ლირა
Callionymus lyra
bergylta · Uddevalla
მთავარი მონაცემები
- კვება
- კიბოსნაირები, ჭიები, მოლუსკები
- სტატუსი საქართველოში
- შავი ზღვის სანაპიროზე ცნობილი; ზუსტი ადგილი უცნობია
- ზომა
- მამალი 30,5 სმ-მდე, მდედრი 25 სმ-მდე
- ჰაბიტატი
- ქვიშიანი და ლამიანი ფსკერი, 1–440 მ, ჩვეულებრივ, 5–30 მ
- ოჯახი
- Callionymidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2015; საქართველოში DD, 2021
ლირა (Callionymus lyra) ფსკერის თევზია, რომელიც დროის უმეტეს ნაწილს ქვიშაში ან ნიჟარების ღორღში ნახევრად ჩაფლული ატარებს. მამალი მდედრზე დიდია და გაცილებით ჭრელიც: ფარფლების სხივები წაგრძელებული აქვს, ზურგის ფარფლი ყვითელი, ცისფერი ზოლებით. მამალი 30,5 სმ-მდე იზრდება, მდედრი 25 სმ-მდე. ძირითადად კიბოსნაირებით იკვებება. ადამიანისთვის უვნებელია. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ისლანდიიდან და ნორვეგიიდან მავრიტანიამდე, ასევე ხმელთაშუა და შავ ზღვებში. შავ ზღვაში საქართველოს, რუსეთისა და თურქეთის სანაპიროებიდანაა ცნობილი. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC), საქართველოში მის შესაფასებლად მონაცემები არასაკმარისია (DD).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ლირა
მოგრძო ფსკერის თევზია, გრძელი დინგით. მამალი ჭრელია: ყვითელ ზურგის ფარფლზე კაშკაშა ცისფერი ზოლები აქვს, თავსა და სხეულზე ცისფერი ლაქები. მდედრი და ახალგაზრდა მამალი მურაა, ზურგსა და გვერდებზე მუქი ლაქებით.

ზრდასრულ მამალს ზურგისა და კუდის ფარფლების სხივები წაგრძელებული აქვს. მეორე ზურგის ფარფლი მოყვითალოა, სიგრძივი კაშკაშა ცისფერი ზოლებით. თავსა და სხეულზეც კაშკაშა ცისფერი ლაქებია.
მდედრი და ახალგაზრდა მამალი მურაა, ქვემოთ უფრო ღია. გვერდებზე 6 მურა ლაქის რიგი აქვს, ზურგზე კი სამი სიმეტრიული, უნაგირისებრი მურა ლაქა. მოსვენებულ თევზს ფარფლები ხშირად დაკეცილი აქვს.
ლაყუჩის წინა ძვალზე ოთხი მაგარი ეკალი აქვს: ერთი წინ არის მიმართული, სამი უკან. ზურგის ფარფლებში 4 ეკალი და 8–10 რბილი სხივია, ანალურში 9 რბილი სხივი. დინგი თვალის დიამეტრზე 2–3-ჯერ გრძელია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ფსკერის თევზია. ქვიშიან და ლამიან ფსკერზე, ასევე ნიჟარების ღორღში ცხოვრობს, 1-დან 440 მ-მდე სიღრმეზე, ჩვეულებრივ, 5–30 მ-ზე. ზომიერ, 16–20 °C წყალს ამჯობინებს. ახალგაზრდა თევზები მოქცევის ზოლში ცხოვრობენ. არეალი ატლანტის ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილს მოიცავს, ისლანდიიდან და ნორვეგიიდან მავრიტანიამდე, აზორის, მადეირისა და კანარის კუნძულების ჩათვლით. ცხოვრობს ხმელთაშუა და შავ ზღვებშიც, შავ ზღვაში საქართველოს, რუსეთისა და თურქეთის სანაპიროებთან. საქართველოს სანაპიროზე მისი ზუსტი ადგილსამყოფელი ცნობილი არ არის.
ჩანაწერები ჯერ არ გვაქვს
ამ სახეობის დადასტურებული დაკვირვება ატლასში ჯერ არ არის, ამიტომ არ ვიცით, საქართველოს რომელ რეგიონებში გვხვდება.
გაგვიზიარე დაკვირვებანახე ეს სახეობა? ფოტო და ადგილი საკმარისია.
ძირითადად კიბოსნაირებით და ჭიებით იკვებება. ჭამს იმას, რაც იმ დროს ყველაზე მეტია. ერთ შესწავლილ პოპულაციაში ამოცნობადი საკვების 85%-ზე მეტი კიბოსნაირები იყო, აქედან 43% — პატარა კიბორჩხალა Pisidia longicornis. ჭამს მოლუსკებსაც, განსაკუთრებით გულისებრ ორსაგდულიანებს.
დღის დიდ ნაწილს ქვიშაში ჩაფლული ატარებს, მხოლოდ თავი და თვალები უჩანს. მსხვერპლის დანახვისას სწრაფად ამოდის. მამლები ტერიტორიულები არიან და საკუთარ ნაკვეთს სხვა მამლებისგან აგრესიულად იცავენ. მრავლდება წყვილად, რაც თავისუფლად მცურავი ქვირითის მქონე თევზებს შორის იშვიათია. ტრფობა ოთხი ფაზისგან შედგება: ტრფობა, დაწყვილება, ზემოთ ასვლა და ქვირითისა და თესლის გამოშვება. მამალი მდედრს უახლოვდება, მკერდის ფარფლებს შლის და ორივე ზურგის ფარფლს მართავს. შემდეგ წყვილი ვერტიკალურად ზედაპირისკენ მიცურავს და ქვირითსა და თესლს სხეულებს შორის უშვებს. განაყოფიერებულ ქვირითს დინება მიაქვს. ქვირითი და ლარვები წყლის სისქეში ცხოვრობენ. მაქსიმალური ცნობილი ასაკი 7 წელია.
დიახ, საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს ფაუნას ეკუთვნის. შავ ზღვაში საქართველოს, რუსეთისა და თურქეთის სანაპიროებიდანაა ცნობილი. საქართველოში მისი ზუსტი ადგილსამყოფელი და რიცხოვნობა უცნობია, ამიტომ ეროვნული შეფასებით მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021).
მოგრძო ფსკერის თევზია, გრძელი დინგით. მამალს ყვითელ ზურგის ფარფლზე კაშკაშა ცისფერი ზოლები აქვს და ფარფლების სხივები წაგრძელებული. მდედრი მურაა, გვერდებზე 6 და ზურგზე 3 მუქი ლაქით.
მამალი 30,5 სმ-მდე იზრდება, მდედრი 25 სმ-მდე. ჩვეულებრივ, დაახლოებით 15 სმ-ია. მამალი მდედრზე შესამჩნევად დიდია.
ძირითადად კიბოსნაირებს და ჭიებს, ასევე მოლუსკებს. ჭამს იმას, რაც ყველაზე მეტია. საკვებს ქვიშიდან ამოსული სწრაფად იჭერს.
წყვილად. მამალი მდედრს ფარფლების გაშლით ეარშიყება, შემდეგ წყვილი ზედაპირისკენ ადის და ქვირითსა და თესლს უშვებს. ქვირითი და ლარვები წყლის სისქეში ცურავენ.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2015). საქართველოში მონაცემები არასაკმარისია (DD, 2021), სპეციალური დაცვის სტატუსი არ აქვს.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















