ჭრელი მორიელი
Mesobuthus eupeus
მიმოხილვა
ჭრელი მორიელი საქართველოში
ჭრელი მორიელი (Mesobuthus eupeus) Buthidae-ს ოჯახის მორიელია. ამ გვერდზე სახეობა თანამედროვე, ვიწრო ტაქსონომიური გაგებით არის განხილული. 2022 წლის რევიზიის მიხედვით Mesobuthus eupeus sensu stricto კავკასიის რეგიონსაც უკავშირდება და ძველი ქვესახეობები ცალკე აღარ არის აღიარებული. საქართველოში სახეობა დადასტურებულია თბილისთან დაკავშირებული მასალით. MCZbase-ის ნიმუში მითითებულია როგორც Georgia, Caucasus, Tiflis (= Tbilisi), ხოლო ძველი ჩამონათვლებიც თბილისს ასახელებს. ეს საკმარისია საქართველოში არსებობის დასადასტურებლად, მაგრამ არ ნიშნავს, რომ სახეობა ქვეყნის ყველა რეგიონში დადასტურებულია. შხამს ნადავლის დასამორჩილებლად იყენებს. ნესტრით ჩხვლეტა შეიძლება მტკივნეული იყოს და ზოგჯერ საერთო სიმპტომებიც გამოიწვიოს, ამიტომ მორიელის ხელში აყვანა არ არის უსაფრთხო.
ბოლო განახლება
გალერეა
ჭრელი მორიელი ფოტოებში
ფოტო: არმენ სეროფიანი
თბილისი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: არმენ სეროფიანი
დიდი დიღომი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: Dmitry Ivanov
საქართველოს ველში
ფოტო: jannic_justen
საქართველოს ველში
ფოტო: იოანე როსტიაშვილი
თბილისი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: ნიკა მელიქიშვილი
რუსთავი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: Denis Hlaváč
საქართველოს ველში
ფოტო: Kirill Kotov
საქართველოს ველში
ფოტო: Barnabás Bancsik
საქართველოს ველში
ფოტო: ლაშა გოგოძე
თბილისი ·
საქართველოს ველში
ფოტო: გიორგი იანქოშვილი
შულავერი ·
საქართველოს ველში
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჭრელი მორიელი
პატარა ან საშუალო ზომის, მოყვითალო-მოყავისფრო მორიელია. აქვს ორი მარწუხი და სეგმენტირებული კუდი, რომლის ბოლოშიც შხამიანი ნესტარია. მხოლოდ ფოტოთი ზუსტი სახეობის დადგენა ყოველთვის საიმედო არ არის და ხშირად სპეციალისტის შეფასებას საჭიროებს.
მორიელს ორი მარწუხი და ზემოთ მოხრილი, სეგმენტირებული კუდი აქვს. კუდის ბოლოში ნესტარია. ეს ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია, რომლითაც მორიელი ფსევდომორიელისგან განსხვავდება — ფსევდომორიელს მარწუხები აქვს, მაგრამ კუდი და ნესტარი არ გააჩნია.
Mesobuthus eupeus-ის სხეული ხშირად მოყვითალო ან მოყავისფრო-მოყვითალოა. ზურგზე შეიძლება მუქი ლაქები ან ზოლებიც ჩანდეს. მხოლოდ შეფერილობა სახეობის ზუსტად ამოსაცნობად საკმარისი არ არის.
Buthidae-ს ოჯახის ბევრ მორიელს შედარებით წვრილი მარწუხები და კარგად განვითარებული კუდი აქვს. თუმცა ასეთი ზოგადი ნიშნები სახეობის ზუსტად დასადგენად საკმარისი არ არის. ახლო ხედის კარგი ფოტო ან სპეციალისტის შეფასება უფრო სანდოა.
ძველ ლიტერატურაში შეიძლება შეგხვდეთ სახელები Buthus eupeus ან Mesobuthus eupeus უფრო ფართო ტაქსონომიური გაგებით. 2022 წლის რევიზიის შემდეგ ასეთი ძველი ჩანაწერები ავტომატურად არ უნდა გავუთანაბროთ თანამედროვე, ვიწრო გაგებით განსაზღვრულ Mesobuthus eupeus-ს.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოსთვის ამ გვერდზე ჰაბიტატის დეტალური ადგილობრივი მონაცემები არ გვაქვს. სახეობის კავკასიურ და მეზობელ არეალში Mesobuthus eupeus ძირითადად თბილ, მშრალ, ქვიან ან ღია ბალახოვან გარემოს უკავშირდება. დღის განმავლობაში ხშირად თავშესაფარში იმალება. თბილისთან დაკავშირებული მასალა საქართველოში სახეობის არსებობას ადასტურებს, თუმცა ამ მონაცემებით ქვეყნის სრული რეგიონული გავრცელების რუკის შედგენა შეუძლებელია. რეგიონები მხოლოდ კონკრეტული დადასტურებული ჩანაწერების საფუძველზე უნდა მოინიშნოს.
კვება
საქართველოში ჭრელი მორიელის კვება ცალკე სრულად შესწავლილი არ არის. როგორც სხვა მორიელები, ის მტაცებელია და ძირითადად მცირე ფეხსახსრიანებზე ნადირობს, მათ შორის სხვადასხვა მწერსა და სხვა პატარა უხერხემლოზე. ნადავლის დასაჭერად მარწუხებს იყენებს, მის დასამორჩილებლად კი — ნესტარსა და შხამს.
ქცევა
მორიელები ძირითადად ფარული ცხოვრების წესით გამოირჩევიან. დღისით ხშირად ქვების, ნაპრალების ან სხვა თავშესაფრების ქვეშ იმალებიან, ხოლო აქტივობა საღამოსა და ღამით იზრდება. მორიელს ხელით ნუ დაიჭერთ და ნუ გადაიტანთ. თუ სახლში ან ეზოში მისი უსაფრთხოდ გადაყვანაა საჭირო, პირდაპირი შეხების ნაცვლად გამოიყენეთ შესაფერისი ჭურჭელი და მყარი ბარათი ან მიმართეთ სპეციალისტს.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჭრელი მორიელთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. Mesobuthus eupeus საქართველოში დადასტურებულია თბილისთან დაკავშირებული ნიმუშებითა და ძველი ჩამონათვალებით.
ჭრელი მორიელი მორიელია და ობობასნაირთა კლასს (Arachnida) მიეკუთვნება. ობობებიც ამავე კლასში შედიან, თუმცა მორიელები ობობები არ არიან. მწერები კი სრულიად სხვა ჯგუფს მიეკუთვნებიან.
ჭრელი მორიელის ნესტრით ჩხვლეტა შეიძლება მტკივნეული იყოს და ზოგჯერ საერთო სიმპტომებიც გამოიწვიოს. ხელში ნუ აიყვანთ. თუ ტკივილი ძლიერია, დაზარალებულია ბავშვი, ვითარდება ალერგიული რეაქცია ან სხვა საერთო სიმპტომები, ან მდგომარეობა გაურკვეველია, დარეკეთ 112-ზე და მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას.
არა. ამ გვერდზე საქართველოსთვის კონკრეტულად თბილისთან დაკავშირებული მტკიცებულებაა წარმოდგენილი. ეს ქვეყნის ყველა რეგიონში სახეობის არსებობას არ ადასტურებს, ამიტომ სხვა რეგიონები დამატებითი წყაროს გარეშე არ უნდა მოინიშნოს.
Buthus eupeus ძველი ტაქსონომიური სახელია. თანამედროვე გვერდზე გამოყენებულია Mesobuthus eupeus და 2022 წლის რევიზიით მიღებული უფრო ვიწრო სახეობრივი გაგება.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Kovařík et al. 2022 — A revision of the genus Mesobuthus
- MCZbase — Mesobuthus eupeus specimen MCZ:IZ:17313
- Mirshamsi et al. 2011 — history/checklist of scorpion fauna
- Özkan & Kat 2005 — Mesobuthus eupeus scorpionism in Şanlıurfa
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები