მიმოხილვა
იტალიური მორიელი საქართველოში
იტალიური მორიელი (Euscorpius italicus) ნამდვილი მორიელია და ობობასნაირთა კლასს (Arachnida) მიეკუთვნება. თანამედროვე ტაქსონომიურ ბაზებში მიღებულ სახეობად არის აღიარებული და Euscorpiidae-ს ოჯახში შედის. საქართველოში მისი არსებობა რამდენიმე წყაროთი დასტურდება. Scorpion Files საქართველო სახეობის გავრცელების არეალში ასახელებს, ხოლო Georgian Biodiversity Database მას საქართველოს ადგილობრივ სახეობად მიუთითებს და დასავლეთ საქართველოდან რამდენიმე კონკრეტულ ლოკალიტეტს ასახელებს — ბათუმს, ქობულეთს, ორთაბათუმს, ოზურგეთს, ქუთაისს, ზესტაფონს, ზუგდიდსა და გაგრას. ეს ჩანაწერები დასავლეთ საქართველოში სახეობის არსებობას ადასტურებს, თუმცა ქვეყნის სრული გავრცელების რუკას არ გვაძლევს. იტალიური მორიელი Euscorpius-ის შედარებით დიდი წარმომადგენელია და ზრდასრული ინდივიდები დაახლოებით 50 მმ-მდე აღწევენ. არსებული მონაცემებით ადამიანისთვის მაღალი სამედიცინო რისკის სახეობად არ ითვლება და ჩხვლეტის ეფექტი ძირითადად ადგილობრივია.
ბოლო განახლება
გალერეა
იტალიური მორიელი ფოტოებში
ფოტო: butterfly_fly
საქართველოს ველში
ფოტო: Dominik Boesl
ფოტო: Gintautas Steiblys
ქობულეთი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: სანდრო ხახვა
ორთაბათუმი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: Markus Ackermann
საქართველოს ველში
ფოტო: Emanuele Santarelli
ფოტო: ზაქრო სონგულაშვილი
ბათუმი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: Matvei Bogdanov
საქართველოს ველში
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ იტალიური მორიელი
შედარებით დიდი Euscorpius-ის ტიპის მორიელია მუქი სხეულით, ძლიერი მარწუხებითა და შედარებით მოკლე, წვრილი კუდით. საქართველოში სხვა მორიელებიც გვხვდება, ამიტომ მხოლოდ ზოგადი გარეგნობით სახეობის ზუსტად დადგენა რთულია. კარგი ხარისხის ახლო ფოტო და აღმოჩენის ადგილი იდენტიფიკაციაში მნიშვნელოვნად გვეხმარება.
Scorpion Files-ის მიხედვით Euscorpius italicus გვარის ერთ-ერთი შედარებით დიდი სახეობაა. ზრდასრული ინდივიდების საერთო სიგრძე დაახლოებით 50 მმ-მდე აღწევს.
სხეული ჩვეულებრივ მუქი ყავისფერია, ფეხები და კუდის ბოლო ნაწილი კი შეიძლება უფრო ღია, მოყვითალო-მოყავისფრო იყოს. მარწუხები ძლიერი და მასიურია, კუდი კი სხეულთან შედარებით მოკლე და წვრილი.
Euscorpius-ისა და მონათესავე Alpiscorpius-ის სახეობების ერთმანეთისგან ზუსტად გარჩევა მხოლოდ ფერით ან ზომით ხშირად შეუძლებელია. სანდო იდენტიფიკაციას შეიძლება დასჭირდეს ახლო ხედის მორფოლოგიური ნიშნები და სპეციალისტის შეფასება.
ჭრელი მორიელი (Mesobuthus eupeus) Buthidae-ს ოჯახს მიეკუთვნება და საქართველოში უფრო მშრალ, ღია გარემოს უკავშირდება. იტალიური მორიელი კი Euscorpiidae-ს წარმომადგენელია და წყაროებში ხშირად თბილ ადგილებთან, შენობებთან, კედლის ნაპრალებსა და სხვა თავშესაფრებთან არის დაკავშირებული.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
იტალიური მორიელი თბილ გარემოს უკავშირდება. ფართო არეალში გვხვდება ნანგრევებში, შენობებსა და კედლის ნაპრალებში, ქვების ქვეშ და სხვა დაცულ ადგილებში. ზოგჯერ საცხოვრებელ გარემოშიც შეიძლება აღმოჩნდეს. Georgian Biodiversity Database-ის ქართულ ჩანაწერებშიც ჰაბიტატის ტიპად ადამიანის მიერ შეცვლილი გარემოა მითითებული. ამიტომ ეზოში, კედლის ნაპრალში ან შენობის ახლოს ნაპოვნი Euscorpius-ის ტიპის მორიელი შესაძლოა Euscorpius italicus იყოს, თუმცა მხოლოდ გარემოს მიხედვით ზუსტი იდენტიფიკაცია შეუძლებელია.
კვება
საქართველოში იტალიური მორიელის კვება ცალკე დეტალურად შესწავლილი არ არის. როგორც სხვა მორიელები, ის მტაცებელია და მცირე ფეხსახსრიანებზე ნადირობს. ნადავლის დასაჭერად ძლიერ მარწუხებს იყენებს, ხოლო ნესტარსა და შხამს — მის დასამორჩილებლად. ეს მორიელების ზოგადი ბიოლოგიაა და არა საქართველოში ჩატარებული ცალკე კვებითი კვლევის შედეგი.
ქცევა
იტალიური მორიელი ფარული ცხოვრების წესით გამოირჩევა. დღის განმავლობაში ხშირად ქვების ქვეშ, კედლის ან შენობის ნაპრალებში და სხვა თავშესაფრებში იმალება. აქტივობა უფრო მოსალოდნელია საღამოსა და ღამით. ხელში ნუ აიყვანთ. თუ სახლში ან ეზოში მისი გადატანა აუცილებელია, პირდაპირი შეხების ნაცვლად გამოიყენეთ ჭურჭელი და მყარი ბარათი ან მიმართეთ სპეციალისტს. ზუსტი იდენტიფიკაციისთვის განსაკუთრებით სასარგებლოა მკვეთრი ფოტო ზემოდან და გვერდიდან, ასევე აღმოჩენის ზუსტი ადგილი.
კონსერვაცია
Georgian Biodiversity Database-ის 2021 წლის ჩანაწერში Euscorpius italicus საქართველოს ადგილობრივ სახეობად არის მითითებული. იმავე ბაზაში ეროვნული შეფასების ველში LC, გლობალური IUCN-ის ველში კი NE არის მითითებული, ხოლო დაცვის სტატუსი — „Not defined“. ეს მონაცემები ავტომატურად არ უნდა გავუთანაბროთ საქართველოს მოქმედი წითელი ნუსხის სამართლებრივ სტატუსს ან სრულ ეროვნულ პოპულაციურ შეფასებას.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები იტალიური მორიელთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. იტალიური მორიელი საქართველოში დადასტურებული სახეობაა. Scorpion Files საქართველო მის გავრცელების არეალში ასახელებს, ხოლო Georgian Biodiversity Database მას ადგილობრივ სახეობად მიუთითებს და რამდენიმე ქართულ ლოკალიტეტსაც ასახელებს.
Georgian Biodiversity Database-ში კონკრეტულად დასახელებულია ბათუმი, ქობულეთი, ორთაბათუმი, ოზურგეთი, ქუთაისი, ზესტაფონი, ზუგდიდი და გაგრა. ეს ჩანაწერები განსაკუთრებით დასავლეთ საქართველოში გავრცელებას ადასტურებს.
Euscorpius italicus შედარებით დიდი Euscorpius-ის ტიპის მორიელია მუქი სხეულით, ძლიერი მარწუხებითა და მოკლე, წვრილი კუდით. მხოლოდ ფერი და ზომა სახეობის ზუსტად დასადგენად საკმარისი არ არის — სასურველია მკვეთრი ახლო ფოტო და აღმოჩენის ზუსტი ადგილი.
იტალიური მორიელი მაღალი სამედიცინო რისკის სახეობად არ ითვლება. არსებული მონაცემებით ჩხვლეტის ეფექტი ძირითადად ადგილობრივია, თუმცა ჩხვლეტა შეიძლება მტკივნეული იყოს. მორიელს ხელში ნუ აიყვანთ. ძლიერი ტკივილის, ბავშვის დაზიანების, ალერგიული ან სხვა საერთო სიმპტომების შემთხვევაში დარეკეთ 112-ზე და მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას.
თუ მორიელის გადატანა აუცილებელია, პირდაპირი შეხების გარეშე გადააფარეთ ჭურჭელი, ქვეშ ფრთხილად შეუცურეთ მყარი ბარათი და გადაიტანეთ უსაფრთხო ადგილას. თუ ამის გაკეთება უსაფრთხოდ ვერ ხერხდება, მიმართეთ სპეციალისტს. ბავშვებსა და შინაურ ცხოველებს მორიელთან შეხების საშუალება ნუ მისცემთ.
Georgian Biodiversity Database-ის ჩანაწერში Euscorpius italicus-ის წარმოშობის სტატუსი „native“-ად არის მითითებული, ანუ ბაზა მას საქართველოს ადგილობრივი ფაუნის ნაწილად განიხილავს. ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა საქართველოს ყველა რეგიონში გვხვდება — კონკრეტული რეგიონული გავრცელება მხოლოდ შესაბამისი დადასტურებული ჩანაწერების საფუძველზე უნდა აღიწეროს.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- GBIF Backbone Taxonomy — Euscorpius italicus taxon record
- The Scorpion Files — Euscorpius italicus species account
- Georgian Biodiversity Database — Euscorpius italicus
- Fet et al. 2006 — low genetic divergence across the range of Euscorpius italicus
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები