დაჩი მჭედლიშვილი · ლაგოდეხი საქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
უვნებელისამედიცინო შხამის რისკი არაა
სამედიცინოდ მნიშვნელოვანი შხამი არ აქვს. მაინც ნუ აიყვანთ — დააკვირდით და დატოვეთ იქ, სადაცაა.
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მწერები ქსელში
- სტატუსი საქართველოში
- დადასტურებულია
- ზომა
- მდედრი 10–22.5 მმ
- ჰაბიტატი
- ბაღი / ტყისპირი / მდელო
- ოჯახი
- Araneidae
- ადამიანის რისკი
- უვნებელი
ჩვეულებრივი ჯვრიანა (Araneus diadematus) ორბისებრი ქსელის მქსოველი ობობაა Araneidae-ს ოჯახიდან. ინგლისურად ცნობილია სახელებით European garden spider, cross spider და cross orb-weaver. ქართულში „ჯვრიანა“ სხვა ცხოველის სახელშიც გვხვდება. სახეობა საქართველოში დადასტურებულია. გამოქვეყნებული ნიმუში ცნობილია მიტარბიდან, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე მდებარე მთის მდელოდან. სახეობა ასევე შეტანილია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების განახლებულ სიაში. ამოცნობის მთავარი ნიშანია მუცლის ზედა მხარეს არსებული თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი. ფერი საკმაოდ ცვალებადია — შეიძლება იყოს მოყვითალო, ყავისფერი, მოწითალო ან თითქმის შავი. მდედრი მამრზე გაცილებით დიდია: მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22.5 მმ-ია, მამრისა კი 4–11 მმ. შხამს ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს. ადამიანისთვის სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან სახეობად არ ითვლება და ნაკბენი იშვიათია. IUCN-ის წითელ ნუსხაში სახეობა გლობალურად შეფასებული არ არის, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც არ შედის.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჩვეულებრივი ჯვრიანა
საშუალო ან დიდი ზომის ორბისებრი ქსელის მქსოველი ობობაა. სხეულის ფერი ცვალებადია, მაგრამ მუცლის ზედა მხარეს ხშირად მკაფიო თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი აქვს. ფეხები რგოლებადაა შეფერილი, ხოლო მდედრი მამრზე მნიშვნელოვნად დიდია.
მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22.5 მმ-ია, მამრისა — 4–11 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის. მდედრს უფრო დიდი და მომრგვალებული მუცელი აქვს, მამრი კი შედარებით პატარა და წვრილია.
ფერი ძალიან ცვალებადია — შეიძლება იყოს ღია მოყვითალო, ყავისფერი, მოწითალო ან თითქმის შავი. მიუხედავად ამისა, მუცლის ზედა მხარეს თეთრი ჯვრისებრი ნახატი ჩვეულებრივ კარგად ჩანს და სახეობის ამოცნობის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია.
ფეხები მკაფიოდ რგოლებადაა შეფერილი. მუცელი წინა ნაწილში ოდნავ კუთხოვანი არის და ყველაზე განიერი დაახლოებით წინა მესამედშია.
აგებს დიდ, მრგვალ, ორბისებრ ქსელს. ხშირად გვხვდება ბაღებში, ტყისპირებზე და სხვა მცენარეულ ადგილებში, სადაც შეიძლება ქსელის ცენტრში მჯდომიც დავინახოთ.
არგიოპა ყვითელ-შავი განივი ზოლებით გამოირჩევა და მის ქსელში ხშირად ჩანს თეთრი ზიგზაგისებრი ზოლი. ლობებიანი არგიოპა კი მუცლის გვერდებზე გამოკვეთილი ლობებით ამოიცნობა. ჩვეულებრივი ჯვრიანას მთავარი ნიშანი მუცლის ზედა მხარეს არსებული თეთრი ჯვრისებრი ნახატია — მას არც არგიოპას მსგავსი ზოლები აქვს და არც ლობებიანი არგიოპასთვის დამახასიათებელი გვერდითი ლობები.
ჩვეულებრივი ჯვრიანა დიდ, მრგვალ ქსელს აგებს ბაღებში, ბუჩქნარში, ტყისპირებზე, მდელოებსა და სხვა მცენარეულ ადგილებში. ქსელი ხშირად მცენარეებს, ტოტებს ან ღობეს შორის არის გაჭიმული. საქართველოდან ყველაზე კონკრეტული გამოქვეყნებული ჩანაწერი მიტარბიდანაა, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე მდებარე მთის მდელოდან. სახეობა ასევე დადასტურებულია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების სიაში. არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ ჩვეულებრივი ჯვრიანა საქართველოს ყველა ჰაბიტატსა და სიმაღლის სარტყელში თანაბრად არის გავრცელებული.
ჩვეულებრივი ჯვრიანას რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან და რუკაზე მხოლოდ საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებია გამოყოფილი.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ჩვეულებრივი ჯვრიანა ქსელში მოხვედრილ მწერებსა და სხვა პატარა ფეხსახსრიანებს იჭერს. ნადავლს აბრეშუმით აფიქსირებს და მის დასამორჩილებლად შხამს იყენებს. ზოგადად, ეს არის მჯდომარე მტაცებელი, რომელიც ქსელით იჭერს მის გარემოში მოძრავ მფრინავ ან მცენარეულობაზე მცოცავ პატარა ცხოველებს.
ზრდასრული მდედრი ხშირად ქსელის ცენტრში ზის და ვიბრაციით გრძნობს, როდის მოხვდა ნადავლი ქსელში. შეწუხებისას შეიძლება დაიმალოს ან ქსელი აარხიოს. ადამიანზე თავდასხმას არ ცდილობს. ევროპული მონაცემებით ზრდასრული ინდივიდები განსაკუთრებით თვალსაჩინოები ზაფხულიდან შემოდგომამდე არიან. მიტარბიდან გამოქვეყნებული ნიმუში 21 ივლისით თარიღდება. მდედრი კვერცხებს აბრეშუმის პარკში დებს. ახალგაზრდა ობობები შემდეგ სეზონზე იფანტებიან.
სახეობის თანამედროვე სამეცნიერო სახელია Araneus diadematus. მისი ბუნებრივი გავრცელება ფართოა და მოიცავს ევროპას, თურქეთს, ახლო აღმოსავლეთს, კავკასიას, რუსეთის დიდ ნაწილს, ირანს, ცენტრალურ აზიას, ჩინეთსა და იაპონიას. ჩრდილოეთ ამერიკაში შეყვანილ სახეობად ითვლება. IUCN-ის წითელ ნუსხაში ჩვეულებრივი ჯვრიანა გლობალურად შეფასებული არ არის, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც არ შედის. ველური ობობის დაჭერა ან სხვა ადგილზე გადაყვანა საჭირო არ არის. თუ ქსელი პრობლემას არ ქმნის, უმჯობესია ადგილზე დარჩეს.
გოჩა ნემსაძე · დაჩი მჭედლიშვილი · დავით თაბაშიძე · გიორგი ნაცვლიშვილი · Andreas Manz
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჩვეულებრივი ჯვრიანასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. ჩვეულებრივი ჯვრიანა საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. გამოქვეყნებული ნიმუში ცნობილია მიტარბიდან, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე. სახეობა ასევე შეტანილია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების განახლებულ სიაში.
ზოგადად სახეობა ბაღებს, ტყისპირებს, ბუჩქნარსა და მდელოებს უკავშირდება. საქართველოდან ყველაზე კონკრეტული გამოქვეყნებული ჩანაწერი მიტარბიდანაა, ბაკურიანის მახლობლად, დაახლოებით 1,500 მ სიმაღლეზე მდებარე მთის მდელოდან. სახეობა ასევე დადასტურებულია ლაგოდეხის ნაკრძალის ობობების სიაში.
დააკვირდით მუცლის ზედა მხარეს — ჩვეულებრივ ჯვრიანას ხშირად მკაფიო თეთრი, ჯვრისებრი ნახატი აქვს. სხეულის ფერი შეიძლება ღია მოყვითალოდან მუქ ყავისფრამდე, მოწითალომდე ან თითქმის შავამდე იცვლებოდეს, მაგრამ ჯვრისებრი ნახატი ჩვეულებრივ მაინც ჩანს.
მდედრის სხეულის სიგრძე დაახლოებით 10–22.5 მმ-ია, მამრისა — 4–11 მმ. ფეხები ამ ზომაში არ შედის.
დიახ, შხამი აქვს, როგორც ობობების უმეტესობას, მაგრამ მას ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს. ადამიანისთვის სამედიცინო თვალსაზრისით მნიშვნელოვან საფრთხედ არ ითვლება.
როგორც წესი, არა. ნაკბენი იშვიათია და უმეტესად მაშინ ხდება, როცა ობობას ხელში იღებენ, აჭერენ ან შემთხვევით აწუხებენ. ძლიერი ან უჩვეულო სიმპტომების შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე.
ზრდასრული ობობები, განსაკუთრებით მდედრები, ყველაზე თვალსაჩინოები თბილ სეზონზე არიან. მიტარბიდან გამოქვეყნებული ნიმუში ივლისით თარიღდება.
IUCN-ის წითელ ნუსხაში ჩვეულებრივი ჯვრიანა გლობალურად შეფასებული არ არის, საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაშიც არ შედის.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
