ილია ზაბალუევი · დაღესტანი
ადამიანისთვის რისკი
საშუალო რისკისამედიცინოდ მნიშვნელოვანი
შხამიანია; ტიპური პროფილი მაღალ რისკზე დაბალია — ნაკბენი მაინც სამედიცინო დახმარებას საჭიროებს.
112 · ნაკბენისასმთავარი მონაცემები
- ზომა
- მამრები დაახლოებით 50-55 მმ; მდედრები 58-75 მმ
- ჯგუფი
- მორიელი; Arachnida, Scorpiones
- ოჯახი
- Buthidae
- სტატუსი საქართველოში
- დადასტურებულია თბილისის ტიპური ლოკალობით
- შხამი
- აქვს
- ადამიანის რისკი
- საშუალო
კავკასიური მორიელი (Olivierus caucasicus) შხამიანი მორიელია, რომელიც მეცნიერებმა პირველად საქართველოში ნაპოვნი ნიმუშის მიხედვით აღწერეს. ეს ნიმუში Tiflis-ში, დღევანდელ თბილისში იპოვეს. საქართველოში ამ მორიელის არსებობა თბილისშია დადასტურებული. კავკასიური მორიელი Buthidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. 2018 წელს კავკასიაში მცხოვრები მორიელები იმ ფართო ჯგუფიდან გამოყვეს, რომელშიც მანამდე ცენტრალური აზიის მორიელებთან ერთად იყვნენ. Olivierus caucasicus კავკასიური მორიელის დღევანდელი სამეცნიერო სახელია, ძველ სამეცნიერო ნაშრომებში კი ის ხშირად Mesobuthus caucasicus-ის ან სხვა ძველი სახელებით გვხვდება.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ კავკასიური მორიელი
საშუალო ან შედარებით დიდი ზომის მოყვითალო-მოყავისფრო მორიელია. აქვს ორი მარწუხი და რამდენიმე ნაწილისგან შემდგარი კუდი, რომლის ბოლოშიც ნესტარია. Buthidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. მხოლოდ ფერით ან შორიდან გადაღებული ფოტოთი სახეობას ზუსტად ვერ დაადგენთ.
კავკასიური მორიელი საქართველოში მცხოვრებ პატარა Euscorpius-ის მორიელებზე დიდია. 2018 წლის გაზომვებით, ზრდასრული მამრი დაახლოებით 50–55 მმ სიგრძისაა, მდედრი კი უფრო გრძელია, დაახლოებით 58–75 მმ.
სხეული მოყვითალო-მოყავისფროა, ზურგის ფარი და ფირფიტები კი უფრო მუქი. კუდის მეხუთე მონაკვეთსაც წინა ნაწილი უფრო მუქი აქვს.
Buthidae-ს ოჯახის ბევრ მორიელს შედარებით წვრილი მარწუხები და კარგად განვითარებული კუდი აქვს. ეს ნიშნები ამ მორიელების ამოცნობაში გეხმარებათ. სახეობის ზუსტად დასადგენად კი ხშირად უფრო დეტალური ფოტო და სპეციალისტის შეფასებაა საჭირო.
ჭრელი მორიელისგან (Mesobuthus eupeus) გასარჩევად რამდენიმე ნიშანი ერთად შეაფასეთ. მთავარია მორიელის ზომა, სხეულის შეფერილობის დეტალები და ის, რამდენად დიდი აქვს კუდი და მარწუხები სხეულთან შედარებით. მნიშვნელობა აქვს იმასაც, სად იპოვეს. მხოლოდ ყვითელი ან მოყვითალო ფერით სახეობას ვერ დაადგენთ.
იტალიური მორიელი და მეგრული მორიელი Euscorpiidae-ს ოჯახს ეკუთვნიან, კავკასიური მორიელი კი Buthidae-ს. ამ სამი მორიელის გასარჩევად რამდენიმე ნიშანი ერთად გაითვალისწინეთ. ნახეთ, როგორი ფორმისაა მარწუხები და რა ზომისაა კუდის ნაწილები ერთმანეთთან შედარებით. ასევე მნიშვნელოვანია სხეულის ზომა, ფერი და ისიც, როგორ ადგილებში გვხვდება მორიელი. მხოლოდ ერთი ნიშნით მათ ზუსტად ვერ გაარჩევთ.
კავკასიური მორიელი, სავარაუდოდ, თბილ, მშრალ, ქვიან ან ღია ადგილებში ცხოვრობს, სადაც მორიელები დღისით თავშესაფრებში იმალებიან. სახეობა პირველად თბილისიდან აღწერეს. 2018 წელს შესწავლილი ნიმუშები კი კავკასიასა და მის მეზობელ, შედარებით მშრალ ადგილებს უკავშირდება. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა თბილისის ყველა უბანში ან საქართველოს ყველა მშრალ ადგილას გვხვდება.
კავკასიური მორიელი, სხვა მორიელების მსგავსად, მტაცებელია. ძირითადად პატარა ცხოველებზე ნადირობს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ, მათ შორის ისეთებზეც, რომლებსაც სახსრიანი ფეხები აქვთ. ნადავლს მარწუხებით იჭერს, ნესტრითა და შხამით კი ამორჩილებს.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები კავკასიური მორიელთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. საქართველოში კავკასიური მორიელის არსებობა დადასტურებულია. ეს სახეობა მეცნიერებმა სწორედ თბილისში ნაპოვნი მორიელის მიხედვით აღწერეს.
Mesobuthus caucasicus კავკასიური მორიელის ძველი სამეცნიერო სახელია, ან ისეთი, რომელსაც მისი კლასიფიკაციის შუალედურ ეტაპზე იყენებდნენ. დღეს ეს სახეობა Olivierus caucasicus-ის სახელითაა ცნობილი. თუმცა 2018 წელს, როცა მის კლასიფიკაციას ხელახლა განიხილავდნენ, მას Mesobuthus caucasicus-ს უწოდებდნენ. ასე რომ, ორივე სახელი ერთსა და იმავე მორიელს ეკუთვნის.
მხოლოდ ფერით სახეობას ზუსტად ვერ დაადგენთ. რამდენიმე ნიშანი ერთად უნდა შეაფასოთ: სხეულის ზომა, რამდენად დიდია კუდი და მარწუხები სხეულთან შედარებით და სად აქვს მუქი შეფერილობა. მნიშვნელობა აქვს იმასაც, სად იპოვეს. თუ ამის შემდეგაც გიჭირთ, ჯობია, ახლოდან გადაღებული მკაფიო ფოტო სპეციალისტს აჩვენოთ.
კავკასიური მორიელი შხამიანია და მისი ჩხვლეტა შეიძლება მტკივნეული იყოს. ამიტომ ხელით ნუ შეეხებით. თუ ტკივილი ძლიერია ან მორიელმა ბავშვი დაჩხვლიტა, დროულად მიმართეთ ექიმს. თუ ადამიანს სუნთქვა გაუჭირდა, გონება დაკარგა ან ჩხვლეტის ადგილს გარდა სხვაგანაც მძიმე ნიშნები გამოუჩნდა, დარეკეთ 112-ზე. რა გააკეთოთ პირველ რიგში, წაიკითხეთ გიდში.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.