მცირე ბატასინი
Mergellus albellus
Oscar Johnson · Soulsbyville
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 38–44 სმ; ფრთები 56–69 სმ; 450–650 გ
- კვება
- წყლის მწერები და მატლები, ამფიბიები; ზამთარში თევზი
- სტატუსი საქართველოში
- მოზამთრე და გადამფრენი
- ჰაბიტატი
- ტაიგის ტბები და ნელი მდინარეები; ზამთარში ტბები, წყალსაცავები, სანაპიროები
- ოჯახი
- Anatidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2025); საქართველოში LC
მცირე ბატასინის (Mergellus albellus) მამალი თითქმის მთლიანად თეთრია, თვალთან შავი ლაქით და ზურგზე, კეფასა და მკერდის გვერდებზე შავი ხაზებით. ამ ნახატს ინგლისურად „დამსკდარ ყინულს“ ან „პანდას“ ადარებენ. ეს თავისი გვარის ერთადერთი ცოცხალი სახეობაა და ზომით ჭიკვარას ოდნავ აჭარბებს. საქართველოში მოზამთრე და გადამფრენია: ნოემბრიდან მარტამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად იანვარ-თებერვალში. რამდენჯერმე ქვემო ქართლში, თბილისის ზღვაზე და გარდაბნის მიდამოებში ნახეს. ადამიანისთვის საშიში არ არის. ფრთხალია და შეშფოთებისას ადვილად აფრინდება, ამიტომ შორიდან, ბინოკლით უყურეთ.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მცირე ბატასინი
პატარა, ჩასხმული მყვინთავი იხვია, მოკლე, ვიწრო, ბოლოში მოკაკული ნისკარტით, რომელსაც კიდეებზე კბილისებრი წანაზარდები აქვს. თავზე წაგრძელებული ბუმბულის ქოჩორი აქვს. მამალი თეთრ-შავია, დედალი რუხი, წაბლისფერი ქუდით და თეთრი ლოყებით.

მამალი თეთრია, შავი ზურგით. თვალსა და ნისკარტს შორის ოვალური შავი ლაქა აქვს, კეფის გვერდებზე შავი ზოლები, რომლებიც კეფაზე ერთდება, მკერდის გვერდებზე კი წვრილი შავი ხაზები. თვალის ფერადი გარსი მოთეთროა. ფრენისას ძალიან შავ-თეთრი ჩანს.
დედალს და ახალგაზრდებს რუხი ტანი, წაბლისფერი შუბლი და თხემი, თეთრი ნიკაპი და ლოყები და თვალთან შავი ლაქა აქვთ. ინგლისურად ასეთ ფრინველებს „წითურ“ მცირე ბატასინებს უწოდებენ. თვალი დედალს მუქი მურა აქვს. ახალგაზრდა მამლები ზრდასრულის სამოსს პირველი ზამთრის ბოლოს, 8–10 თვის ასაკში იცვამენ.
ზაფხულის ბოლოს და შემოდგომით მამალი დედალს ემსგავსება, მაგრამ ფრთაზე მეტი თეთრი რჩება, ზურგის წინა ნაწილი კი თითქმის შავი აქვს. ფრენისას ორივე სქესს ფრთაზე ოვალური თეთრი ლაქები უჩანს. მკვეთრი შავ-თეთრი მამალი სხვა იხვში არ აგერევათ, დედალს კი წაბლისფერი ქუდისა და თეთრი ლოყების მიხედვით იცნობთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს ჩრდილოეთის ტაიგაში, სკანდინავიიდან ჩუკოტკამდე, თევზით მდიდარ ტბებზე, ნელ მდინარეებსა და ჭაობის ღია ადგილებზე. ტყიანნაპირიან, ზედაპირულ წყლებს ამჯობინებს, 4 მ სიღრმემდე, რადგან ბუდისთვის ხეები სჭირდება. ძალიან მოკლე გაქანებით აფრინდება, ამიტომ პატარა წყალსატევებზეც სახლდება, სადაც მძიმე იხვები ვერ ცხოვრობენ. ზამთარს მყუდრო სანაპიროებზე და შიდა ტბებზე ატარებს, მათ შორის ბალტიისპირეთში, შავ და კასპიის ზღვებზე. საქართველოში რამდენჯერმე ქვემო ქართლში ნახეს, თბილისის ზღვაზე და გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, იანვარ-თებერვალში. ერთად, როგორც წესი, 1–6 ფრინველი ჩანს, ყველაზე მეტი 10.
მცირე ბატასინის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად წყლის უხერხემლოებით იკვებება, უპირველესად მწერებითა და მათი მატლებით: ხოჭოებით, ჭრიჭინებისა და ქირონომიდების მატლებით. ჭამს ამფიბიებს და ცოტა მცენარეულ საკვებსაც. თევზი ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე უფრო ხშირად შედის მის საკვებში. საკვებისთვის ყვინთავს, თევზს კი მოკაკული წვერისა და კბილისებრი კიდეების მქონე ნისკარტით იჭერს.
მთელ არეალში გადამფრენია. ზამთარს ბუდობის ადგილების დასავლეთით და სამხრეთით, ზომიერ განედებზე ატარებს, ხშირად ყინულის კიდესთან. საქართველოში ნოემბრიდან მარტამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად თებერვალსა და იანვარში. ფრთხალი ფრინველია და შეშფოთებისას ადვილად აფრინდება. დიდ ნაწილს დროისა ჩუმადაა. ბუდეს ხის ფუღუროში, ხშირად კოდალას ძველ ფუღუროში, აკეთებს, ხალისით იყენებს ხელოვნურ საბუდრებსაც. ბუდე, ჩვეულებრივ, წყლის ახლოსაა. ბუდობა მაისში იწყება. დედალი 5–11, უმეტესად 7–9 მოთეთრო კვერცხს დებს და მარტო 26–28 დღე კრუხობს. ბარტყები გამოჩეკიდან რამდენიმე საათში ფუღუროდან ხტებიან და დედას წყლისკენ მისდევენ. ფრენას დაახლოებით 10 კვირაში სწავლობენ.
მსოფლიოში მცირე ბატასინი საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2025), თუმცა მისი რიცხვი მცირდება. მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). ადრე დუნაის დელტაშიც ბუდობდა. საქართველოს 2021 წლის რეგიონული შეფასებით ის საფრთხის ქვეშ არ არის (LC), რიცხვი სტაბილურია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ შედის.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები მცირე ბატასინთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში მოზამთრე და გადამფრენია, ნოემბრიდან მარტამდე ჩანს, ყველაზე ხშირად იანვარ-თებერვალში. რამდენჯერმე ქვემო ქართლში, თბილისის ზღვაზე და გარდაბნის მიდამოებში ნახეს. აქ არ ბუდობს.
მამალი თითქმის მთლიანად თეთრია, შავი ზურგით, თვალთან შავი ლაქით და თავსა და მკერდზე წვრილი შავი ხაზებით. დედალი რუხია, წაბლისფერი შუბლითა და თხემით და თეთრი ლოყებით. ორივე პატარაა, ჭიკვარაზე ოდნავ დიდი.
ძირითადად წყლის მწერებსა და მათ მატლებს, ამფიბიებსაც. თევზს უფრო ზამთარსა და ადრე გაზაფხულზე ჭამს. საკვებისთვის ყვინთავს.
ხის ფუღუროში, ხშირად კოდალას ძველ ფუღუროში, წყლის ახლოს. ხელოვნურ საბუდრებსაც იყენებს. ბარტყები რამდენიმე საათში ფუღუროდან ხტებიან და დედას წყლისკენ მისდევენ.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში საფრთხის ქვეშ არ არის (LC, 2025), თუმცა რიცხვი მცირდება. საქართველოში LC-ია და წითელ ნუსხაში არ შედის. მასზე AEWA-ს შეთანხმება ვრცელდება.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















