ჭაობის კუ
Emys orbicularis
მშობლიური მტკნარი წყლის კუ ბრტყელი ნიჟარით. ხმელეთის კუ არ არის და ყურის უკან წითელი ზოლი არ აქვს.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
ჰაბიტატი
მტკნარი წყალი
ზომა
ხშირად <16 სმ
შხამი
არა
სტატუსი საქართველოში
მშობლიური
ოჯახი
Emydidae
კონსერვაცია
NT
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს და ადამიანზე არ ნადირობს. შეიძლება უკბინოს ან ნაკაწრი დატოვოს, თუ ხელში აიყვანთ. ნიჟარა და კანი შეიძლება ბაქტერიას ატარებდეს; ხელები ჩამოიბანეთ. ველური კუ სახლში არ წაიყვანოთ.
მიმოხილვა
რა არის ჭაობის კუ
ჭაობის კუ (Emys orbicularis) საქართველოს მშობლიური მტკნარი წყლის კუა — არა ხმელეთის კუ და არა შემოტანილი წითელყურა. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ სახეობად იღებს. დასავლეთ საქართველოში ასახელებს E. o. orbicularis-ს, აღმოსავლეთში — E. o. persica-ს. ოჯახი Emydidaeა. შხამი არ აქვს. კავკასიურ ფორმებში ნიჟარის სიგრძე ხშირად 16 სმ-ზე ნაკლებია; სახეობის დონეზე ზრდასრული ცხოველი ჩვეულებრივ საშუალო ზომისაა. IUCN-ით ახლოსაა საფრთხესთან (Near Threatened). საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
ბოლო განახლება
გალერეა
ჭაობის კუ ფოტოებში
ფოტო: ველურ ბუნებასთან ახლოს
ფოტო: Laura and Bobby Bok
კუმისის ტბა
საქართველოს ველში
ფოტო: ველურ ბუნებასთან ახლოს
ფოტო: ლევან ქობალია
ვირჯინია ·
ფოტო: ნიკოლოზ ლოლაძე
დიღმის ჭალები ·
საქართველოს ველში
ფოტო: joepon · iNaturalist
სენ-ე-მარნი ·
ფოტო: Полина Яковлевна Нехаева (Лихачева) · iNaturalist
რიაზანი ·
ფოტო: Almantas Kulbis · iNaturalist
ლაზდიაი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ჭაობის კუ
მშობლიური წყლის კუ დაბალი, ხშირად მუქი ნიჟარითა და ყვითელი წერტილებით. გუმბათი ნიშნავს ხმელეთის კუს; ყურის უკან წითელი ზოლი — შემოტანილ წითელყურას.
ნიჟარა (კარაპაქსი) დაბალი და ოვალურია, არა მაღალი გუმბათი. ფერი ჩვეულებრივ მუქი ზეთისხილისფერი, ყავისფერი ან შავია; ხშირად ყვითელი წერტილები ან შტრიხებია. ქვედა ნიჟარა (პლასტრონი) უფრო ღიაა. გვარს Emys-ს პლასტრონზე მოძრავი საკინძი აქვს; კასპიურ კუს (Mauremys) ეს მოძრაობა პრაქტიკულად არ აქვს.
თავი, კისერი და ფეხები მუქია ყვითელი წერტილებით ან მოკლე შტრიხებით. ყურის უკან ფართო წითელი ზოლი არ აქვს. თათები დაფრთხილია. კავკასიის კურას აუზის ფორმებზე Fritz (1998) ნიჟარის მაქსიმუმს დაახლოებით 18 სმ-ს უთითებს და ჩვეულებრივ 16 სმ-ზე ნაკლებს; დასავლეთ საქართველოს ნომინალური ქვესახეობის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. მამალი ხშირად მდედრზე პატარაა, უფრო გრძელი კუდითა და უფრო ჩაზნექილი პლასტრონით.
ხმელთაშუაზღვეთის კუ (Testudo graeca) მხოლოდ ხმელეთზეა: მაღალი გუმბათი და სვეტისებრი ფეხები, დაფრთხვის გარეშე. წითელყურა (Trachemys scripta, ჩვეულებრივ T. s. elegans) შემოტანილია; ყურის უკან ფართო წითელი ზოლი აქვს და ნიჟარაზე ხშირად უფრო მკვეთრი ზოლები. კასპიური კუ (Mauremys caspica) სამხრეთ-აღმოსავლეთ საქართველოშია; კისერზე ხშირად გრძივი ღია ზოლები აქვს და ნიჟარა ჩვეულებრივ უფრო ზოლიანია, ვიდრე წერტილებიანი.
შხამიანი არ არის. ნახვისას დააკვირდით და არ აიყვანოთ. ქალაქის ტბორებში ჯერ წითელყურა გამორიცხეთ, განსაკუთრებით თბილისსა და ბათუმთან.
2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ მშობლიურ სახეობად იღებს — არა ხმელეთის კუ და არა შემოტანილი წითელყურა. დასავლეთ საქართველოში ასახელებს E. o. orbicularis-ს, აღმოსავლეთში — E. o. persica-ს. დასავლეთში დასახელებულია ფოთი და კოლხური სანაპიროს ჭაობები. აღმოსავლეთში ჩამონათვალი ქვესახეობას უთითებს, მაგრამ ამ გვერდზე რუკა აღმოსავლეთ რეგიონებს არ ფარავს.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
ცხოვრობს მტკნარ, ნელ ან მდგარ წყალში — ტბორებში, ტბებში, ჭაობებში, ძველ კალაპოტებსა და ნელ მდინარეებში, ხშირად მცენარეულ ნაპირთან. ბუდეს ხმელეთზე იკეთებს, ჩვეულებრივ ქვიშიან, მზიან ფერდობზე წყლიდან მოშორებით. დასავლეთ საქართველოში დასახელებული წერტილია ფოთი: ეს 2026 წლის ჩამონათვალის ფიგურის ნიმუშის ლოკალიტეტია და არა მთელი სამეგრელოს რუკა. იმავე კოლხური სანაპიროს კომპლექსში, შავიზღვისპირეთის ჭაობების ეროვნული მიმოხილვა ჭურია ჭაობის მიმდებარე სანაპიროსა და დიუნებს კვერცხის დების ადგილად ასახელებს; პალიასტომის აუზი ამავე ტენიან სარტყელშია. აღმოსავლეთ საქართველოსთვის ჩამონათვალი ქვესახეობას უთითებს, მაგრამ ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის. რუკაზე გამოკვეთილია მხოლოდ სამეგრელო — ზემო სვანეთი, ნიმუშის რეგიონის მიხედვით; აღმოსავლეთი არ არის შეფერილი, რადგან აქ დასახელებული აღმოსავლური ლოკალიტეტი არ არის. სიმაღლის დიაპაზონი მეტრებში საქართველოსთვის ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული. სახეობის დონეზე ევროპაში უფრო დაბლობსა და დაბალ სიმაღლეებს იკავებს და იშვიათად ადის მაღალ მთაში.
კვება
ყოვლისმჭამელია. იკვებება ძირითადად წყალში: უხერხემლოებით, წვრილი თევზით, ამფიბიებითა და მცენარეული საკვებით. სახეობის დონეზე ახალგაზრდა უფრო მეტ ცხოველურ საკვებს ჭამს, ზრდასრული — მეტ მცენარეს. საქართველოსთვის ცალკე კუჭის ან ექსკრემენტის კვლევა ამ გვერდზე არ არის.
ქცევა
დღისით ხშირად ნაპირზე, მორებზე ან წყლის მცენარეებზე თბება; საფრთხისას წყალში იძირება. დაფრთხილი თათებით ცურავს და სახმელეთო კუსავით ხმელეთზე არ ცხოვრობს, თუმცა ბუდობისას და ზოგჯერ წყალსატევებს შორის ხმელეთზე გადადის. სახეობის დონეზე ზამთარს ხშირად ტალახში ან წყლის ფსკერზე ატარებს; საქართველოსთვის ცალკე თვეები ამ გვერდზე არ არის გაზომილი. მდედრი კვერცხს ხმელეთის ბუდეში დებს. ევროპული შეფასებით ჩვეულებრივ ერთიდან სამამდე ნაყარია წელიწადში, დაახლოებით 6–9 კვერცხით; ეს ციფრები ფართო არეალიდანაა. სქესი ინკუბაციის ტემპერატურაზეცაა დამოკიდებული. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.
კონსერვაცია
მშობლიური, ბიოლოგიურად დადასტურებული სახეობაა. გლობალური IUCN შეფასება 1996 წლისაა და Near Threatened-ია; ანოტაცია ითხოვს განახლებას. 2024 წლის ევროპული რეგიონული შეფასებაც NT-ია, ჰაბიტატის დაკარგვისა და სხვა ზეწოლის გამო. 1996 წლის გლობალური ანგარიში საქართველოს native ქვეყნად ასახელებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის; იქვე შეტანილია ხმელეთის კუ Testudo graeca. CITES-ში სახეობის დონეზე საქართველოს პოპულაცია არ არის; დანართი III მხოლოდ უკრაინის პოპულაციას ეხება. ევროკავშირის ჰაბიტატების დირექტივა საქართველოში არ მოქმედებს. დასავლეთ სანაპიროზე რეალისტური ზეწოლაა ჭაობის დაშრობა, სანაპიროს ცვლილება და გზაზე დაღუპვა ბუდობის მიგრაციისას; ეროვნული ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. ქვესახეობები: ჩამონათვალი იღებს E. o. orbicularis-ს დასავლეთში და E. o. persica-ს აღმოსავლეთში. სამხრეთ კავკასიისთვის აღწერილი E. o. colchica და E. o. iberica აქ სინონიმებადაა მიჩნეული (შესაბამისად orbicularis და persica). TTWG 2021 და ITIS colchica-ს ნომინალური ქვესახეობის უმცროს სინონიმად თვლიან; persica მიღებულია. Tuniyev-ის კავკასიური სია colchica-ს კოლხეთის ენდემურ ქვესახეობად ტოვებს — ეს უთანხმოებაა და ველში ქვესახეობა ფოტოთი საიმედოდ ნუ მიაკუთვნეთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ჭაობის კუ-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. 2026 წლის ქართული ჩამონათვალი მას ბიოლოგიურად დადასტურებულ მშობლიურ სახეობად იღებს.
მტკნარ ტბორებში, ტბებსა და ჭაობებში. დასავლეთში დასახელებულია ფოთი და კოლხური სანაპიროს ჭაობები, მათ შორის ჭურიასთან დაკავშირებული სანაპირო. აღმოსავლეთში ჩამონათვალი ქვესახეობას უთითებს, მაგრამ ამ გვერდზე რუკა აღმოსავლეთ რეგიონებს არ ფარავს.
დაბალი მუქი ნიჟარა ყვითელი წერტილებით, დაფრთხილი თათები, ყურის წითელი ზოლის გარეშე. გუმბათი ხმელეთის კუა; წითელი ყური — წითელყურა.
კავკასიის კურას აუზის ფორმებში ნიჟარა ხშირად 16 სმ-ზე ნაკლებია, მაქსიმუმ დაახლოებით 18 სმ (Fritz 1998). საქართველოს დასავლეთის პოპულაციის ცალკე სერია აქ არ არის.
წითელყურა შემოტანილია და T. s. elegans-ს ყურის უკან ფართო წითელი ზოლი აქვს. ჭაობის კუ მშობლიურია და ეს ზოლი არ აქვს.
კასპიური კუ სამხრეთ-აღმოსავლეთშია და კისერზე ხშირად გრძივი ღია ზოლები აქვს. ჭაობის კუს ნიჟარა ჩვეულებრივ უფრო მუქია ყვითელი წერტილებით.
შხამი არ აქვს. შეიძლება უკბინოს, თუ აიყვანთ. არ აიყვანოთ. ნაკბენის შემდეგ ჭრილობა ჩამოიბანეთ.
IUCN-ით ახლოსაა საფრთხესთან. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
წყაროები
წყაროები
წყაროები
წყაროები
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- Fritz 1998 — Introduction to zoogeography and subspecific differentiation in Emys orbicularis
- Turtle Taxonomy Working Group 2021 — Turtles of the World, 9th ed.
- Luiselli & Vamberger 2024 — IUCN Red List, Emys orbicularis (Europe)
- IUCN 1996 — Emys orbicularis (global assessment)
- The Reptile Database — Emys orbicularis
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- Black Sea Coastal Wetlands Vision — National part, Georgia
- CITES Appendices — Emys orbicularis (Ukraine, Appendix III)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები