რუხი მგელი
Canis lupus
დიდი ძაღლისებრი მტაცებელი რუხ-ყავისფერი ბეწვით, სწორი ყურებითა და გრძელი ფეხებით. საქართველოში მუდმივი სახეობაა; უფრო ხშირია მთაში, ვიდრე დაბლობზე.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
ხორცისმჭამელი
სტატუსი საქართველოში
მუდმივი
ზომა
1.3–1.6 მ
ჰაბიტატი
მთა / ტყე
ოჯახი
Canidae
კონსერვაცია
LC
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. შეიძლება უკბინოს. დიდი მტაცებელია; პირუტყვზე ნადირობა საქართველოში დოკუმენტირებული კონფლიქტია. Kopaliani et al. 2014 აღნიშნავს 2000-იანი წლებიდან პირუტყვზე თავდასხმების სიხშირის ზრდის ანგარიშებს და ადამიანზე თავდასხმის რამდენიმე შეტყობინებას — ეს შეტყობინებებია და არა ამ გვერდზე გადამოწმებული კლინიკური სერია. საქართველოში გარეულ ხორცისმჭამელებთან ერთად ცოფის წყაროდ არის დასახელებული. არ აჭმიოთ, არ აიყვანოთ, ძაღლები აცერით. შეხვედრისას დატოვეთ დისტანცია და უკან დაიხიეთ ნელა; ნუ გაექცევით და ნუ მიაწვებით.
მიმოხილვა
რა არის რუხი მგელი
რუხი მგელი (Canis lupus) ძუძუმწოვარია, მგლისებრთა ოჯახიდან (Canidae) — საქართველოში ამ ოჯახის ყველაზე დიდი ველური წევრი. IUCN საქართველოს მშობლიურ არეალში ასახელებს. ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში შეტანილია. სახეობის დონეზე სრული სიგრძე ხშირად დაახლოებით 1.3–1.6 მ-ია, მასა ფართო დიაპაზონშია. შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი ნაკბენი, ცოფი და იშვიათი თავდასხმის ანგარიშებია და არა შხამი. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
ბოლო განახლება
გალერეა
რუხი მგელი ფოტოებში
დავით გარეჯის უდაბნო ·
ფოტო: Clément Bardot
პეშერეი ·
ფოტო: Pieter-Paul G
ფოტო: Mas3cf
ბარდუ ·
ფოტო: Musicaline
სენტ-კრუა ·
ფოტო: Frank Vassen
ბელოვეჟის ტყე ·
ფოტო: Wilfredor
ინსბრუკი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ რუხი მგელი
დიდი ძაღლისებრი მტაცებელი რუხ-ყავისფერი, ხშირად ჭრელი ბეწვით, სწორი სამკუთხა ყურებით, სქელი დინგითა და გრძელი ფეხებით. საქართველოში მუდმივია.
- 01
სახეობის დონეზე სრული სიგრძე ხშირად დაახლოებით 1.3–1.6 მ, კუდი დაახლოებით 30–50 სმ, მხრის სიმაღლე ხშირად დაახლოებით 70–90 სმ. მასა ფართოა: Mech 1974 დედლებს დაახლოებით 18–55 კგ, მამლებს 20–80 კგ ასახელებს; ჩრდილოეთის უკიდურესი მამლები ამ ზედა ზღვართან არიან. კავკასიური ინდივიდები ჩვეულებრივ ამ დიაპაზონის შუაშია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. მამალი, როგორც წესი, დედალზე ოდნავ დიდია. დინგი სქელია, ყურები შედარებით მოკლე და სწორი.
- 02
შეფერილობა ჩვეულებრივ რუხია ყავისფერი, შავი და ღია ბეწვის ნაზავით. მუცელი უფრო ღიაა. სრულიად შავი ან თითქმის თეთრი ფორმები სახეობაში არსებობს, მაგრამ საქართველოში ტიპიური ველური ინდივიდი რუხ-ყავისფერია. კუდი დაბლა ჰკიდია და ბუსუსიანია; თეთრი წვერი, როგორც მელასზე, საიმედო ნიშანი არ არის.
- 03
ტურა (Canis aureus) საქართველოშიც არის: გაცილებით პატარა, უფრო მოკლეფეხა, უფრო ერთგვაროვანი მოყვითალო-რუხი, უფრო წვრილი დინგით. მელა (Vulpes vulpes) კიდევ უფრო პატარაა, წითურ-ჟანგმიწოვანი, შავი ყურებითა და ხშირად თეთრი კუდის წვერით. თავისუფალი ძაღლი ზომით და ფერით შეიძლება მგელს დაემსგავსოს; მგელს უფრო სწორი ყურები, უფრო სქელი დინგი, უფრო გრძელი ფეხები და უფრო დიდი თათი აქვს, მაგრამ ჰიბრიდი ველში ყოველთვის საიმედოდ არ გაირჩევა.
- 04
შხამიანი არ არის. ნაკბენი ან ნერწყვი შეიძლება ცოფის რისკი იყოს. არ აიყვანოთ, განსაკუთრებით თუ ცხოველი უშიშრად უახლოვდება ან აგრესიულია. დღის გამოჩენა თავისთავად ცოფს არ ნიშნავს.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში უფრო ხშირია მთაში, ვიდრე დაბლობზე. Shakarashvili et al. 2020 ამას ადასტურებს და ამავე ნაშრომში აღნიშნულია ბოლო ათწლეულებში რაოდენობის ზრდა, ასევე მეტი გამოჩენა დასავლეთის დაბლობზე, შავი ზღვის სანაპიროსთანაც. Pilot et al. 2014 გენეტიკური ნიმუშები საქართველოში ძირითადად სამი არეალიდანაა: ყაზბეგი, სვანეთი და კოლხეთი. Kikvidze და Tevzadze 2015 ინტერვიუები ჩაატარეს ლანჩხუთის არეალსა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, სადაც პირუტყვის რაოდენობის ზრდასა და მიტოვებულ ჰაბიტატს მგელთან კონფლიქტთან აკავშირებენ. ამ გვერდის საველე ფოტო გადაღებულია დავით გარეჯის უდაბნოში, 2019 წლის 7 დეკემბერს — ეს დასახელებული ლოკალიტეტია და არა მუნიციპალიტეტების სია. ეს დასახელებული საკვლევი არეებია და არა სრული რეგიონული რუკა. ეს გვერდი ადმინისტრაციულ რეგიონებს არ რუკავს. მუნიციპალიტეტების სია აქ არ არის შედგენილი. მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ფართოა: ტყე, მთა, ღია ადგილი და იშვიათად დასახლების პირი. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის მეტრული დიაპაზონი ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული.
კვება
საქართველოსთვის ერთი ეროვნული კუჭის შიგთავსის კვლევა ამ გვერდზე არ არის. Pilot et al. 2014 წერს, რომ კოლხეთსა და ყაზბეგში მთავარი ნადირი ხშირად შინაური ჩლიქოსანია (ძროხა, ცხვარი, თხა და სხვა). იგივე ნაშრომი სამხრეთ კავკასიის ფაუნაში ასახელებს გარეულ ჩლიქოსნებსა და, არაჩლიქოსან ნადირს შორის, ევროპულ კურდღელს. NACRES / GCCP 2010 წლის კითხვარი ვაშლოვანის ზამთრის საძოვრებზე მგელს ასახელებს მთავარ პრობლემურ მტაცებლად რესპონდენტების უმრავლესობისთვის; ეს გამოკითხვაა და არა დადასტურებული მსხვერპლის სრული აღრიცხვა. სახეობის დონეზე მგელი ხორცისმჭამელია: ჩლიქოსანი, საშუალო ძუძუმწოვარი, ლეში; ადგილობრივი მენიუ ნადირის სიმრავლეზეა დამოკიდებული.
ქცევა
ძირითადად შებინდებისას და ღამითაა აქტიური; დღისითაც ჩანს იქ, სადაც შეწუხება დაბალია. ცხოვრობს ოჯახურ ჯგუფში (ხროვა): ჩვეულებრივ მშობლები და მათი შთამომავლობა. მარტო ან წყვილადაც გადაადგილდება. სახეობის დონეზე ორსულობა დაახლოებით 63 დღეა; ლეკვები ხშირად გაზაფხულზე იბადებიან, ხშირად 4–7. ეს ციფრები ფართო არეალიდანაა და არა ქართული ბუნაგის ნიმუში. კვალი დიდი ძაღლისას ჰგავს, მაგრამ ხშირად უფრო ოვალური და უფრო დიდია; წინა თათს ხუთი თითი აქვს (ნემსი ბეჭზე ბეჭდში ხშირად არ ჩანს), უკანას ოთხი, კლანჭები ჩვეულებრივ ჩანს. ყეფა იშვიათია; უფრო დამახასიათებელია ყმუილი. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ და არ აჭმიოთ.
კონსერვაცია
Boitani, Phillips და Jhala Canis lupus-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2018 შეფასება, 2023 წლის შესწორებული ვერსია); გლობალური ტენდენცია სტაბილურად ფასდება, თუმცა ზოგი რეგიონული პოპულაცია საფრთხის ქვეშაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ნადირობის ობიექტად არის შეტანილი; კვოტა და სეზონი სააგენტოს დოკუმენტებით დგინდება და ამ გვერდზე მიმდინარე რიცხვებად არ არის გადმოტანილი. CITES-ის დანართ II-შია (საქართველოს პოპულაცია); დანართ I ეხება მხოლოდ ბჰუტანის, ინდოეთის, ნეპალისა და პაკისტანის პოპულაციებს. Shakarashvili et al. 2020 საქართველოში ბოლო ათწლეულებში რაოდენობის ზრდას აღნიშნავს. ეროვნული აღწერა ამ გვერდზე არ არის დადასტურებული. ადგილობრივი ზეწოლა შეიძლება იყოს ნადირობა, კონფლიქტი პირუტყვზე, ჰიბრიდიზაცია თავისუფლად მოსიარულე ძაღლებთან და საგზაო დაღუპვა. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები რუხი მგელი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. IUCN მას საქართველოში მშობლიურ სახეობად ასახელებს. შეტანილია ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში და ნადირობის ობიექტების ნუსხაში.
უფრო მთაში, ვიდრე დაბლობზე. დასახელებული საკვლევი არეებია ყაზბეგი, სვანეთი, კოლხეთი და ლანჩხუთის არეალი. ამ გვერდზე არის საველე ფოტო დავით გარეჯის უდაბნოდან (2019 წლის 7 დეკემბერი). დასავლეთის დაბლობზე, შავი ზღვის სანაპიროსთანაც, ბოლო ათწლეულებში მეტი გამოჩენაა აღნიშნული. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის. რუკა არ არის შეფერილი.
დიდი, გრძელფეხა ძაღლისებრი მტაცებელი რუხ-ყავისფერი ბეწვით, სქელი დინგითა და სწორი ყურებით. ტურა პატარა და უფრო მოყვითალოა; მელა წითურია და ხშირად თეთრწვერა კუდით. ძაღლთან გარჩევა ყოველთვის ადვილი არ არის.
სახეობის დონეზე სრული სიგრძე ხშირად დაახლოებით 1.3–1.6 მ, მასა ფართო დიაპაზონშია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ხორცისმჭამელია. საქართველოს ზოგ ნაწილში, მათ შორის ყაზბეგსა და კოლხეთში, ლიტერატურა შინაურ ჩლიქოსანს მთავარ ნადირად ასახელებს. გარეული ჩლიქოსანიც და კურდღელიც შედის სურათში; ეროვნული მენიუ აქ არ არის გაზომილი.
ძირითადად შებინდებისას და ღამით. დღისითაც შეიძლება გამოჩნდეს. მუდმივია და არ მიგრირებს, როგორც ბევრი ფრინველი.
შხამიანი არ არის. შეიძლება უკბინოს. პირუტყვზე ნადირობს. საქართველოში გარეულ მტაცებლებთან ერთად ცოფის წყაროდ არის დასახელებული. ადამიანზე თავდასხმის შეტყობინებები არსებობს, მაგრამ ამ გვერდზე სიხშირე არ არის გაზომილი. არ აიყვანოთ. ნაკბენის შემდეგ ჭრილობა ჩამოიბანეთ და მიმართეთ ექიმს.
გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ნადირობის ობიექტია; სეზონი და კვოტა ოფიციალური წესით დგინდება. საერთაშორისო ვაჭრობა CITES-ის დანართ II-ით რეგულირდება.
- Boitani, Phillips & Jhala 2023 — IUCN Red List, Canis lupus
- Shakarashvili et al. 2020 — Grey wolf and golden jackal in Georgia
- Pilot et al. 2014 — Genetic variability of the grey wolf in the Caucasus
- Kopaliani et al. 2014 — Gene flow between wolf and shepherd dog in Georgia
- Kikvidze & Tevzadze 2015 — Wolf–human conflict in Georgia
- NACRES / GCCP 2010 — Human–carnivore conflict questionnaire
- Bukhnikashvili & Kandaurov 2002 — The annotated list of mammals of Georgia
- Eliava et al. 2007 — New data on animal biodiversity of Georgia
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- ნადირობას დაქვემდებარებული სახეობები — Canis lupus
- Mech 1974 — Mammalian Species 37, Canis lupus
- ASM Mammal Diversity Database — Canis lupus
- CITES Appendices — Canis lupus
- Experimental and Clinical Medicine 2024 — Rabies in Georgia at the modern stage
- Wikimedia Commons — Loup gris, Pescheray (Clément Bardot, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Portrait of a Wolf (Pieter-Paul G, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Eurasian wolf, Bardu (Mas3cf, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Loup gris commun, Sainte-Croix (Musicaline, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Wolf tracks, Białowieża (Frank Vassen, CC BY 2.0)
- Wikimedia Commons — Two Eurasian wolves, Alpenzoo (Wilfredor, CC0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
