თბილისის ზოოპარკში დაბადებული ცხრა ირემი ალგეთის ეროვნულ პარკში გადაიყვანეს

თბილისის ზოოპარკში დაბადებული ცხრა კეთილშობილი ირემი ალგეთის ეროვნულ პარკში გადაიყვანეს. ამბავი 2026 წლის 19 ოქტომბერს გავრცელდა. გადაყვანის ზუსტი თარიღი არ არის დასახელებული.

ირმები ჯერ თავისუფლად არ დადიან. ისინი ნახევრად ველურ გარემოში, პარკის დაახლოებით 60-ჰექტრიან შემოღობილ ტერიტორიაზე ცხოვრობენ. ვიდრე ახალ ადგილს შეეგუებიან, საკვებითა და მარილით მათ ისევ ზოოპარკი ამარაგებს.

ალგეთში ზოოპარკის ირმები პირველად არ ჩამოიყვანეს. 2025 წლის ივლისში იქ შვიდი ირემი გაუშვეს. წყარო არ აზუსტებს, ახალი ცხრა ირემი იმ შვიდის გარდაა თუ მათ ჩათვლით.

ალგეთის ირმის სანერგე 2025 წლის 25 ივლისს გაიხსნა. ის ველური ბუნების ეროვნულმა სააგენტომ მოაწყო, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სახეობების აღდგენის ეროვნული გეგმის ფარგლებში. გახსნისას შემოღობილ ტყეში თბილისის ზოოპარკში გამრავლებული შვიდი ირემი გაუშვეს: ხუთი ფური და ორი ხარი.

სანერგე 60 ჰექტარს მოიცავს, მთლიანად შემოღობილია და თანამედროვე სათვალთვალო სისტემებით არის აღჭურვილი: ფოტოხაფანგებითა და ირმების სატელიტური საყელურებით. საქართველოს პარლამენტის ცნობით, ეს კავკასიაში ყველაზე დიდი ირმის სანერგეა. ალგეთი ცენტრალური მდებარეობის, ხელუხლებელი ჰაბიტატების, ეკოლოგიური დერეფნებისა და მაღალი დაცვის გამო აირჩიეს.

პროგრამის პირველი ეტაპის მიზანი ჯოგის 15 ირმამდე გაზრდაა. როცა სტაბილური და მზარდი ჯოგი ჩამოყალიბდება, ირმებს ბუნებაში ეტაპობრივად გაუშვებენ. ამიტომ ახლა ალგეთში ირმების რიცხვის ზრდა მთავარი ამოცანაა.

საქართველოში ირმის რიცხვი 1990-იან წლებში მკვეთრად შემცირდა, ბრაკონიერობისა და უკონტროლო ნადირობის გამო. აღდგენის იდეაც მაშინ გაჩნდა. დღეს კეთილშობილი ირემი საქართველოს წითელ ნუსხაშია.

გლობალურად Cervus elaphus ფართოდ გავრცელებული სახეობაა, მაგრამ საქართველოს სურათი სხვაა. აქ საუბარი კავკასიურ ირემზეა, რომელსაც ხშირად C. e. maral-ად მოიხსენიებენ. მისი თანამედროვე ჩანაწერები ძირითადად დაცულ ტერიტორიებს და აღდგენის პროექტებს უკავშირდება.

2023 წელს, სამინისტროს ინიციატივითა და შვედეთის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (Sida) დაფინანსებით, გადაშენების პირას მყოფი სახეობების აღდგენის ეროვნული გეგმა მომზადდა. მის შემუშავებას ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი და თბილისის ზოოპარკის დირექტორი ზურაბ გურიელიძე ხელმძღვანელობდა. ალგეთის ირმის პროგრამა ამ გეგმის ნაწილია.

ზოოპარკში გაზრდილი ირემი მომზადებულ საკვებს არის მიჩვეული. ამიტომ ახალ ადგილას მას დამატებითი კვება სჭირდება, განსაკუთრებით ზამთარში. მარილსაც აძლევენ: ჩლიქოსნებს მინერალები რქის, ჩლიქებისა და ძლიერი ძვლების განვითარებისთვის სჭირდებათ.

დროთა განმავლობაში ირმები ახალ გარემოს შეეგუებიან და საკვებს თავად იპოვიან. შემოღობილი ტერიტორია ამ გადასვლისთვისაა: მეცნიერებს შეუძლიათ ირმების ქცევას, ჯოგის ურთიერთობებსა და შეგუების ეტაპებს დააკვირდნენ. ეს მონაცემები შემდეგ ბუნებაში გაშვების დაგეგმვაში გამოიყენება.

ეს ხანგრძლივი პროცესია და მუდმივ დაკვირვებას, დაცვასა და რამდენიმე უწყების ჩართულობას მოითხოვს. როცა ირმები საკმარისი იქნება, მათ ბუნებაში საბოლოოდ გაუშვებენ, სადაც სრულიად დამოუკიდებლად იცხოვრებენ.

ირმის სანერგემ ალგეთს მოულოდნელი ამბავიც მოუტანა. 2025 წლის სექტემბერში ვოლიერის პერიმეტრის სათვალთვალო კამერამ სამფეხა ლეოპარდი არენი ჩაწერა. კამერა იქ იმისთვის იდგა, რომ ირმებს ვინმე არ მიპარვოდა და არ მოენადირა.

ალგეთი ლეოპარდის ადგილად არ იყო ცნობილი, ამიტომ მის დაფიქსირებას ჟურნალისტმა „სრული შემთხვევითობა“ უწოდა. არენი სომხეთიდან ტრიალეთის ქედის გავლით ჩამოვიდა. ასე რომ, ირმისთვის მოწყობილმა დაცვამ ალგეთის ფაუნის შესახებ ახალი რამ გაგვაგებინა.

ალგეთი ქვემო ქართლშია, თბილისიდან დაახლოებით ერთი საათის სავალზე. თუ პროგრამა თავის მიზანს მიაღწევს, დედაქალაქთან ასე ახლოს კავკასიური ირმის თავისუფალი ჯოგი იცხოვრებს. ზოოპარკიდან ჩამოყვანილი ცხრა ირემი ამ გზის კიდევ ერთი ნაბიჯია.