 9 კგ-მდე; ჩვეულებრივ 55 სმ
- ჰაბიტატი
- დიდი ბარის მდინარეები, ტბები, შესართავები
- ოჯახი
- Leuciscidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2024; საქართველოში VU, 2021
ჩვეულებრივი ჭერეხი კობრისნაირებს შორის ერთ-ერთი იშვიათი მტაცებელია: ძირითადად თევზით იკვებება და პატარა წყლის ფრინველებსაც კი იჭერს. გრძელი, გვერდებიდან შებრტყელებული ტანი და დიდი პირი აქვს, ზედა ყბა თვალის წინა კიდეს სცდება. დიდი და საშუალო ბარის მდინარეების ღია წყალსა და დიდ ტბებში ცხოვრობს. საქართველოში მტკვრის აუზში (მტკვარში, ალაზანში, ხრამსა და იორში) მისი ქვესახეობა, წითელტუჩა ჭერეხი ანუ ხაშამი ბინადრობს. 120 სმ-მდე იზრდება და 9 კგ-მდე იწონის. ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024), საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით კი მოწყვლადია (VU).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ჭერეხი
გრძელი, გვერდებიდან შებრტყელებული თევზია, გრძელი, წაწვეტებული თავით და დიდი პირით: ზედა ყბა თვალის წინა კიდეს სცდება, ქვედა ყბა კი წინ და ზემოთ არის გამოწეული. ზურგი მომწვანოა, ვერცხლისფერი და ლურჯი ელფერით, გვერდები უფრო ღია, მუცელი ვერცხლისფერ-თეთრი.

პირი დიდია: ზედა ყბა თვალის წინა კიდეს სცდება, პირის კუთხეები თვალების ქვეშამდე აღწევს, ქვედა ყბა კი წინ და ზემოთ არის გამოწეული. ყბებზე კბილები არ აქვს: კბილები ხახაში აქვს, როგორც სხვა კობრისნაირებს.
მუცლისა და ანალური ფარფლების დასაწყისებს შორის ბასრი, ქერცლით დაფარული ქედი გასდევს. ანალურ ფარფლში 12–14½ დატოტვილი სხივია, გვერდით ხაზში 64–76 ქერცლი. კუდის ფარფლის ქვედა ნაკვთი ზედაზე ოდნავ გრძელია.
ზურგი მომწვანოა ვერცხლისფერი და ლურჯი ელფერით, გვერდები უფრო ღია, მუცელი ვერცხლისფერ-თეთრი. ზურგისა და კუდის ფარფლები რუხია, მუქი ბოლოებით. გულმკერდის, მუცლისა და ანალური ფარფლები რუხიდან მურამდეა, ფუძესთან შეიძლება მოწითალო ჰქონდეს.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
დიდი და საშუალო ბარის მდინარეების ღია წყალსა და დიდ ტბებში ცხოვრობს; ზრდასრულები მდინარეების ქვედა წელსა და შესართავებში ბინადრობენ. უყვარს ხიდის ბურჯები, შენაკადების შესართავები, ჯებირების ქვემო მხარე, ღრმა დინება და მდინარის მოსახვევების წყნარი ყურეები. ზოგი პოპულაცია ზღვის შესართავებსა და გამტკნარებულ ზღვის წყალში იკვებება და მდინარეში მხოლოდ გასამრავლებლად შედის. საქართველოში მტკვრის აუზში, მტკვარში, ალაზანში, ხრამსა და იორში, მისი ქვესახეობა, წითელტუჩა ჭერეხი ცხოვრობს. ძველი ცნობებით, შავი ზღვის აუზშიც გვხვდებოდა, რიონში, სუფსაში, ენგურსა და პალიასტომის ტბაში, თუმცა სახეობის თანამედროვე ბუნებრივ არეალში საქართველოს შავი ზღვის მდინარეები არ შედის. ბუნებრივად ჩრდილოეთის, ბალტიის, შავი, აზოვის, ეგეოსის, კასპიისა და არალის ზღვების აუზებში ბინადრობს.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
კობრისნაირებს შორის იშვიათი მტაცებელია. ახალგაზრდებიც და ზრდასრულებიც ძირითადად თევზით იკვებებიან, განსაკუთრებით თეთრულათი; პატარა წყლის ფრინველებსაც იჭერს. ლიფსიტები ჯერ ჭიებს, წვრილ კიბოსნაირებსა და მწერებს ჭამენ, 30–40 სმ სიგრძიდან კი ჭერეხი ტიპური მტაცებელი ხდება. მსხვილ მწერებს, ხოჭოებს, პეპლებსა და ჭრიჭინობელებს, ზრდასრულიც ჭამს.
ახალგაზრდები გუნდებად ნადირობენ, ზრდასრულები კი მარტო ან მცირე ჯგუფებად. ზედაპირთან, დინებაზე ნადირობს: შენაკადების შესართავებთან და ჭორომების ქვემოთ. მდგარ წყალსა და სუსტ დინებას ერიდება. ქვირითობისთვის აპრილ–ივნისში მდინარის ზემოთ, შენაკადებში მიგრირებს. ნახევრად გამსვლელი პოპულაციები, მაგალითად თერგისა, მიგრაციას ოქტომბრის მეორე ნახევარში იწყებენ და ზამთარს მდინარის ქვედა წელში ატარებენ. ქვირითს სწრაფ დინებაში, ხრეშზე ან წყალქვეშა მცენარეებზე ყრის, რომლებსაც ქვირითი ეწებება. ქვირითობა დაახლოებით ორ კვირას გრძელდება. სქესობრივად 4–5 წლისა მწიფდება, 11 წლამდე ცოცხლობს. სადაც არეალები ემთხვევა, ხშირად ეჯვარება Leuciscus idus-ს.
მსოფლიოში ჩვეულებრივი ჭერეხი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024); მას მდინარის კალაპოტის ცვლილება ემუქრება. საქართველოში მკვიდრი სახეობაა; 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU), რიცხოვნობა მცირდება. მტკვრის აუზის ქვესახეობა, წითელტუჩა ჭერეხი (Aspius aspius taeniatus), საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშია მოწყვლადის (VU) კატეგორიით, მცირე და ფრაგმენტირებული არეალის გამო.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ჭერეხთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. მტკვრის აუზში, მტკვარში, ალაზანში, ხრამსა და იორში, მისი ქვესახეობა, წითელტუჩა ჭერეხი ცხოვრობს. ძველი ცნობებით, შავი ზღვის აუზშიც გვხვდებოდა, რიონსა და პალიასტომის ტბაში, თუმცა სახეობის თანამედროვე არეალში საქართველოს შავი ზღვის მდინარეები არ შედის. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია.
გრძელი ტანით, წაწვეტებული თავით და დიდი პირით, რომლის კუთხეები თვალების ქვეშამდე აღწევს. ზურგი მომწვანო-ლურჯია, გვერდები ვერცხლისფერი. მუცლისა და ანალურ ფარფლებს შორის ბასრი, ქერცლიანი ქედი აქვს.
ჩვეულებრივ 55 სმ-ისაა, მაგრამ 120 სმ-მდე იზრდება და 9 კგ-მდე იწონის. სქესობრივად 4–5 წლისა მწიფდება. 11 წლამდე ცოცხლობს.
ძირითადად თევზს. კობრისნაირებს შორის იშვიათი მტაცებელია და პატარა წყლის ფრინველებსაც იჭერს. ლიფსიტები ჯერ ჭიებით, კიბოსნაირებითა და მწერებით იკვებებიან, 30–40 სმ-დან კი მტაცებლები ხდებიან.
დიახ. ძვირფას სარეწაო თევზად ითვლება და ჭამენ ახალს, შებოლილს, დაკონსერვებულს და დამარილებულს. სპორტული თევზჭერის პოპულარული ობიექტიცაა: ზედაპირთან, დინებაზე ნადირობს, და მას ხშირად სპინინგით იჭერენ.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024). საქართველოს 2021 წლის ეროვნული შეფასებით მოწყვლადია (VU), მტკვრის ქვესახეობა კი საქართველოს წითელ ნუსხაშია (VU, 2014).
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















