კვება
ძირითადად ჭიანჭველებით, მათი მატლებითა და ჭუპრებით იკვებება. მათ მიწაზე გრძელი, წებოვანი ენით იღებს. სხვა პატარა ცხოველებსაც ჭამს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ. საკვების მოსაძებნად ხის ტანს ჩვეულებრივ არ კორტნის.
Jynx torquilla
ზაური ხაჩიძე · ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკისაქართველოს ველში
მაქცია (Jynx torquilla) კოდალების ოჯახის პატარა ფრინველია. კოდალებისგან განსხვავებით, საკვებს ხშირად მიწაზე ეძებს. 2024 წლის მონაცემებით, საქართველოში ბუდობს და გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენისასაც გვხვდება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. ამოცნობაში ხის ქერქისფერი, ჭრელი ბუმბული და კეფიდან ზურგზე გამავალი მუქი ზოლი დაგეხმარებათ.
ამოცნობა
ბეღურის ზომის, ქერქისფერი კოდალასნაირი ფრინველია. კეფიდან ზურგზე მუქი ზოლი გასდევს. მოკლე ნისკარტი და მომრგვალებული კუდი აქვს. მწვანე ან ჭრელ კოდალას არ ჰგავს.

ამ სახეობის სიგრძე დაახლოებით 16–18 სმ-ია. ფრთის სიგრძეა 80–95 მმ, კუდის — 60–75 მმ, ნისკარტის — 15–16 მმ. წონა 30–45 გ-ია. ფრთების შლილი ხშირად დაახლოებით 25–30 სმ-ია. ნისკარტი მოკლე და წაწვეტებულია; კოდალას ნისკარტივით სატეხს არ ჰგავს. კუდი მომრგვალებული და შედარებით რბილია, ხისტ საყრდენად არ გამოდგება. ზურგი მონაცრისფრო-ყავისფერია, ხის ქერქივით ლაქებიანი და ზოლიანი. კეფიდან ზურგს უფრო მუქი ზოლი მიუყვება. ყელი ჟანგისფერია, წვრილი ზოლებით; სხეულის ქვედა მხარე ღია ფერისაა და პატარა ისრის ფორმის ნიშნები აქვს. ფეხები და ნისკარტი ყავისფერია. ბუნებაში მამლისა და დედლის გარჩევა გარეგნობით ძნელია. მამალი მხოლოდ ოდნავ დიდია.
ახალგაზრდა ზრდასრულს ჰგავს, მაგრამ შეფერილობა ოდნავ ნაკლებად მკვეთრი აქვს. ფრენისას ხან მაღლა იწევს, ხან დაბლა ეშვება. ხშირად მიწაზე იკვებება. ხის ტანსაც შეიძლება მიეკრას, მაგრამ მასზე ჭრელი კოდალასავით არ ადის. მისი ხმა ცხვირიდან გამოსულს ჰგავს: რამდენიმე ბგერა ზედიზედ ისმის და შორსაც აღწევს.
მწვანე კოდალა გაცილებით დიდია, მწვანე ზურგი და წითელი თხემი აქვს. დიდი ჭრელი კოდალა შავ-თეთრია, წითელი ნიშნებით. მაქცია მათგან განსხვავებით ქერქისფერ-მურაა და საკვებს ხშირად მიწაზე ეძებს.
შორიდან, თვალის მოკვრისას მაქცია შეიძლება ჩვეულებრივი ღაჟოს მდედრში აგერიოთ. ღაჟოს მდედრს ზედა მხარე შედარებით სადა აქვს და უფრო ღია ადგილას ჯდება; მაქციას კი ხის ქერქის მსგავსი წვრილი ნახატი და კეფიდან ზურგზე გადასული მუქი ზოლი აქვს.
საქართველოში მაქცია ბუდობის პერიოდში და გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენისას გვხვდება. 2024 წლის ჩამონათვალში ის მოზამთრე სახეობად არ არის მითითებული. მაქცია ნახევრად ღია ადგილებში გვხვდება: ტყისპირებში, ბაღებსა და პარკებში. იქ ბუდისთვის გამოსადეგი ღრუებია, ბალახი დაბალია და მიწაზე ბევრი ჭიანჭველაა.
მაქციის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
დაკავშირებული გიდები
კითხვები
მოკლე პასუხები მაქციასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. ფოტოები და ფრინველებზე დამაგრებული რგოლების მონაცემები ადასტურებს, რომ ეს ფრინველი საქართველოში ბუდობს და გადაფრენის დროსაც გვხვდება.
კახეთში, აჭარასა და მცხეთა-მთიანეთში. თბილისიდან, სამცხე-ჯავახეთიდან და სამეგრელო-ზემო სვანეთიდანაც არის ცალკეული ჩანაწერები, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა ამ ადგილებში ყველგან გვხვდება.
ბეღურის ზომისაა, ხის ქერქივით მოყავისფრო და ზოლიანი. კეფიდან ზურგზე მუქი ზოლი გასდევს და მოკლე ნისკარტი აქვს. ხშირად მიწაზე იკვებება. საქართველოში მწვანე და ჭრელი კოდალები სულ სხვანაირად გამოიყურებიან. მისი გალობა ცხვირში წარმოთქმულ „qui-qui-qui“-ს ჰგავს.
დაახლოებით 16–18 სმ სიგრძისაა და 30–45 გ-ს იწონის.
ძირითადად ჭიანჭველებსა და მათ მატლებს ჭამს, რომლებსაც მიწაზე ეძებს.
ბუდობის პერიოდში, ასევე გაზაფხულსა და შემოდგომაზე გადაფრენისას გვხვდება. 2024 წლის ჩამონათვალში ის საქართველოში მოზამთრედ არ არის მითითებული.
კი. 2024 წლის ჩამონათვალის მიხედვით, ბუდობს. ჩვეულებრივ, ხეში უკვე არსებულ ფუღუროს იყენებს.
ადამიანისთვის საშიში არ არის. საქართველოს 2014 წლის ოფიციალურ წითელ ნუსხაში არ შედის. გლობალურად LC სტატუსი აქვს. ნუ დაიჭერთ ველურ ფრინველებს.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.