ჩვეულებრივი ჯვრიანა
Araneus diadematus
მიმოხილვა
ჩვეულებრივი ჯვრიანა საქართველოში
ჩვეულებრივი ჯვრიანა (Araneus diadematus) ორბისებრი ქსელის მქსოველი ობობაა Araneidae-ს ოჯახიდან. ინგლისურად ცნობილია სახელებით European garden spider, cross spider და cross orb-weaver. ქართულში „ჯვრიანა“ სხვა ცხოველის სახელშიც გვხვდება, ამიტომ აქ საუბარია კონკრეტულად ობობაზე. სახეობა საქართველოში დადასტურებულია. გამოქვეყნებული ნიმუში ცნობილია მიტარბიდან, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე მდებარე მთის მდელოდან. სახეობა ასევე შეტანილია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების განახლებულ სიაში. ამოცნობის მთავარი ნიშანია მუცლის ზედა მხარეს არსებული თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი. ფერი საკმაოდ ცვალებადია — შეიძლება იყოს მოყვითალო, ყავისფერი, მოწითალო ან თითქმის შავი. მდედრი მამრზე გაცილებით დიდია: მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22.5 მმ-ია, მამრისა კი 4–11 მმ. შხამს ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს. ადამიანისთვის სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან სახეობად არ ითვლება და ნაკბენი იშვიათია. IUCN-ს სახეობა გლობალურად შეფასებული არ აქვს, ხოლო საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის.
ბოლო განახლება
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ჯვრიანა
საშუალო ან დიდი ზომის ორბისებრი ქსელის მქსოველი ობობაა. სხეულის ფერი ცვალებადია, მაგრამ მუცლის ზედა მხარეს ხშირად მკაფიო თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი აქვს. ფეხები რგოლებადაა შეფერილი, ხოლო მდედრი მამრზე მნიშვნელოვნად დიდია.
მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22.5 მმ-ია, მამრისა — 4–11 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის. მდედრს უფრო დიდი და მომრგვალებული მუცელი აქვს, მამრი კი შედარებით პატარა და წვრილია.
ფერი ძალიან ცვალებადია — შეიძლება იყოს ღია მოყვითალო, ყავისფერი, მოწითალო ან თითქმის შავი. მიუხედავად ამისა, მუცლის ზედა მხარეს თეთრი ჯვრისებრი ნახატი ჩვეულებრივ კარგად ჩანს და სახეობის ამოცნობის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია.
ფეხები მკაფიოდ რგოლებადაა შეფერილი. მუცელი წინა ნაწილში ოდნავ კუთხოვანი არის და ყველაზე განიერი დაახლოებით წინა მესამედშია.
აგებს დიდ, მრგვალ, ორბისებრ ქსელს. ხშირად გვხვდება ბაღებში, ტყისპირებზე და სხვა მცენარეულ ადგილებში, სადაც შეიძლება ქსელის ცენტრში მჯდომიც დავინახოთ.
არგიოპა ყვითელ-შავი განივი ზოლებით გამოირჩევა და მის ქსელში ხშირად ჩანს თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლი. ლობებიანი არგიოპა კი მუცლის გვერდებზე გამოკვეთილი ლობებით ამოიცნობა. ჩვეულებრივი ჯვრიანას მთავარი ნიშანი მუცლის ზედა მხარეს არსებული თეთრი ჯვრისებრი ნახატია — მას არც არგიოპას მსგავსი ზოლები აქვს და არც ლობებიანი არგიოპასთვის დამახასიათებელი გვერდითი ლობები.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ჩვეულებრივი ჯვრიანა დიდ, მრგვალ ქსელს აგებს ბაღებში, ბუჩქნარში, ტყისპირებზე, მდელოებსა და სხვა მცენარეულ ადგილებში. ქსელი ხშირად მცენარეებს, ტოტებს ან ღობეს შორის არის გაჭიმული. საქართველოდან ამ გვერდზე წარმოდგენილი ყველაზე კონკრეტული გამოქვეყნებული ჩანაწერი მიტარბიდანაა, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე მდებარე მთის მდელოდან. სახეობა ასევე დადასტურებულია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების სიაში. ეს მონაცემები საკმარისია იმის დასადასტურებლად, რომ სახეობა საქართველოში გვხვდება, თუმცა ქვეყნის ყველა რეგიონის ზუსტი გავრცელების რუკის შესადგენად საკმარისი არ არის. შესაბამისად, არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ ჩვეულებრივი ჯვრიანა საქართველოს ყველა ჰაბიტატსა და სიმაღლის სარტყელში თანაბრად არის გავრცელებული.
კვება
ჩვეულებრივი ჯვრიანა ქსელში მოხვედრილ მწერებსა და სხვა პატარა ფეხსახსრიანებს იჭერს. ნადავლს აბრეშუმით აფიქსირებს და მის დასამორჩილებლად შხამს იყენებს. საქართველოს პოპულაციის კვება ცალკე სრულად შესწავლილი არ არის. ზოგადად, ეს არის მჯდომარე მტაცებელი, რომელიც ქსელით იჭერს მის გარემოში მოძრავ მფრინავ ან მცენარეულობაზე მცოცავ პატარა ცხოველებს.
ქცევა
ზრდასრული მდედრი ხშირად ქსელის ცენტრში ზის და ვიბრაციით გრძნობს, როდის მოხვდა ნადავლი ქსელში. შეწუხებისას შეიძლება დაიმალოს ან ქსელი აარხიოს. ადამიანზე თავდასხმას არ ცდილობს. ევროპული მონაცემებით ზრდასრული ინდივიდები განსაკუთრებით თვალსაჩინოები ზაფხულიდან შემოდგომამდე არიან. საქართველოსთვის სრული სეზონური კალენდარი ხელმისაწვდომი არ არის, თუმცა მიტარბიდან გამოქვეყნებული ნიმუში 21 ივლისით თარიღდება. მდედრი კვერცხებს აბრეშუმის პარკში დებს. ახალგაზრდა ობობები შემდეგ სეზონზე იფანტებიან. ეს სახეობის ზოგადი ბიოლოგიაა და არა საქართველოს პოპულაციისთვის ცალკე შესწავლილი მონაცემი.
კონსერვაცია
სახეობის თანამედროვე სამეცნიერო სახელია Araneus diadematus. მისი ბუნებრივი გავრცელება ფართოა და მოიცავს ევროპას, თურქეთს, ახლო აღმოსავლეთს, კავკასიას, რუსეთის დიდ ნაწილს, ირანს, ცენტრალურ აზიას, ჩინეთსა და იაპონიას. ჩრდილოეთ ამერიკაში შეყვანილ სახეობად ითვლება. IUCN-ს ჩვეულებრივი ჯვრიანა გლობალურად შეფასებული არ აქვს, ხოლო საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. ამ გვერდზე გამოყენებული წყაროებით საქართველოს პოპულაციის რაოდენობრივი ტენდენცია ან სპეციალური ეროვნული დაცვის სტატუსი განსაზღვრული არ არის. ველური ობობის დაჭერა ან სხვა ადგილზე გადაყვანა საჭირო არ არის. თუ ქსელი პრობლემას არ ქმნის, უმჯობესია ადგილზე დარჩეს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ჯვრიანასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ჩვეულებრივი ჯვრიანა საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. გამოქვეყნებული ნიმუში ცნობილია მიტარბიდან, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე. სახეობა ასევე შეტანილია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების განახლებულ სიაში.
ამ გვერდზე წარმოდგენილი დადასტურებული გამოქვეყნებული ადგილი მიტარბია, ბაკურიანის მახლობლად. ზოგადად სახეობა ბაღებს, ტყისპირებს, ბუჩქნარსა და მდელოებს უკავშირდება, თუმცა საქართველოს ყველა რეგიონის ზუსტი გავრცელების რუკა ამ მონაცემებით ვერ დგინდება.
დააკვირდით მუცლის ზედა მხარეს — ჩვეულებრივ ჯვრიანას ხშირად მკაფიო თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი აქვს. სხეულის ფერი შეიძლება ღია მოყვითალოდან მუქ ყავისფრამდე, მოწითალომდე ან თითქმის შავამდე იცვლებოდეს, მაგრამ ჯვრისებრი ნახატი ჩვეულებრივ მაინც ჩანს.
მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22.5 მმ-ია, მამრისა — 4–11 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის.
დიახ, შხამი აქვს, როგორც ობობების უმეტესობას, მაგრამ მას ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს. ადამიანისთვის სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან საფრთხედ არ ითვლება.
როგორც წესი, არა. ნაკბენი იშვიათია და უმეტესად მაშინ ხდება, როცა ობობას ხელში იღებენ, აჭერენ ან შემთხვევით აწუხებენ. ძლიერი ან უჩვეულო სიმპტომების შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
ზრდასრული ობობები, განსაკუთრებით მდედრები, ყველაზე თვალსაჩინოები თბილ სეზონზე არიან. საქართველოსთვის სრული სეზონური კალენდარი არ გვაქვს, თუმცა მიტარბიდან გამოქვეყნებული ნიმუში ივლისით თარიღდება.
IUCN-ს ჩვეულებრივი ჯვრიანა გლობალურად შეფასებული არ აქვს, ხოლო საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- World Spider Catalog — Araneus diadematus Clerck, 1757
- Nentwig et al. 2026 — Spiders of Europe, Araneus diadematus
- Otto 2022 — Caucasian Spiders, Georgia country checklist
- Otto & Japoshvili 2018 — Spiders of Lagodekhi Reserve, Georgia
- Seropian, Otto & Bulbulashvili 2023 — CaBOL spiders of Georgia, Part I
- Ilia State University — Georgian Biodiversity Database, Araneus diadematus
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელე თემატური გვერდებით
ობობების სახეობები
გამოქვეყნებული პროფილები ერთ ცხრილში — სახელები, ოჯახები, რისკი და ბმულები.
ინდექსიუსაფრთხოებაშხამიანი ობობები საქართველოში
ყარაყურთი სამედიცინოდ მნიშვნელოვანია. არგიოპა შავი ქვრივი არ არის.
ობობების გიდი112ობობის ნაკბენი
დარეკე 112-ზე. ნუ გაჭრი, ნუ ამოწოვ, ობობას ნუ დაიჭერ.
ნაკბენის გიდი
