ლუფარი
Pomatomus saltatrix
John Sear · Manly
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- ჩვეულებრივ, 40–60 სმ; 130 სმ-მდე, 14,4 კგ-მდე
- კვება
- თევზები, კიბოსნაირები, თავფეხიანები
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, შავ ზღვაში ყველგან
- სიცოცხლის ხანგრძლივობა
- 14 წლამდე
- ჰაბიტატი
- ღია ზღვა და სანაპირო წყლები, 200 მ-მდე
- ოჯახი
- Pomatomidae
- დაცვა
- მსოფლიოში VU, 2015; საქართველოში LC, 2021
ლუფარი (Pomatomus saltatrix) ღია ზღვისა და სანაპირო წყლების სწრაფი მტაცებელია. თბილ და ზომიერ ზღვებში თითქმის მთელ მსოფლიოში ცხოვრობს, ჩრდილოეთ წყნარი ოკეანის გარდა. ფხვიერ ჯგუფებად დადის და პატარა თევზების გუნდებს იმაზე მეტს ხოცავს, ვიდრე შეჭამს. ჩვეულებრივ, 40–60 სმ-ია, ყველაზე დიდი კი 130 სმ-ს და 14,4 კგ-ს აღწევს. შავ ზღვაში ყველგან უხვადაა, საქართველოს მკვიდრი სახეობაა. აქ ქვირითობს, შემოდგომით კი ბოსფორით ხმელთაშუა ზღვისკენ მიდის. მსოფლიოში მოწყვლადია (VU, 2015) ჭარბი რეწვის გამო, საქართველოში კი საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021). თუ ნაპირთან წყლის ზედაპირზე წვრილი თევზი უცებ აფორიაქდება, შესაძლოა, იქ ლუფარი ნადირობდეს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ლუფარი
საშუალო ზომის, თითისტარისებრი, გვერდებიდან შეჭყლეტილი თევზია, ფართო, ორად გაყოფილი კუდით. ზურგი მოცისფრო-მომწვანოა, გვერდები და მუცელი ვერცხლისფერი. ყბებში ერთ რიგად ბასრი, ერთნაირი კბილები აქვს.

ზურგი ნაცრისფერ-ცისფერ-მწვანეა, ქვემოთ თეთრ ან ვერცხლისფერ გვერდებსა და მუცელში გადადის. ცალკე ლაქები და ზოლები არ აქვს. კუდი ფართოა და ღრმად ორად გაყოფილი.
ზურგზე ორი ფარფლი აქვს. პირველი მოკლე და დაბალია, 7–8 სუსტი ეკლით, რომლებიც აპკით არის შეერთებული. ეს ფარფლი და მკერდის ფარფლები ჩვეულებრივ ღარებშია ჩაკეცილი.
ყბებში ერთ რიგად ბასრი, გვერდებიდან შეჭყლეტილი კბილები აქვს. მეორე ზურგის ფარფლში 23–28 რბილი სხივია, ანალურში 23–27. ერთ რიგად განლაგებული ბასრი კბილები მისი კარგი ნიშანია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ღია ზღვისა და სანაპირო წყლების თევზია, ზედაპირიდან 200 მ სიღრმემდე. ყველაზე ხშირია სუფთა, მოძრავ წყალში, ქვიშიან სანაპიროებთან და კლდოვან კონცხებთან. ზრდასრული ზოგჯერ შესართავებსა და მლაშე წყალშიც შედის, პატარა თევზები კი ზედაპირულ სანაპირო წყალში დადიან. შავ ზღვაში ყველგან დიდი რაოდენობითაა, ზოგჯერ აზოვის ზღვაშიც შედის. სანაპირო წყლებში თბილ სეზონში ჩნდება და მდინარეების შესართავებშიც შედის. ზამთარში თბილ წყლებისკენ მიგრირებს, ზაფხულში კი გრილი წყლებისკენ.
ლუფარის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ იმდენად ცოტაა, რომ არც ერთი რეგიონი არ არის მონიშნული.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად თევზით იკვებება: ქაფშიით, ქარსალით, სარდინით, სტავრიდით, სკუმბრიით და სხვა პატარა და საშუალო თევზებით. ჭამს კიბოსნაირებსა და თავფეხიანებსაც, ზოგჯერ საკუთარი სახეობის თევზსაც. ლიფსიტები ზოოპლანქტონით იკვებებიან.
ფხვიერ ჯგუფებად დადის და ძალიან სწრაფად ცურავს. თევზის გუნდებზე თავდასხმას გაძღომის შემდეგაც აგრძელებს. 30 სმ სიგრძეზე მწიფდება, 14 წლამდე ცოცხლობს. ქვირითობს ზაფხულში, ივნისიდან აგვისტომდე, ძირითადად ღია ზღვაში. ქვირითს ულუფებად ყრის: მდედრი ზომის მიხედვით 400 000-დან 2 მილიონამდე ქვირითს დებს. შავ ზღვაში გამრავლებული თევზი სექტემბრის ბოლოს ან ოქტომბრის დასაწყისში ბოსფორით მარმარილოს, ეგეოსის და ხმელთაშუა ზღვისკენ მიდის.
მსოფლიოში ლუფარი მოწყვლადია (VU, 2015): ბევრგან ჭარბად თევზაობენ. აშშ-ის შუა ატლანტიკაში მარაგი 1990-იანების ბოლოს ძლიერ იყო გადაჭერილი, მაგრამ 2007 წლისთვის მართვის წყალობით აღდგა. შავი ზღვის თევზების 2014 წლის ჩამონათვალში ის კოსმოპოლიტური სახეობაა, შეფასებული არ არის (NE) და საქართველოს წყლებისთვისაც არის მითითებული. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საქართველოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021), რიცხოვნობა სტაბილურია. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
დიახ, საქართველოს მკვიდრი სახეობაა. შავ ზღვაში ყველგან დიდი რაოდენობითაა და თბილ სეზონში სანაპირო წყლებშიც შემოდის. შემოდგომით შავი ზღვის ლუფარი ბოსფორით ხმელთაშუა ზღვისკენ მიდის.
თითისტარისებრი, ვერცხლისფერი თევზია, მოცისფრო-მომწვანო ზურგით და ფართო, ორად გაყოფილი კუდით. ყბებში ერთ რიგად ბასრი კბილები აქვს. ზურგის პირველი ფარფლი მოკლე და დაბალია, ჩვეულებრივ ღარშია ჩაკეცილი.
ჩვეულებრივ, 40–60 სმ-ია. ყველაზე დიდი 130 სმ-ს და 14,4 კგ-ს აღწევს. 30 სმ სიგრძეზე მწიფდება და 14 წლამდე ცოცხლობს.
ძირითადად თევზს: ქაფშიას, ქარსალას, სარდინას, სტავრიდას და სკუმბრიას, ასევე კიბოსნაირებს და თავფეხიანებს. გუნდებს თავს ესხმის და გაძღომის შემდეგაც აგრძელებს ნადირობას. ზოგჯერ საკუთარ სახეობასაც ჭამს.
მსოფლიოში ლუფარი მოწყვლადია (VU), რადგან ბევრგან ჭარბად თევზაობენ. საქართველოში 2021 წლის შეფასებით საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), რიცხოვნობა სტაბილურია. სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















