შავთავა ოვსადი
Saxicola torquatus
Maritza Van Rensburg · City Of Cape Town Rural
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 11,5–13 სმ
- კვება
- მწერები, ობობები, ჭიები
- სტატუსი საქართველოში
- მობუდარი; გადაფრენისასაც ჩანს
- ჰაბიტატი
- ღია ბალახიანი ადგილები ბუჩქებით
- ოჯახი
- Muscicapidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC, 2020; საქართველოში LC, 2021
შავთავა ოვსადის მამალი შორიდან ჩანს: შავი თავი, კისერზე თეთრი ნახევარსაყელო და ნარინჯისფერი მკერდი აქვს. ხშირად „აკაკუნებს“: მისი ძახილი ერთმანეთზე დარტყმულ ორ ქვას ჰგავს. საქართველოში ბუდობს, გადაფრენისასაც ჩანს. ძველი გაგებით ეს ერთი სახეობაა. ახლა მას ხშირად სამ სახეობად ყოფენ: ევროპულ, ციმბირულ და აფრიკულ შავთავა ოვსადებად. საქართველოში ევროპული და ციმბირული ფორმები გვხვდება, მაგრამ თითოეულის სეზონური სტატუსი ჯერ დაზუსტებული არ არის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ შავთავა ოვსადი
11,5–13 სმ სიგრძის, გულწითელაზე ოდნავ პატარა, მოკლეფრთიანი ფრინველია. მამალს შავი თავი და ზურგი, თეთრი ნახევარსაყელო, ნარინჯისფერი მკერდი და თეთრი მუცელი აქვს. დედალი მოყავისფროა, თეთრი საყელოს გარეშე. მთავარი მსგავსი სახეობა თეთრწარბა ოვსადია.

სიგრძე 11,5–13 სმ-ია, წონა 13–17 გ, ზომით გულწითელაზე ოდნავ პატარაა. ფრთები მოკლე აქვს, თეთრწარბა ოვსადზე მოკლე. ორივე სქესს ფრთაზე თეთრი ლაქა აქვს.
ზაფხულში ევროპული ფორმის მამალს შავი თავი და ზურგი, ნარინჯისფერი ყელი და მკერდი, თეთრი მუცელი, კისერზე თეთრი ნახევარსაყელო, ფრთაზე თეთრი ლაქა და გავაზე პატარა თეთრი ლაქა აქვს. ციმბირული ფორმის მამალი ზემოდან უფრო მუქია, ქვემოდან უფრო ღია, გავა სუფთა თეთრი აქვს. დედალი მოყავისფროა, მუქად დაზოლილი, თეთრი მხოლოდ ფრთის ლაქაა.
თეთრწარბა ოვსადისგან ის განასხვავებს, რომ მკაფიო ღია წარბი არ აქვს. ზამთრის ბუმბულში ციმბირული ფორმის მამალს წარბი შეიძლება ჰქონდეს, მაგრამ მას სრული თეთრი საყელო ამჟღავნებს. თუ ძახილი ქვების კაკუნს ჰგავს, ეს შავთავა ოვსადია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
რომელ სახეობებს ჰგავს
ბუდობს ღია, ბალახიან ადგილებში მიმოფანტული პატარა ბუჩქებით, მაყვლით ან კორდებით, ასევე ბუჩქნარიან ველობებზე და ჭაობებში. საქართველოში გორის მიდამოებშიც უნახავთ. ევროპული ფორმა ახლო მანძილზე გადამფრენია ან საერთოდ ადგილზე რჩება, ციმბირული კი შორს, ტროპიკებში მიფრინავს.
შავთავა ოვსადის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. რუკაზე ერთადაა ევროპული და ციმბირული შავთავა ოვსადების ჩანაწერები, რომლებსაც ხშირად ცალკე სახეობებად განიხილავენ. საკმარისი ჩანაწერები ცხრა რეგიონშია: მცხეთა-მთიანეთი, ქვემო ქართლი, აჭარა, თბილისი, აფხაზეთი, სამცხე-ჯავახეთი, კახეთი, შიდა ქართლი და სამეგრელო-ზემო სვანეთი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
იკვებება მწერებით, ობობებითა და ჭიებით. მსხვერპლს ძირითადად მიწაზე იჭერს. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს და უვლის.
მამალი მაღალ, ჭიკჭიკა სიმღერას მღერის. ორივე სქესს მკვეთრი, ქვების კაკუნის მსგავსი ძახილი აქვს. ევროპული ფორმის ჩრდილოეთ ნაწილი ზამთარში სამხრეთისკენ ინაცვლებს, ციმბირული ფორმა კი შორ მანძილზე გადამფრენია. ბუდეს მხოლოდ დედალი აშენებს, ხშირ მცენარეულობაში, მიწასთან ახლოს. ბუდე ხმელი ბალახის თავისუფალი ჯამია, ბეწვითა და ბუმბულით ამოფენილი. დებს 4–6 ღია ცისფერ ან მომწვანო-ცისფერ კვერცხს მოწითალო-ყავისფერი წინწკლებით და 13–14 დღე ჩეკავს. ბარტყები ბუდეს 12–16 დღეში ტოვებენ. ევროპული ფორმა სეზონში ორ-სამ ბუდეს ზრდის.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები შავთავა ოვსადთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში ბუდობს და გადაფრენისასაც ჩანს. ქვეყანაში ევროპული და ციმბირული შავთავა ოვსადები გვხვდება, ციმბირულის კასპიური ფორმის ჩათვლით. რომელი ბუდობს და რომელი მხოლოდ გადაიფრენს, ჯერ დაზუსტებული არ არის.
შავთავა ოვსადის მამალს შავი თავი და თეთრი ნახევარსაყელო აქვს, თეთრწარბა ოვსადს კი მკაფიო ღია წარბი. დედლები ერთმანეთს ჰგავს, მაგრამ შავთავა ოვსადის დედალს მკაფიო წარბი არ აქვს და ფრთებიც მოკლე აქვს. თუ წარბი არ ჩანს, ალბათ შავთავა ოვსადს უყურებთ.
ძველი გაგებით ერთი. ახლა მას ხშირად სამ სახეობად ყოფენ: ევროპულ (Saxicola rubicola), ციმბირულ (Saxicola maurus) და აფრიკულ (Saxicola torquatus) შავთავა ოვსადებად. გენეტიკური მონაცემები ამ გაყოფას ამყარებს. მსოფლიო საფრთხის შეფასება კი ჯერ ფართო გაგებით არის გაკეთებული.
მწერებს, ობობებსა და ჭიებს. მსხვერპლს ძირითადად მიწაზე იჭერს. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს.
ხშირ მცენარეულობაში, მიწასთან ახლოს. ბუდეს მხოლოდ დედალი აშენებს და 4–6 კვერცხს დებს. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს, ევროპული ფორმა სეზონში ორ-სამ ბუდეს ზრდის. ბუდობის დროს ბუჩქნარში ფრთხილად იარეთ.
არა, ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2020). საქართველოს ეროვნულ შეფასებაში (2021) საფრთხე აქაც დაბალია (LC), რიცხვი სტაბილურია. ველურ ფრინველს ნუ დაიჭერთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.





















