jannic_justen · საგარეჯო საქართველოს ველში
ადამიანისთვის რისკი
საშუალო რისკისამედიცინოდ მნიშვნელოვანი
შხამიანია; ტიპური პროფილი მაღალ რისკზე დაბალია — ნაკბენი მაინც სამედიცინო დახმარებას საჭიროებს.
112 · ნაკბენისასმთავარი მონაცემები
- ჯგუფი
- მორიელი; Arachnida, Scorpiones
- ოჯახი
- Buthidae
- სტატუსი საქართველოში
- დადასტურებულია რამდენიმე რეგიონში
- ჰაბიტატი
- მშრალი ღია / ქვიანი ადგილები
- შხამი
- აქვს
- ადამიანის რისკი
- საშუალო
ჭრელი მორიელი (Mesobuthus eupeus) შხამიანია და საქართველოში თბილისში, კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, შიდა ქართლსა და სამცხე-ჯავახეთში გვხვდება. მშრალ და თბილ ადგილებს არჩევს და ხშირად ქვების ქვეშ, ნაპრალებში ან სხვა დაცულ ადგილებში იმალება. ნესტარსა და შხამს ნადავლის დასაძლევადაც იყენებს. მორიელის ჩხვლეტა შეიძლება მტკივნეული იყოს და ზოგჯერ სხვა ნიშნებიც გამოიწვიოს. ამიტომ მორიელს ხელში ნუ აიყვანთ და დაუფიქრებლად ნუ შეეხებით. ეს სახეობა Buthidae-ს ოჯახს ეკუთვნის. 2022 წელს ხელახლა შეისწავლეს და მისი გავრცელება კავკასიის რეგიონით შემოფარგლეს. თავდაპირველი ნიმუში დაკარგულია, ამიტომ სახეობის განსასაზღვრად მის ნაცვლად თბილისში მოპოვებული მდედრი მორიელი შეარჩიეს.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჭრელი მორიელი
ჭრელი მორიელი მოყვითალო-მოყავისფროა, ზრდასრულის მთლიანი სიგრძე კი დაახლოებით 4–6 სმ-ია. ორი მარწუხი აქვს, რამდენიმე ნაწილისგან შემდგარი კუდი კი ბოლოში შხამიანი ნესტარით მთავრდება. მხოლოდ ფოტოთი სახეობას ყოველთვის ზუსტად ვერ დაადგენთ, ამიტომ ხშირად სპეციალისტის შეფასებაა საჭირო.
მორიელს ორი მარწუხი აქვს, კუდი კი რამდენიმე ნაწილისგან შედგება, ზემოთაა მოხრილი და ბოლოში ნესტარით მთავრდება. ფსევდომორიელსაც აქვს მარწუხები, მაგრამ კუდი და ნესტარი არ აქვს. ამიტომ მათ შორის ერთ-ერთი მთავარი განსხვავება კუდი და ნესტარია: მარწუხებს კი არა, კუდს დახედეთ.
ჭრელი მორიელის სხეული ხშირად მოყვითალო ან მოყავისფრო-მოყვითალოა. ზურგზე ზოგჯერ მუქი ლაქები ან ზოლებიც აქვს. თუმცა მხოლოდ ფერით ამ სახეობას ზუსტად ვერ ამოიცნობთ.
Buthidae-ს ოჯახის ბევრ მორიელს შედარებით წვრილი მარწუხები და კარგად განვითარებული კუდი აქვს. თუმცა მხოლოდ ამ ნიშნებით სახეობას ზუსტად ვერ დაადგენთ. ამისთვის უფრო სანდოა ახლოდან გადაღებული მკაფიო ფოტო ან სპეციალისტის შეფასება.
ზრდასრულ კავკასიურ მორიელს (Olivierus caucasicus) ჭრელი მორიელივით მუქი მოყავისფრო ზურგი და შედარებით წვრილი მარწუხები აქვს. ამიტომ ზემოდან გადაღებულ ფოტოზე ეს ორი სახეობა შეიძლება ერთმანეთში აგერიოთ. მხოლოდ ფერითა და მარწუხების საერთო ფორმით მათ საიმედოდ ვერ გაარჩევთ. ამისთვის სპეციალისტი სხვა ნიშნებსაც ამოწმებს, მათ შორის ითვლის, რამდენი კბილი აქვს სავარცხლის მსგავს ორგანოებს.
ძველ წყაროებში Buthus eupeus-სა და Mesobuthus eupeus-ს შესაძლოა უფრო ფართო მნიშვნელობით ხმარობდნენ. 2022 წელს სახეობების დაყოფა გადახედეს, და დღეს Mesobuthus eupeus უფრო ვიწრო მნიშვნელობით ეწოდება. ამიტომ ძველი ჩანაწერი ამ სახელით თავისთავად არ ნიშნავს, რომ საქმე დღევანდელ ჭრელ მორიელს ეხება.
რომელ სახეობებს ჰგავს
კავკასიასა და მეზობელ მხარეებში ჭრელი მორიელი (Mesobuthus eupeus) უმეტესად თბილ და მშრალ ადგილებში გვხვდება, როგორც ქვიანში, ისე ღია, ბალახიანში. დღისით ხშირად თავშესაფარში იმალება. თუმცა იმ რეგიონებშიც კი, სადაც მისი არსებობა დადასტურებულია, ყველანაირ გარემოში ერთნაირად არ გვხვდება.
ჭრელი მორიელის რუკა აერთიანებს Reptiles.ge-ის სარედაქციო ფოტოჩანაწერებსა და iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს. წყაროებით დადასტურებული რეგიონები და ინდივიდუალური საველე ჩანაწერები ცალკე ფენებია; ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- წყაროებით დადასტურებული რეგიონი
ჭრელი მორიელი მტაცებელია, ისევე როგორც სხვა მორიელები. ძირითადად ნადირობს მწერებზე და სხვა პატარა ცხოველებზე, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ, ფეხები კი სახსრიანი აქვთ. მორიელები ნადავლს მარწუხებით იჭერენ, ნესტარსა და შხამს კი ყოველთვის არ იყენებენ.
მორიელები დროის უმეტეს ნაწილს თავშესაფარში ატარებენ. დღისით ხშირად ქვების ქვეშ, ნაპრალებში ან სხვა დაცულ ადგილებში იმალებიან, საღამოსა და ღამით კი უფრო აქტიურდებიან. მორიელს ხელით ნუ დაიჭერთ და ნუ გადაიტანთ. თუ სახლში ან ეზოში მისი უსაფრთხოდ გადაყვანა დაგჭირდათ, შესაფერისი ჭურჭელი და მყარი ბარათი გამოიყენეთ ისე, რომ მორიელს არ შეეხოთ, ან სპეციალისტს მიმართეთ.
არმენ სეროფიანი · Dmitry Ivanov · jannic_justen · იოანე როსტიაშვილი · ნიკა მელიქიშვილი · Denis Hlaváč · Kirill Kotov · Barnabás Bancsik · ლაშა გოგოძე · გიორგი იანქოშვილი
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჭრელი მორიელთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, ჭრელი მორიელი (Mesobuthus eupeus) საქართველოში გვხვდება. მისი არსებობა დადასტურებულია თბილისში, კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, შიდა ქართლსა და სამცხე-ჯავახეთში.
ჭრელი მორიელი ობობასნაირია (Arachnida). ამ ჯგუფში ობობებიც შედიან, მაგრამ მორიელი ობობა არ არის. არც მწერია: მწერები სულ სხვა ჯგუფს ეკუთვნიან.
მორიელის ჩხვლეტა შეიძლება მტკივნეული იყოს. ზოგჯერ ნიშნები ჩხვლეტის ადგილის გარეთაც ჩნდება. ამიტომ მორიელს ხელით ნუ შეეხებით და ხელში ნუ აიყვანთ. თუ ტკივილი ძლიერია ან მორიელმა ბავშვს უჩხვლიტა, დროულად მიმართეთ ექიმს. თუ ადამიანს სუნთქვა გაუჭირდა, გონება დაკარგა ან სხვა მძიმე ნიშნები გამოუჩნდა, დარეკეთ 112-ზე. რა უნდა გააკეთოთ პირველ რიგში, წაიკითხეთ გიდში.
ჭრელი მორიელის არსებობა დადასტურებულია თბილისში, კახეთში, ქვემო ქართლში, მცხეთა-მთიანეთში, შიდა ქართლსა და სამცხე-ჯავახეთში. სამეგრელო-ზემო სვანეთში ბუნებაში მისი ცალკეული ჩანაწერიც არის ცნობილი, მაგრამ იქ ამ სახეობის არსებობა დადასტურებული არ არის.
Buthus eupeus ამ სახეობის ძველი სამეცნიერო სახელია. დღეს მას Mesobuthus eupeus ჰქვია. 2022 წელს სახეობა ხელახლა შეისწავლეს და ამ სახელს უფრო ვიწრო მნიშვნელობა მისცეს, ვიდრე ადრე ჰქონდა.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
