მწყერი
Coturnix coturnix
პატარა, დამალული ბალახის ფრინველი, რომელიც უფრო ხშირად ისმის, ვიდრე ჩანს. საქართველოში 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში დადასტურებულია როგორც მობუდარი, გავლითი და ზამთრის სტუმარი.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
თესლები და მწერები
სტატუსი საქართველოში
მობუდარი მიგრანტი, გავლითი, ზამთრის სტუმარი
ზომა
16–18 სმ
ჰაბიტატი
ყანები, მდელოები, ბალახი
ოჯახი
Phasianidae
კონსერვაცია
LC
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამიანი არ არის და ადამიანისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს. გარეული ფრინველი ნებართვის გარეშე ნუ დაიჭირეთ. იაპონური მწყერი (Coturnix japonica) და შინაური ჰიბრიდები ტყვეობაში ინახება და შეიძლება გაშვებულ იქნეს; გარეგნულად ძალიან ჰგვანან — ხმა და კონტექსტი მნიშვნელოვანია. გარეული მწყრის ხორცი ტრადიციული სანადირო საკვებია იქ, სადაც ნადირობა კანონიერია; დაიცავით მოქმედი ქართული წესები.
მიმოხილვა
რა არის მწყერი
მწყერი (Coturnix coturnix) პატარა გადამფრენი ქათმისნაირია ხოხბისებრთა (Phasianidae) ოჯახიდან. ჩვეულებრივი ქართული სახელია მწყერი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს BB; M; WV-ად: მობუდარი, არამობუდარ სეზონზე ბუდობის ადგილებიდან გასული, ამასთან გავლითი და ზამთრის სტუმარი. სეზონურობის მონაცემი მაღალი ხარისხისაა (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H); მტკიცებულებაა ფოტო, ხმის ჩანაწერი და ნადირობის ნიმუში. ზრდასრულები სახეობის დონეზე დაახლოებით 16–18 სმ სიგრძისაა. პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ეროვნულადაც უთითებს. საქართველოში რეგულირებული სანადირო სახეობაა და წითელ ნუსხაში არ შედის.
ბოლო განახლება
გალერეა
მწყერი ფოტოებში
ფოტო: Christoph Moning
ფრაუნბერგი, ბავარია ·
ფოტო: Christoph Moning
ფრაუნბერგი, ბავარია ·
ფოტო: at0m
ბელოიარსკი, სვერდლოვსკის ოლქი ·
ფოტო: Christoph Moning
ვაგენიცი, ბრანდენბურგი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მწყერი
პატარა, ჭრელყავისფერი ბალახის ფრინველი ღია ველებიდან. უმეტესად ჯერ ისმის: მამლის სამნოტიანი „wet-my-lips“ სასტვენი. დანახვისას ეძებეთ ღია ზურგის ზოლები, ღია წარბი და — მამლებში — მუქი ყელის ნიშანი. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით BB; M; WV.
- 01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 16–18 სმ; ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 32–35 სმ; მასა ხშირად დაახლოებით 70–140 გ (მიგრაციამდე უფრო მძიმე). საქართველოდან ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არაა. სხეული მსხლისებრია; ფრთები ბევრ მჯდომარე ქათმისნაირზე გრძელია. ზედა ნაწილი ჭრელყავისფერია ღია კრემისფერი გრძივი ზოლებით; ქვედა ნაწილი უფრო ღიაა. ორივე სქესს აქვს ღია წარბი (სუპერცილიუმი) და მუქი თვალის ხაზი.
- 02
მამლებს ხშირად აქვთ შავი ან მუქი ცენტრალური ყელის ზოლი ან ლაქა (ზომა იცვლება) და უფრო თბილი ტონები სახეზე; დედლებს უფრო უბრალო, ღია ყელი აქვთ. ახალგაზრდები დედლებს ჰგვანან. ფრინველი დამალული რჩება; აფრთხებული ჭრიალით დაფრინავს, დაბლა და მოკლედ, სანამ ისევ საფარში ჩავარდება.
- 03
რუხი კაკაბი (Perdix perdix) გაცილებით დიდია, მოზრდილებში მოწითალო სახითა და მუქი მუცლის ლაქით; 2024 წლის ჩამონათვალზე YR-R. კაკაბი (Alectoris chukar) უფრო დიდი კლდის ფერდობის ფრინველია გვერდების მკაფიო ზოლებით; YR-R. ჩვეულებრივი ხოხობი (Phasianus colchicus) ბარტყობაში ჭრელია, მაგრამ იზრდება გრძელკუდიან ფრინველად; YR-R — იხილეთ ატლასის ხოხობის გვერდი. ღალღა (Crex crex) მაღალი ბალახის ლენტურია მშრალი „crex-crex“ ხმით, არა მწყრის სასტვენით; BB; M. იაპონური მწყერი (C. japonica) აქ გამოყენებულ ველურ ქართულ ჩამონათვალზე ადგილობრივ სახეობად არაა; გაქცეულები და გაშვებულები თითქმის იდენტურად გამოიყურებიან — სარეკლამო სიმღერა განსხვავდება. ამ ატლასს ჯერ არ აქვს ცალკე გვერდები რუხი კაკაბის, კაკაბისა და ღალღისთვის.
- 04
უვნებელია. სამნოტიანი სასტვენი მარცვლეულის ყანიდან ან მდელოდან საქართველოში გვიან გაზაფხულზე ან ზაფხულში ჩვეულებრივ ეს სახეობაა. თუ ახლომახლო იაპონური მწყერი შეიძლება გაშვებული იყოს, დაადასტურეთ ნათელი ხედვით ან ჩანაწერით.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ეძებეთ ღია ადგილებში საფარით: მარცვლეულის ყანები, სამყურა და სხვა კულტურები, მდელოები და ბალახიანი სტეპი. მიწაზე რჩება და უმეტესად ყურით პოულობენ, თვალით იშვიათად. 2024 წლის ჩამონათვალი ქვეყნის დონეზე მობუდარობას, მიგრაციასა და ზამთრის სტუმრობას ადასტურებს, მაგრამ მუნიციპალიტეტების რუკას არ აქვეყნებს. მთელ ქვეყანაში თანაბრად ნუ ივარაუდებთ, მათ შორის დახურულ ტყესა და მაღალმთის კლდეებში. გამოქვეყნებული ნიმუშის მქონე ქართული ლოკალიტეტი: Lewis et al. (2013) სექტემბერში ათიათასობით მწყერს აღრიცხავს ალაზნის ველის სინჯის ზონაში — ევრაზიის სტეპის ბუდობის ადგილებიდან ახლო აღმოსავლეთისა და აღმოსავლეთ აფრიკის ზამთრის ადგილებისკენ. ეს ალაზნის / კახეთის მტკიცებულებაა ამ გვერდზე შეფერილი. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის სარტყელი აქ არაა გამოქვეყნებული; ძველი სანადირო აღწერები ზაფხულში მთის კალთებსა და ალპურ მდელოებზე გადაადგილებას ახსენებენ, როცა დაბლობის ყანები აღებულია — ამ ატლასისთვის ეს დაუდასტურებლად რჩება, სანამ რეცენზირებული ქართული სიმაღლის სერია არ შეგროვდება.
კვება
ამ გვერდზე ცალკე აწონილი ქართული კვების კვლევა არაა. სახეობის დონეზე იკვებება თესლებით (მათ შორის მარცვლეულის ნარჩენებითა და სარეველას თესლებით) და მიწის უხერხემლოებით — ხოჭოებით, ბაღლინჯოებით, ჭიანჭველებით, ორთოპტერებით და მათი ლარვებით. საქართველოში ტრადიციული სანადირო ფრინველია; ნადირობა წითელი ნუსხისგან ცალკე რეგულირდება.
ქცევა
დღისით ფრთხილია და საფარში დადის, იშვიათად დაფრინავს. აფრთხებისას ჭრიალით იფრენს, დაბლა და სწრაფად — ქათმისნაირებისთვის შედარებით გრძელი ფრთებით — და ისევ საფარში ეშვება. მამლის სარეკლამო სიმღერა შორს მიმავალი სამნოტიანი სასტვენია, ხშირად გადმოცემული როგორც „wet-my-lips“; ძირითადად განთიადზე, ბინდიზე და ზოგჯერ ღამითაც ისმის. ამ გვერდის ჩანაწერი xeno-canto XC476230-ა (Jens Loose, დრეზდენი): ღამის საფრენი ხმაა, არა სარეკლამო სიმღერა და არა ქართული ჩანაწერი. ბუდე არაღრმა ჩაღრმავებაა მიწაზე მცენარეულობაში; სახეობის დონეზე კლანჭი ხშირად დაახლოებით 8–13 კვერცხია, ინკუბაცია დაახლოებით 17–20 დღე — ეს ფართო არეალის ციფრებია, არა ქართული ბუდის ნიმუში. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარად, მიგრანტად და ზამთრის სტუმრად მიიჩნევს. ზუსტი ჩამოსვლისა და გაფრენის თარიღები საქართველოსთვის აქ არაა ცხრილად მოცემული.
კონსერვაცია
BirdLife International Coturnix coturnix-ს IUCN-ის წითელ ნუსხაში Least Concern- ად აფასებს, ძალიან დიდი გლობალური არეალით. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ კატეგორიად LC-ს უთითებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (მთავრობის დადგენილება №190) მწყერი აქ გამოყენებულ წყაროებში არ ჩანს. ჩამონათვალის მტკიცებულებაში შედის ხმის ჩანაწერი (SR) და ნადირობის ნიმუში (CH), ამიტომ რეგულირებული ნადირობა ქართული სურათის ნაწილია. გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის გამოქვეყნებული სეზონებით Coturnix coturnix (მწყერი) აგვისტოს მეოთხე შაბათიდან 15 თებერვლამდეა დაშვებული, დღიური ლიმიტით 20 ცალი — ნადირობის წლის ცოცხალი DES შეტყობინება გადაამოწმეთ. სახეობის დონეზე დოკუმენტირებული ზეწოლაა ინტენსიური ნადირობა მიგრაციაზე, სასოფლო-სამეურნეო ცვლილება და ჰაბიტატის დაკარგვა; გაზომილი ქართული პოპულაციის ტრენდი ამ გვერდზე არაა. ნუ შეაწუხებთ ბუდეებს და ნუ აიღებთ ფრინველს კანონიერი სეზონისა და ნებართვის გარეშე.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მწყერი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას ადასტურებს როგორც მობუდარს, გავლითს და ზამთრის სტუმარს (BB; M; WV).
ღია ყანებში, მდელოებსა და კულტურებში ბუდობისა და მიგრაციის სეზონებში; ზოგი ფრინველი ზამთრობსაც. გამოქვეყნებული სექტემბრის მიგრაციის კონცენტრაცია დოკუმენტირებულია ალაზნის ველზე. 2024 წლის ჩამონათვალი რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს, ამიტომ ეს გვერდი მთელ ქვეყანას არ აფერადებს.
პატარა ჭრელყავისფერი ქათმისნაირი ღია ზურგის ზოლებითა და ღია წარბით. მამლებს ხშირად მუქი ყელის ნიშანი აქვთ. მამლის „wet-my-lips“ სასტვენი საუკეთესო ველის ნიშანია. რუხი კაკაბი და კაკაბი უფრო დიდებია; ღალღას განსხვავებული ხმა აქვს.
სახეობის დონეზე დაახლოებით 16–18 სმ სიგრძე, ფრთების გაშლა ხშირად დაახლოებით 32–35 სმ, მასა დაახლოებით 70–140 გ. საქართველოდან ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არაა.
თესლებითა და მიწის უხერხემლოებით. კვება საქართველოში ცალკე ამ გვერდზე არ არის შესწავლილი.
2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით მობუდარი მიგრანტი, გავლითი და ზამთრის სტუმარი. ზუსტი ქართული ჩამოსვლისა და გაფრენის თარიღები აქ არაა ცხრილად მოცემული. სექტემბრის ძლიერი გავლა დოკუმენტირებულია ალაზნის ველზე.
დიახ. 2024 წლის ჩამონათვალზე BB ნიშნავს მობუდარ ფრინველს. სახელდებული ბუდის ადგილები საქართველოში ამ გვერდზე არაა ჩამოთვლილი.
უვნებელია. გლობალურად Least Concern და 2024 წლის ჩამონათვალზე ეროვნულადაც LC. 2014 წლის ქართულ წითელ ნუსხაში არ არის. მოქმედი DES წესებით სეზონში კანონიერი სანადირო სახეობაა; დაიცავით ნებართვები და ლიმიტები.
- Budagashvili & Javakhishvili 2024 — The birds of Georgia (Sandgrouse 46)
- SABUKO — Bird checklist
- Lewis et al. 2013 — Avian Influenza Virus Surveillance in Wild Birds in Georgia (PLOS ONE)
- BirdLife DataZone / IUCN — Common Quail (Least Concern)
- IOC World Bird List
- Avibase — Georgia bird checklist
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი — ნადირობის სეზონი
- eBird — Common Quail
- Birds of the World — Common Quail
- Wikimedia Commons — Fraunberg 1 (Christoph Moning, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Fraunberg 2 (Christoph Moning, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Beloyarskiy flight (at0m, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Wagenitz (Christoph Moning, CC BY 4.0)
- xeno-canto XC476230 — Coturnix coturnix (Jens Loose, CC BY-NC-SA)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
