ლაქებიანი წითელფეხა მენაპირე
Tringa erythropus
Miles Heisel · Delta
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 29–31 სმ; ფრთები 61–67 სმ; 121–205 გ
- კვება
- წყლის მწერები, კიბოსნაირები, მოლუსკები, ჭიები, წვრილი თევზი
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი; ზოგჯერ ზამთრობს
- ჰაბიტატი
- ტუნდრის ჭაობები; გადაფრენისას ტბებისა და ჭაობების ნაპირები
- ოჯახი
- Scolopacidae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2016); საქართველოში LC
ლაქებიანი წითელფეხა მენაპირე (Tringa erythropus) მაღალფეხა, მოხდენილი ჭაობის ფრინველია გრძელი, წვრილი ნისკარტით. ბუდობის დროს თითქმის მთლიანად შავია, თეთრი წინწკლებით, ზამთარში კი ღია ნაცრისფერი, წითელი ფეხებით. ბუდობს ევრაზიის არქტიკაში, სკანდინავიიდან ჩუკოტკამდე, და ზამთრობს ხმელთაშუა ზღვისპირეთში, ტროპიკულ აფრიკასა და აზიაში. საქართველოში გადამფრენია, ზოგჯერ ზამთარშიც ჩანს. გაზაფხულზე და შემოდგომაზე ტბებზე ზოგჯერ ათეულობით ჩერდება, ამიტომ ამ დროს ჭაობიან ნაპირებს დააკვირდით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ლაქებიანი წითელფეხა მენაპირე
გრძელფეხა, მოხდენილი მენაპირეა გრძელი, წვრილი, წვერთან ოდნავ ქვემოთ მოხრილი ნისკარტით. ზაფხულში თითქმის მთლიანად შავია, თეთრი წინწკლებით, ზამთარში ზემოდან ღია ნაცრისფერია, ქვემოდან თითქმის თეთრი. ფრენისას ზურგზე თეთრი, სოლისებრი ლაქა უჩანს.

სიგრძე 29–31 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 61–67 სმ, წონა 121–205 გ. წითელფეხა მენაპირეზე (Tringa totanus) დიდია და უფრო მოხდენილი, ნისკარტი უფრო გრძელი და წვრილი აქვს, ფეხები კი ოდნავ გრძელი.
ბუდობის დროს შავი ან მუქი ნაცრისფერია, თეთრი წინწკლებითა და არშიებით, ფეხები კი ამ დროს მუქი აქვს. ნისკარტი მუქია, ქვედა ნისკარტის ფუძე წითელი. ზრდასრულები ბუმბულს მთლიანად ივლის–ოქტომბერში იცვლიან, გაზაფხულზე კი მარტ–მაისში.
ზამთარში ზემოდან ღია ნაცრისფერია, ქვემოდან თითქმის თეთრი, ფეხები კი წითელი. ახალგაზრდა ზემოდან ნაცრისფერ-მურაა, თეთრად წინწკლებიანი, ქვემოდან წვრილად დაზოლილი. ძახილი ჭრიალა, ორმარცვლიანი სტვენაა, „ტიუ-იტ“, ამიტომ ფრენისას ხმითაც იცნობთ.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს ევრაზიის ჩრდილოეთში, სკანდინავიიდან ჩუკოტკამდე: ბუჩქნარსა და კორდიან ტუნდრაში, ტყეტუნდრაში და ჩრდილოეთ ტაიგის ტუნდრისმაგვარ ჭაობებში. ზამთრობს ხმელთაშუა ზღვისპირეთში, ბრიტანეთის სამხრეთსა და საფრანგეთში, ტროპიკულ აფრიკასა და ტროპიკულ აზიაში. გადაფრენისას ტბების, ჭაობებისა და მდინარეების ტალახიან ნაპირებზე და ზედაპირულ წყალში ჩერდება. საქართველოში გადაფრენისას ტბებსა და ჭაობებთან ჩერდება. ცალკეული ფრინველები ნახეს ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასა და გარდაბანთან, და აჭარაში, ბათუმთან. 2021 წლის 4 ოქტომბერს ნინოწმინდის მიდამოებში 95 ფრინველი დაითვალეს, 2022 წლის მარტში ქვემო ქართლში კი 20.
ლაქებიანი წითელფეხა მენაპირის რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. ჩანაწერები ჯერ ძალიან ცოტაა იმისთვის, რომ რომელიმე რეგიონი გავრცელების ნაწილად მოინიშნოს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
მრავალფეროვან უხერხემლოებს ჭამს: წყლის ხოჭოებს, ბაღლინჯოებს, ბუზების მატლებს, ჭრიჭინობელებს, კიბოსნაირებს, მოლუსკებსა და ჭიებს, ასევე წვრილ თევზსა და თავკომბალებს. ხშირად მუცლამდე შედის წყალში და საკვებს იქ ეძებს. ძლიერი ქარის დროს ნაპირზე დგება და ტალღის მოტანილ საკვებს კრეფს. საჭიროების შემთხვევაში კარგად ცურავს, საფრთხის დროს კი ყვინთავს.
გადამფრენი ფრინველია. საქართველოში დაკვირვებების უმეტესობა სექტემბერ–ოქტომბერსა და აპრილ–მაისზე მოდის, ზამთარში მხოლოდ ცალკეული ფრინველი ჩანს. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ და მოზამთრე ფრინველადაა აღნიშნული, თუმცა მისი სეზონური სტატუსი აქ ბოლომდე დადგენილი არ არის. ბუდობის ადგილებზე მარტო, წყვილებად ან პატარა გუნდებად ჩამოდის. ძირითადად მონოგამურია, თუმცა ერთი დედლის რამდენიმე მამალთან წყვილობაც ცნობილია. ბუდე მშრალ ადგილზე, ბუჩქის, ბალახის ბულულის ან ქვის საფარშია, ხშირად ნახანძრალზე. დებს 4 კვერცხს. თავიდან ორივე მშობელი კრუხობს, ბოლოს მხოლოდ მამალი.
მსოფლიოში ლაქებიანი წითელფეხა მენაპირის გადაშენების საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC, 2016). მასზე ვრცელდება აფრიკულ-ევრაზიული გადამფრენი წყლის ფრინველების დაცვის შეთანხმება (AEWA). ბუდობის არეალში მცირერიცხოვანი და სპორადულად გავრცელებული სახეობაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. განახლებულ, ჯერ დაუმტკიცებელ შეფასებაში (2021) საქართველოშიც საფრთხე დაბლად არის შეფასებული (LC), რიცხვი კი სტაბილურად.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ლაქებიანი წითელფეხა მენაპირესთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, გადამფრენ ფრინველად. ყველაზე ხშირად სექტემბერ–ოქტომბერში და აპრილ–მაისში ჩანს, ზამთარში კი მხოლოდ ცალკეული ფრინველი. ტბებზე ზოგჯერ ათეულობით ჩერდება. საქართველოში ბუდობა ცნობილი არ არის.
ცალკეული ფრინველები ნახეს ქვემო ქართლში, კუმისის ტბასა და გარდაბანთან, და აჭარაში, ბათუმთან. 2021 წლის ოქტომბერში ნინოწმინდის მიდამოების ტბებზე 95 ფრინველი დაითვალეს. ეძებეთ ტბებისა და ჭაობების ტალახიან ნაპირებზე და ზედაპირულ წყალში.
უფრო დიდი და მოხდენილია, ნისკარტი უფრო გრძელი და წვრილი აქვს, წვერთან ოდნავ მოხრილი, ფეხებიც ოდნავ გრძელი. ზაფხულში თითქმის მთლიანად შავია, რაც სხვა მენაპირეებს არ ახასიათებთ. ზამთარში ფერებით ახლოსაა, ამიტომ ნისკარტისა და ფეხების სიგრძეს დააკვირდით.
ეს მისი ბუდობის ბუმბულია. გაზაფხულზე, მარტ–მაისში, სხეულის ბუმბულს იცვლის და თეთრწინწკლებიან შავ ფრინველად იქცევა, ფეხებიც უმუქდება. ივლის–ოქტომბერში კი ბუმბულს მთლიანად იცვლის და ღია ნაცრისფერი, წითელფეხა ხდება.
წყლის მწერებს და მათ მატლებს, კიბოსნაირებს, მოლუსკებს, ჭიებს, წვრილ თევზსა და თავკომბალებს. ხშირად ღრმად შედის წყალში. საჭიროების შემთხვევაში კარგად ცურავს და ყვინთავს კიდეც.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია (LC, 2016), საქართველოშიც LC კატეგორიაშია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.




















