თეთრწარბა ოვსადი
Saxicola rubetra
Pavel Shukov · მცხეთა-მთიანეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 12–14 სმ
- კვება
- მწერები და სხვა წვრილი უხერხემლოები, შემოდგომით კენკრა
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი; გადაფრენისასაც ჩანს
- ჰაბიტატი
- ღია ბალახიანი ადგილები ბუჩქებით
- ოჯახი
- Muscicapidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2016; საქართველოში LC, 2021
თეთრწარბა ოვსადი სახეს გრძელი, მკვეთრი წარბით გამოირჩევა: მამალს თეთრი წარბი შავ ნიღაბს თითქმის მთლიანად შემოუყვება. ცხოვრობს ღია, ბალახიან ადგილებში, სადაც ბუჩქები, მაღალი ბალახი ან ღობის ბოძები ამოდის. მათზე შემომჯდარი მწერებს უდარაჯებს და მიწაზე ეშვება. საქართველოში ბუდობს, აფრიკიდან კი გაზაფხულზე ბრუნდება. შავთავა ოვსადის დედალს ჰგავს, მაგრამ უფრო მკაფიო წარბი და უფრო თეთრი მუცელი აქვს. თუ მდელოში ბუჩქის წვერზე პატარა, მოყავისფრო ფრინველს დაინახავთ, ჯერ წარბს დახედეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ თეთრწარბა ოვსადი
12–14 სმ სიგრძის, მოკლეკუდა ფრინველია მოყავისფრო, მუქად დაწინწკლული ზურგით და მკვეთრი ღია წარბით. ბუდობის დროს მამალს შავი ნიღაბი, თეთრი წარბი და ნარინჯისფერი ყელი და მკერდი აქვს. მთავარი მსგავსი სახეობა შავთავა ოვსადია.

სიგრძე 12–14 სმ-ია, წონა 13–26 გ, ზომით გულწითელას ჰგავს. კუდი მოკლე და მოშავოა, გვერდითა ბუმბულებს ფუძესთან თეთრი აქვს. მიწაზე პატარა, სწრაფი ხტომით მოძრაობს და ხშირად ფრთებსა და კუდს იქნევს.
ბუდობის დროს მამალს მოშავო ნიღაბი აქვს, რომელსაც თეთრი წარბი და ყბის ზოლი თითქმის მთლიანად შემოუყვება. ყელი და მკერდი ნარინჯისფერია, ფრთაზე პატარა თეთრი ლაქები აქვს. დედალი უფრო მკრთალია: ნიღაბი ყავისფერი აქვს, წარბი მოყვითალო. ახალგაზრდა და ზამთრის მამლები დედალს ჰგვანან, მაგრამ ზრდასრული მამალი თეთრ ლაქებს მთელი წელი ინარჩუნებს.
შავთავა ოვსადის დედლისა და ახალგაზრდისგან მკაფიო წარბითა და უფრო თეთრი მუცლით განსხვავდება, ფრთის ბოლოებიც უფრო გრძელი აქვს. ციმბირული შავთავა ოვსადის დედალი უფრო ჰგავს, მაგრამ მას ღია ნარინჯისფერი, უზოლო გავა აქვს, თეთრწარბა ოვსადს კი გავა ზურგივით დაწინწკლული აქვს. ძახილი „იუ-ტაკ-ტაკ“-ია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ღია, ბალახიან ადგილებში უხეში მცენარეულობით და მიმოფანტული პატარა ბუჩქებით: საძოვრებზე, ჭალის მდელოებზე, ჭაობებსა და ბუჩქნარიან ღია ადგილებში. სამყოფელში რამდენიმე მაღალი ადგილი მაინც სჭირდება, ბუჩქი, მაღალი ბალახი ან ღობის ბოძი, საიდანაც საკვებს დაეძებს და მღერის. საქართველოში ზეკარის უღელტეხილზე ივლისშიც უნახავთ. ზამთარს საჰარის სამხრეთით, ტროპიკული აფრიკის ღია ადგილებში ატარებს.
თეთრწარბა ოვსადის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ცხრა რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი, აჭარა, სამცხე-ჯავახეთი, შიდა ქართლი, სამეგრელო-ზემო სვანეთი, აფხაზეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი და თბილისი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მწერიჭამიაა. მაღალ ადგილზე ზის, ელოდება და მიწაზე მწერს ან სხვა წვრილ უხერხემლოს ეცემა. ჭამს ხოჭოებს, პეპლებს, მუხლუხებს, კალიებს, ასევე ჭიებს, ლოკოკინებსა და ობობებს. შემოდგომით კენკრასაც ჭამს.
შორ მანძილზე გადამფრენი ფრინველია. ევროპაში აპრილის ბოლოდან მაისის შუა რიცხვებამდე ჩამოდის, აგვისტოს შუა რიცხვებიდან სექტემბრის შუა რიცხვებამდე კი მიდის. მარტოსული ფრინველია, შემოდგომით ზოგჯერ პატარა ოჯახურ ჯგუფებად დადის. მამალი აპრილიდან ივლისამდე ბუჩქიდან, ღობიდან ან მავთულიდან მღერის. სიმღერაში სხვა ფრინველების ფრაზებსაც ურევს, სულ ცოტა 12 სახეობისას. ბუდეს მხოლოდ დედალი აშენებს, მიწაზე, ხშირ დაბალ ბალახში, ხშირად ბუჩქის ძირში. დებს 4–7 კვერცხს და 11–14 დღე ჩეკავს. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს. ბუდეს 10–14 დღეში ტოვებენ, ჯერ კიდევ ფრენის უუნაროები, 17–19 დღის ასაკში ფრთას შლიან. ხანმოკლე ფრინველია: ჩვეულებრივ ორ წელს ცოცხლობს, ბუნებაში ყველაზე დიდხანს ხუთ წელზე ცოტა მეტი იცოცხლა.
მსოფლიოში თეთრწარბა ოვსადის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2016). დასავლეთ ევროპაში მისი შემცირების მთავარი მიზეზი ბალახის თიბვაა სილოსისთვის, რაც ბუდეებს ანადგურებს. ბუდეებს პირუტყვიც თელავს. საქართველოს ეროვნულ შეფასებაში (2021) საფრთხე აქაც დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
Pavel Shukov · Natalia Bulbulashvili · Attila Steiner · Hoiman · lzazadze · Oscar Hazell · maghielv · Floyd E. Hayes · ნიკიტა ტიუნოვი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები თეთრწარბა ოვსადთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში ბუდობს, გაზაფხულსა და შემოდგომაზე კი გადაფრენისასაც ჩანს. ზამთარს აქ არ ატარებს: ტროპიკულ აფრიკაში მიფრინავს. ზაფხულში ზეკარის უღელტეხილზეც უნახავთ.
თეთრწარბა ოვსადს ორივე სქესს მკაფიო ღია წარბი აქვს, შავთავა ოვსადის მამალს კი შავი თავი და თეთრი საყელო. შავთავა ოვსადის დედალს ჰგავს, მაგრამ თეთრწარბა ოვსადს მუცელი უფრო თეთრი და ფრთის ბოლოები უფრო გრძელი აქვს. თუ წარბი კარგად ჩანს, ეს თეთრწარბა ოვსადია.
ღია, ბალახიან ადგილებში მიმოფანტული ბუჩქებით: საძოვრებზე, ჭალის მდელოებზე, ჭაობებსა და ბუჩქნარიან ღია ადგილებში. მაღალი ადგილები სჭირდება, საიდანაც საკვებს დაეძებს. ზამთარს ტროპიკულ აფრიკაში ატარებს.
ძირითადად მწერებს: ხოჭოებს, პეპლებს, მუხლუხებს და კალიებს. ჭამს ჭიებს, ლოკოკინებსა და ობობებსაც, შემოდგომით კენკრასაც. ბუჩქიდან ან ბოძიდან უდარაჯებს და მიწაზე ეცემა.
მიწაზე, ხშირ დაბალ ბალახში, ხშირად ბუჩქის ძირში. დედალი 4–7 კვერცხს დებს. ბარტყები ბუდეს ფრენის სწავლამდე ტოვებენ და ბალახში იმალებიან. ამიტომ ბუდობის დროს მდელოს თიბვა და პირუტყვი მისთვის მთავარი საფრთხეა.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2016). საქართველოს ეროვნულ შეფასებაში (2021) საფრთხე აქაც დაბალია (LC), რიცხვი სტაბილურია. ბალახში ნაპოვნ ბუდეს ნუ შეეხებით.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















