ლაპლანდური გრატა
Calcarius lapponicus
Joanne Muis Redwood · Fallsview Rd E
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 15–16 სმ
- კვება
- თესლი, ზაფხულში ფეხსახსრიანები
- სტატუსი საქართველოში
- იშვიათი, არარეგულარული სტუმარი
- ჰაბიტატი
- ღია მინდვრები, ველები
- ოჯახი
- Calcariidae
- კონსერვაცია
- NE
ლაპლანდური გრატა არქტიკის ტუნდრაში ბუდობს, ზამთარს კი სამხრეთით, ველებსა და მინდვრებში ატარებს. საქართველოში იშვიათი, არარეგულარული სტუმარია: აქ მისი ყოფნა ფოტოებითაა დადასტურებული, მაგრამ ყოველწლიურად არ ჩანს. ბეღურას ზომის, 15–16 სმ სიგრძის ფრინველია, სქელი, ყვითელი ნისკარტით. ზაფხულის მამალს შავი თავი და ყელი, თეთრი წარბი და წაბლისფერი კეფა აქვს, ზამთრის ფრინველი კი უფრო მკრთალი, მოყავისფრო-ნარინჯისფერია. სახელი უკანა თითის გრძელ ბრჭყალს ეკუთვნის, „დეზს“. თუ ზამთარში ღია მინდორზე მოყავისფრო, ზოლიან გრატას შენიშნავთ, ყურადღებით დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ლაპლანდური გრატა
ბეღურას ზომის, მკვრივი აგებულების ფრინველია, დაახლოებით 15–16 სმ. პირველ რიგში სქელ, ყვითელ ნისკარტს და წაბლისფერ კეფას შენიშნავთ. ზაფხულის მამალი შავთავიანია, ზამთრის ფრინველი კი უფრო მკრთალი და ზოლიანი. საქართველოში იშვიათია, ამიტომ ყოველ შეხვედრას ყურადღებით შემოწმება სჭირდება.

ზაფხულის მამალს შავი თავი და ყელი, თვალზე თეთრი წარბი, წაბლისფერი კეფა და თეთრი მუცელი აქვს. ზურგი მკვეთრად ზოლიანი, შავ-რუხია. ეს სამოსი მხოლოდ ზაფხულის მამალს აქვს.
ზამთარში და დედლებს თავი უფრო სადა, მოყავისფრო-ნარინჯისფერი აქვთ, ზურგი უფრო ყავისფერი, კეფასა და ფრთებზე კი წაბლისფერი ლაქები უჩანს. ნისკარტი სქელი და ყვითელია, თესლის ჭამისთვის. დედალსაც ყვითელი ნისკარტი აქვს. ამ შეფერილობაში ლელიანის გრატას ჰგავს, ამიტომ ნისკარტის ფერსა და წაბლისფერ ფრთის ლაქებს დააკვირდით.
სიგრძე 15–16 სმ-ია, წონა 22,3–33,1 გ, ფრთების გაშლა კი 22–29 სმ. უკანა თითზე გრძელი ბრჭყალი აქვს, საიდანაც ინგლისური სახელი longspur მოდის. მიწაზე იკვებება და ფრენისას მოკლე, მკივანა ხმებს გამოსცემს.
საქართველოში იშვიათი, არარეგულარული სტუმარია, ამიტომ ზამთრის მინდორში ნანახი მოყავისფრო გრატა, დიდი ალბათობით, სხვა სახეობაა. თუ სქელ, ყვითელ ნისკარტს და წაბლისფერ კეფას შენიშნავთ, ფოტო გადაუღეთ, ხმაც ჩაწერეთ. ასეთი ჩანაწერი საქართველოსთვის იშვიათობაა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს არქტიკის ნესტიან ტუნდრაში, მდინარისპირა ადგილებსა და ჭაობებში. ზამთრობს სამხრეთით, ველებსა და სასოფლო-სამეურნეო მინდვრებში, ხშირად სხვა ფრინველების შერეულ გუნდებში. საქართველოში იშვიათი, არარეგულარული სტუმარია. აქ სად და რა სეზონში ჩნდება, დაწვრილებით აღწერილი არ არის. ამიტომ მისი ნახვა მხოლოდ ღია, უხეო ადგილებშია მოსალოდნელი, სადაც საკვები მიწაზეა.
ლაპლანდური გრატა საქართველოში შემთხვევითი სტუმარია. ჩანაწერების უმეტესობა აჭარიდანაა, ჭოროხის დელტიდან, შემოდგომის გადაფრენის დროს; ერთი ჩანაწერი თბილისის მახლობლადაა, ორი კი 2011 წლის მაისიდან, ყაზბეგიდან და დუშეთიდან. ერთსა და იმავე ფრინველს ზოგჯერ რამდენიმე დამკვირვებელი აღრიცხავს. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვეს არ აჩვენებს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ჩანაწერის მქონე რეგიონი
კვება სეზონზეა დამოკიდებული: ზამთარში ძირითადად თესლს ჭამს, ზაფხულში კი ფეხსახსრიანებს. თესლს უმეტესად მიწიდან კრეფს, მცენარიდან პირდაპირ იშვიათად იღებს. ერთ ადგილას რამდენიმე წუთიდან ერთ საათამდე იკვებება, მერე კი ახალ ადგილზე გადაფრინდება. ზამთრის რაციონში ბალახების, ფეტვისა და ხორბლის თესლია. ბუდობისას მწერებზე გადადის, ბარტყებს კი მხოლოდ ფეხსახსრიანებით კვებავს.
გადამფრენი ფრინველია: ზაფხულს არქტიკაში ატარებს, ზამთარს სამხრეთით. ზამთარში ხშირად სხვა სახეობებთან ერთად შერეულ გუნდებში დადის, მაგალითად, რქოსან ტოროლებთან და თოვლის გრატებთან. ფრენისას ყველაზე ხშირად მკვეთრ „პრრრრტ“-ს გამოსცემს, რომელსაც ხშირად უფრო ცხვირისმიერი „ტიუუ“ წინ უძღვის. მიწაზე ბუდობს. თასისებრ ბუდეს ხშირი მცენარეულობით დაფარულ ფერდობებზე ან დაბალ, ნესტიან ადგილებში, ბალახის კორდებს შორის აგებს. ერთ ბუდეში საშუალოდ ხუთი კვერცხია. საქართველოში არ ბუდობს.
მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2017). საქართველოს 2021 წლის ეროვნულ შეფასებაში შეფასებული არ არის (NE), რადგან აქ მხოლოდ იშვიათი სტუმარია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) შეტანილი არ არის. არქტიკაში ფართოდაა გავრცელებული, ჩრდილოეთ ევროპიდან და აზიიდან ჩრდილოეთ ამერიკამდე. ველური ფრინველი არ დაიჭიროთ.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ლაპლანდური გრატასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ იშვიათად. საქართველოში არარეგულარული სტუმარია: აქ ნახეს და ფოტოებითაც დაადასტურეს, მაგრამ ყოველწლიურად არ ჩანს. აქ არ ბუდობს. ამიტომ მისი ნახვა დიდი იღბალია.
საქართველოში მისი შეხვედრის ადგილები დაწვრილებით აღწერილი არ არის. სხვაგან ზამთარში ველებსა და სასოფლო-სამეურნეო მინდვრებში იკვებება, ხშირად შერეულ გუნდებში. ამიტომ ღია, უხეო ადგილებს დააკვირდით, სადაც მიწაზე თესლია.
სქელ, ყვითელ ნისკარტს და წაბლისფერ კეფას დააკვირდით. ზაფხულის მამალს შავი თავი და ყელი და თეთრი წარბი აქვს. ზამთრის ფრინველი მოყავისფრო-ნარინჯისფერია, ფრთებზე წაბლისფერი ლაქებით. ფრენისას მკვეთრ „პრრრრტ“-ს გამოსცემს.
ლაპლანდური გრატა 15–16 სმ სიგრძისაა, 22,3–33,1 გ იწონის, ფრთების გაშლა კი 22–29 სმ აქვს. ბეღურას ზომისაა, მაგრამ უფრო მკვრივი აგებულების.
ზამთარში ძირითადად თესლს: ბალახების, ფეტვისა და ხორბლის თესლს მიწიდან კრეფს. ზაფხულში ფეხსახსრიანებზე გადადის, ბარტყებს კი მხოლოდ მათით კვებავს. მწერებს ხშირად ჰაერშიც იჭერს.
არქტიკაში: ნესტიან ტუნდრაში, მდინარისპირა ადგილებსა და ჭაობებში. ბუდეს მიწაზე, ხშირ მცენარეულობაში აგებს და საშუალოდ ხუთ კვერცხს დებს. საქართველოში არ ბუდობს.
ინგლისური სახელი უკანა თითის გრძელ ბრჭყალს ეკუთვნის, რომელიც დეზს ჰგავს. ლათინური Calcarius-იც „დეზებს“ ნიშნავს. lapponicus კი ლაპლანდიაზე მიუთითებს, სადაც ის ბუდობს.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხის ქვეშ მყოფია (LC, 2017), საქართველოში კი ეროვნულად შეფასებული არ არის (NE). 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. თუ ნახავთ, ნუ დაიჭერთ, ფოტოთი კი აუცილებლად აღბეჭდეთ.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















