მაქცია

Jynx torquilla

პატარა, შენიღბულ-ზოლიანი კოდალასნაირი, რომელიც ჭიანჭველებს მიწაზე იკრებს. 2024 წლის ეროვნულ ჩამონათვალში საქართველოში დადასტურებულია როგორც მობუდარი და გავლითი მიგრანტი. ამ გვერდზე დასახელებული ფოტოებია ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, 16 ივლისი 2015, და ჭოროხის დელტა, 15 სექტემბერი 2014.

მობუდარი მიგრანტი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

ჭიანჭველები

სტატუსი საქართველოში

მობუდარი მიგრანტი

ზომა

16–18 სმ

ჰაბიტატი

ღია ტყე და პირები

ოჯახი

Picidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის; ველური ფრინველები არ უნდა აიყვანოთ.

მიმოხილვა

რა არის მაქცია

მაქცია (Jynx torquilla) პატარა კოდალასნაირია (ოჯახი Picidae), რომელიც საქართველოში დადასტურებულია როგორც მობუდარი მიგრანტი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას კოდავს BB; M: მობუდარია და არამობუდარ სეზონზე არ არის, ასევე გავლითი მიგრანტია. სეზონურობის ხარისხი მაღალია (კოდი A). არსებობის ხარისხი მაღალია (H), ფოტოებითა და რგოლის მონაცემებით. ზრდასრული სახეობის დონეზე დაახლოებით 16–18 სმ-ია. ადამიანისთვის საფრთხე არ არის. IUCN სახეობას Least Concern-ად იღებს. 2024 წლის ჩამონათვალი იგივე კატეგორიას ანიჭებს ეროვნულადაც.

ბოლო განახლება 27 აგვისტო 2026

გალერეა

მაქცია ფოტოებში

მაქცია (Jynx torquilla) — კორდობა — Pepe Reigada — ფოტო: Pepe Reigada
კორდობა · 2 მაისი 2015

მაქცია (Jynx torquilla) — არიეჟი — Pierre Dalous — ფოტო: Pierre Dalous
არიეჟი · 1 სექტემბერი 2012

მაქცია (Jynx torquilla) — ჭოროხის დელტა — Wouter van der Ham — ფოტო: Wouter van der Ham
ჭოროხის დელტა · 15 სექტემბერი 2014

მაქცია (Jynx torquilla) — კოპენჰაგენი — Donald Hobern — ფოტო: Donald Hobern
კოპენჰაგენი · 8 მაისი 2017

მაქცია (Jynx torquilla) — ბჰაქტაპური — Prasan Shrestha — ფოტო: Prasan Shrestha
ბჰაქტაპური · 13 თებერვალი 2020

მაქცია (Jynx torquilla) — რამსეი — Arnstein Rønning — ფოტო: Arnstein Rønning
რამსეი · 12 აგვისტო 2010

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ მაქცია

ბეღურის ზომის, ქერქისფერი კოდალასნაირი მუქი ზოლით კეფიდან ზურგზე, მოკლე ნისკარტით და მომრგვალებული კუდით. საქართველოში 2024 წლის ჩამონათვალით მობუდარი მიგრანტია. მწვანე ან ჭრელ კოდალას არ ჰგავს.

01
სიგრძე სახეობის დონეზე დაახლოებით 16–18 სმ. NPLG იძლევა ფრთას 80–95 მმ, კუდს 60–75 მმ, ნისკარტს 15–16 მმ და მასას 30–45 გ. ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 25–30 სმ-ია. ნისკარტი მოკლე და წაწვეტებულია და არა კოდალას სატეხი. კუდი მომრგვალებული და შედარებით რბილია, არა ხისტი საყრდენი. ზურგის მხარე რუხ-მურაა, ქერქივით ლაქებიანი და ზოლიანი, უფრო მუქი ზოლით კეფიდან ზურგზე. ყელი ჟანგმიწისფერია წვრილი ზოლებით; ქვედა მხარე ღიაა პატარა ისრისებრი ნიშნებით. ფეხები და ნისკარტი მურაა. სქესები ველში ერთნაირია; NPLG მამალს მხოლოდ ოდნავ უფრო დიდს უთითებს.
02
ახალგაზრდა ზრდასრულს ჰგავს, ოდნავ დაბალი კონტრასტით. ფრენა ტალღისებრია. ხშირად იკვებება მიწაზე და შეიძლება ტანზე მიეკიდოს, მაგრამ ხეებზე ჭრელი კოდალასავით არ ადის. ხმა მატარებელი ცხვირისებრი ნოტების სერიაა; ამ გვერდზე ხმა მცირე ჭრელი კოდალასგან განცალკევებულ ამოცნობად ფრინველის ნახვის გარეშე არ ითვლება.
03
მწვანე კოდალა (Picus viridis) 2024 წლის ჩამონათვალში საქართველოში მთელი წლის რეზიდენტია: გაცილებით დიდი, ზეთისხილისფერ-მწვანე, წითელი თავქუდით. ამ ატლასში იმ სახეობის გვერდი არის. რუხი კოდალა (Picus canus) ასევე რეზიდენტია: რუხი თავით, მწვანე ზურგით, არა ქერქისფერ-მურა. შავი კოდალა (Dryocopus martius) დიდი და შავია. დიდი ჭრელი, სირიული, საშუალო ჭრელი, თეთრზურგა და მცირე ჭრელი კოდალები შავ-თეთრ-წითელია. ჩვეულებრივი ღამისთევა შენიღბულ-ლაქებიანია, მაგრამ ღამის ფრინველია, გრძელი ფრთებითა და პაწაწინა ნისკარტით და კოდალა არ არის. ამ ატლასში იმ სხვა სახეობების ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
04
პირდაპირი საფრთხე ადამიანისთვის არ არის. არ აიყვანოთ. საქართველოში ზაფხულში ტყის პირის ჭიანჭველიან მიწაზე პატარა ყავისფერი ზოლიანი ფრინველი უფრო ეს სახეობაა, ვიდრე მწვანე კოდალა.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ მობუდარ სეზონზე და გაზაფხულისა და შემოდგომის გადაფრენაზე, და არა ზამთარში — 2024 წლის ჩამონათვალით. ამ გვერდზე დასახელებული ჩანაწერებია ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, 16 ივლისი 2015 (ფოტოები: ზაური ხაჩიძე), მობუდარ სეზონზე; და ჭოროხის დელტა (სამხრეთი ტბორები და ჭაობები), 15 სექტემბერი 2014 (ფოტო: Wouter van der Ham), შემოდგომის გადაფრენაზე. ივლისის ფოტოები პარკის ტყეში ყოფნას აჩვენებს და არა ბუდის ჩანაწერს. 2024 წლის ჩამონათვალი ადასტურებს ქვეყნის დონის მობუდარ-მიგრანტულ სტატუსს, მაგრამ რეგიონულ გაზეთირს არ აქვეყნებს. ნუ ჩათვლით, რომ თანაბრად გვხვდება მთელ საქართველოში, მათ შორის უხეო მაღალ პლატოებზე ან დახურულ მაღალმთის ტყეში. სახეობის დონის ჰაბიტატი ნახევრად ღია ადგილებია: ტყის პირი, ბაღები, პარკები, მდინარის ხეობები და მსგავსი ადგილები გაბნეული ხეებითა და მოკლე ბალახით, სადაც ჭიანჭველა ბუდობს. საქართველოს ცალკე სიმაღლის სარტყელი ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული. 2022 წლის კოდალების მონიტორინგის ანგარიში ბორჯომ-ხარაგაულსა და ფშავ-ხევსურეთში ამ სახეობას დათვლილ კოდალებს შორის არ ასახელებს.

კვება

ამ გვერდზე ცალკე ქართული კვების კვლევა არ არის. არეალში მთავარი საკვები ჭიანჭველაა, განსაკუთრებით ლარვები და ჭუპრები, რომლებსაც მიწაზე გრძელი, წებოვანი ენით იღებს. სხვა წვრილ უხერხემლოებსაც იღებს. სხვა კოდალებისგან განსხვავებით, ყოველდღიური კვება ხის ჭიის მატლებისთვის ტანის ბურღვა არ არის. ველში ტყის პირის ჭიანჭველიან მიწაზე მომხტარი პატარა ზოლიანი ყავისფერი ფრინველი ტიპიურად იქცევა.

ქცევა

აქტიურია დღისით. სიმღერა ხმამაღალი, ცხვირისებრი ნოტების სერიაა, ხშირად იწერება როგორც „qui-qui-qui“, რამდენიმე წამი; შეიძლება პატარა შავარდენს ან მცირე ჭრელ კოდალას გაახსენოთ. ხეზე დოლის ცემა ჩვეულებრივი ნიშანი არ არის. საფრთხისას, განსაკუთრებით სოროში, კისერს გველისებრ ამახვევს და შეიძლება ჩასჩიჩინოს; ამ ჩვევიდან მოდის ინგლისური სახელი wryneck. საკუთარ სოროს ჩვეულებრივ არ თხრის. იყენებს ხეში არსებულ ღრს, სოროს ყუთს ან სხვა ხვრელს და დებს თეთრ კვერცხებს. სახეობის დონეზე ნაყარი ხშირად დაახლოებით შვიდიდან ათამდე კვერცხია, ინკუბაცია დაახლოებით 12–14 დღე, ბარტყები სოროში დაახლოებით 18–22 დღე; ეს ციფრები უფრო ფართო არეალიდანაა და არა ამ გვერდზე ქართული ბუდის ნიმუშიდან. 2024 წლის ჩამონათვალი სახეობას საქართველოში მობუდარად და მიგრანტად იღებს. პალეარქტიკის პოპულაციების უმეტესობა შემოდგომაზე მობუდარ არეალს ტოვებს; დასავლური ფრინველები ზამთრობენ ძირითადად აფრიკაში, აღმოსავლური — სამხრეთ აზიაში. ჩამონათვალი მას საქართველოში ზამთრის სტუმრად (WV) არ კოდავს.

კონსერვაცია

BirdLife International Jynx torquilla-ს IUCN-ის წითელ ნუსხაში Least Concern-ად აფასებს. გლობალური არეალი დიდია; დასავლეთ ევროპის ნაწილებში მკვეთრი კლებაა და გაერთიანებულ სამეფოში აღარ არის რეგულარული მობუდარი, მაგრამ გლობალური კლება უფრო მაღალი საფრთხის კატეგორიისთვის საკმარისად სწრაფად არ ითვლება. EUNIS ევროპაში Least Concern-ს უთითებს, ევროკავშირის პოპულაციის სტატუსს — depleted, და გაშუქებას EU Birds Directive-ით (კოდი A233); ეს ინსტრუმენტი საქართველოში არ მოქმედებს. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში (მთავრობის დადგენილება №190) არ არის. 2024 წლის ქართული ჩამონათვალი გლობალურ და ეროვნულ წითელ ნუსხას LC-ს ანიჭებს. საქართველოს ცალკე პოპულაციის ტრენდი ამ გვერდზე არ არის რაოდენობრივი. ნუ დაიჭერთ და ნუ გაიჩენთ ველურ ფრინველებს. ძველი, ღრუიანი ხეების და ჭიანჭველიანი მდელოების კარგვა სახეობის დონეზე ბიოლოგიურად შესაბამისი წნეხია; ადგილობრივი საფრთხის რანგი საქართველოსთვის აქ არ არის გამოქვეყნებული.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები მაქცია-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. 2024 წლის საქართველოს ფრინველების ანოტირებული ჩამონათვალი მას დადასტურებულ მობუდარად და მიგრანტად იღებს (BB; M), ფოტოებითა და რგოლის მონაცემებით.

თბილ თვეებში, ღია ტყეში, ბაღებში და პირებზე, სადაც მიწაზე ჭიანჭველაა, ასევე გაზაფხულისა და შემოდგომის გადაფრენაზე. ამ გვერდზე დასახელებული ფოტოებია ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი, 16 ივლისი 2015, და ჭოროხის დელტა, 15 სექტემბერი 2014. ეს გვერდი ყველა რეგიონს არ რუკავს.

ბეღურის ზომის, ქერქისფერ-მურა და ზოლიანი, მუქი ზოლით კეფიდან ზურგზე და მოკლე ნისკარტით. ხშირად იკვებება მიწაზე. საქართველოში მწვანე და ჭრელი კოდალები სულ სხვანაირად გამოიყურებიან. სიმღერა ცხვირისებრი „qui-qui-qui“ სერიაა.

სახეობის დონეზე დაახლოებით 16–18 სმ. NPLG მასას 30–45 გ-ს იძლევა. საქართველოდან ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

ძირითადად ჭიანჭველებს, მიწაზე. კვება საქართველოში ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.

მობუდარ სეზონზე და გადაფრენაზე, 2024 წლის ჩამონათვალის BB; M კოდით. იქ ზამთრის სტუმრად არ არის მიჩნეული. ზუსტი ჩამოსვლისა და წასვლის თარიღები საქართველოსთვის ამ გვერდზე არ არის ცხრილში. აქ ფოტოები 16 ივლისითა და 15 სექტემბრითაა.

კი. 2024 წლის ჩამონათვალზე BB ნიშნავს დადასტურებულ მობუდარს. ჩვეულებრივ არსებულ ღრს იყენებს და ახალს არ თხრის. ადგილობრივი ბუდის ჩანაწერები ამ გვერდზე არ არის შეგროვებული.

უვნებელია. გლობალურად Least Concern-ია და 2024 წლის ჩამონათვალში ეროვნულადაც LC-ია. 2014 წლის საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის. ნუ დაიჭერთ ველურ ფრინველებს.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები