მსოფლიოს ყველაზე დიდი ზღვის კუ პირველად დაადასტურეს თურქეთის შავ ზღვაში

კვლევის ავტორების მიხედვით, ეს Dermochelys coriacea-ს პირველი დადასტურებული ჩანაწერებია თურქეთის შავი ზღვის სანაპიროდან.

განსაკუთრებით საინტერესოა მეორე შემთხვევა: ცოცხალი ტყავისებრი კუ 2026 წლის 7 აპრილს რიზეს პროვინციის სანაპიროსთან შენიშნეს. რიზე აღმოსავლეთ შავი ზღვის რეგიონში მდებარეობს, რის გამოც ეს ჩანაწერი საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროს კონტექსტშიც საინტერესოა.

პირველი შემთხვევა 2025 წლის 13 აპრილს დაფიქსირდა. მდედრი ტყავისებრი ზღვის კუ საკარიის პროვინციაში, Karasu Beach-ზე, თურქეთის დასავლეთ შავი ზღვის სანაპიროზე მკვდარი იპოვეს.

მკვლევრებმა ცხოველს დეტალური ნეკროპსია ჩაუტარეს. კვლევა მოიცავდა სხეულის გარეგნულ და შინაგან გამოკვლევას, მორფომეტრიულ გაზომვებსა და ბიოლოგიური ნიმუშების აღებას.

ეს შემთხვევა მნიშვნელოვანი გახდა, რადგან ტყავისებრი კუ თურქეთის წყლებში ძალიან იშვიათი და არარეგულარული სტუმარია. სახეობა თურქეთში ძირითადად ხმელთაშუა ზღვიდანაა ცნობილი და უფრო იშვიათად გვხვდება ეგეოსის ზღვაში.

მეორე და საქართველოსთვის გეოგრაფიულად უფრო საინტერესო შემთხვევა თითქმის ერთი წლის შემდეგ დაფიქსირდა. 2026 წლის 7 აპრილს ცოცხალი ტყავისებრი კუ რიზეს პროვინციის სანაპიროსთან შენიშნეს.

ეს უკვე თურქეთის აღმოსავლეთ შავი ზღვის სანაპიროა. კვლევის ავტორები ორივე შემთხვევას ერთად ტყავისებრი ზღვის კუს თურქეთის შავი ზღვის სანაპიროზე პირველ დადასტურებულ ჩანაწერებად განიხილავენ.

ამავე დროს, ისინი აღნიშნავენ, რომ ეს თურქეთის ზღვებში სახეობის ყველაზე ჩრდილოეთით დადასტურებული შემთხვევებია. მანამდე, 2024 წლის ივლისში, ცოცხალი ტყავისებრი კუ სტამბოლის სრუტეში, ბოსფორში, იყო დაფიქსირებული, თუმცა ეს ჩანაწერი მარმარილოს ზღვას უკავშირდებოდა და არა უშუალოდ შავი ზღვის თურქულ სანაპიროს.

ტყავისებრი ზღვის კუ (Dermochelys coriacea) დღეს მცხოვრებ ზღვის კუებს შორის ყველაზე დიდია. მისი აგებულებაც სხვა ზღვის კუებისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.

სახეობას ჩვეულებრივი მყარი, ფირფიტებიანი ბაკანი არ აქვს. მისი სხეულის ზედაპირი მკვრივი, რეზინისმაგვარი კანითაა დაფარული, რის გამოც ინგლისურად Leatherback turtle ეწოდება.

ტყავისებრი კუები განსაკუთრებით შორ მანძილებზე გადაადგილების უნარითაც გამოირჩევიან და ოკეანეებში ძალიან ფართო გავრცელება აქვთ. მათი საკვების მნიშვნელოვანი ნაწილი რბილსხეულიანი ზღვის ორგანიზმებია, მათ შორის მედუზები.

შავ ზღვაში კი ეს სახეობა ტიპური ან რეგულარული ბინადარი არ არის. სწორედ ამიტომ თურქეთის შავი ზღვის სანაპიროზე ორი დადასტურებული შემთხვევა მეცნიერებისთვის საინტერესო ჩანაწერია.

ტყავისებრი კუები მსოფლიოს ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ზომიერი სარტყლის მრავალ ზღვასა და ოკეანეში გვხვდება და შეუძლიათ შედარებით ცივ წყლებშიც შორ მანძილზე გადაადგილება. თუმცა შავი ზღვა მათი ჩვეულებრივი გავრცელების ძირითად არეალს არ წარმოადგენს.

ისტორიულად შავ ზღვაში ზღვის კუების ჩანაწერები იშვიათია. რეგიონში უფრო ცნობილია ჩვეულებრივი ზღვის კუს (Caretta caretta) და მწვანე ზღვის კუს (Chelonia mydas) შემთხვევითი ჩანაწერები.

Dermochelys coriacea-ს თურქეთის შავი ზღვის სანაპიროზე დადასტურება ამიტომ ამ სახეობის გავრცელების შესახებ არსებულ მონაცემებს მნიშვნელოვან ახალ დეტალს ამატებს. კვლევის ავტორები აღნიშნავენ, რომ ასეთი შემთხვევების გაგრძელებული მონიტორინგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იშვიათი და შემთხვევითი სტუმარი ზღვის მეგაფაუნის უკეთ შესასწავლად.

ამ ეტაპზე ამ კვლევის საფუძველზე საქართველოში Dermochelys coriacea-ს არსებობის დადასტურება არ შეიძლება. კვლევა აღწერს მხოლოდ თურქეთის შავი ზღვის სანაპიროზე დაფიქსირებულ ორ შემთხვევას.

რიზეს ჩანაწერი საქართველოსთვის საინტერესოა სწორედ იმიტომ, რომ აღმოსავლეთ შავ ზღვაში მოხდა, თუმცა ერთი ასეთი დაკვირვება არ ნიშნავს, რომ სახეობა საქართველოს ტერიტორიულ წყლებში უკვე გვხვდება ან რეგულარულად შემოდის.

ტყავისებრი კუ ახლა დადასტურებულია თურქეთის აღმოსავლეთ შავი ზღვის სანაპიროზეც, მაგრამ საქართველოში ამ კვლევით ჩანაწერი არ დასტურდება. ასეთი დასკვნისთვის საქართველოს სანაპიროდან დადასტურებული ჩანაწერი იქნება საჭირო.

კვლევის ავტორები ყურადღებას ამახვილებენ შავ ზღვაში პლასტმასის დაბინძურების პრობლემაზეც. ტყავისებრი კუებისთვის პლასტმასის ნარჩენები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საფრთხეა, რადგან მათი საკვების მნიშვნელოვან ნაწილს მედუზები და სხვა რბილსხეულიანი ორგანიზმები წარმოადგენს და მცურავი პლასტმასის ზოგი ფორმა შესაძლოა საკვებად აღიქვან.

კვლევა კონკრეტული ინდივიდის სიკვდილის მიზეზად პლასტმასს არ ასახელებს. თუმცა ავტორები აღნიშნავენ, რომ პლასტმასის დაბინძურება შავ ზღვაში მზარდ საფრთხეს წარმოადგენს და შესაძლოა იშვიათ და შემთხვევით შემოსულ ზღვის სახეობებზეც მოქმედებდეს.

საქართველოს დასავლეთ საზღვარს შავი ზღვა ქმნის და ქვეყნის სანაპირო იმავე აღმოსავლეთ შავი ზღვის ეკოსისტემის ნაწილია. ამიტომ რიზესთან დაფიქსირებული ცოცხალი ტყავისებრი კუ რეგიონული ბიომრავალფეროვნების თვალსაზრისით საინტერესო შემთხვევაა.

ეს არ ნიშნავს, რომ სახეობა უკვე საქართველოს ფაუნის სიაში უნდა დაემატოს. მაგრამ ასეთი უჩვეულო ჩანაწერები აჩვენებს, რომ შავი ზღვის სანაპიროზე მსხვილი და ფართოდ მოძრავი ზღვის ცხოველების დაკვირვება და სწორად დოკუმენტირება მნიშვნელოვანია.

თუ მომავალში ტყავისებრი ზღვის კუ საქართველოს სანაპიროსთანაც სანდოდ დაფიქსირდება, ასეთი ჩანაწერის დასადასტურებლად განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იქნება ფოტო ან ვიდეო, ზუსტი თარიღი და ადგილი და შესაბამისი სპეციალისტების შეფასება. საქართველოს კუების არსებული გვერდი შეგიძლიათ ნახოთ კუების ჰაბში.