მელა
Vulpes vulpes
ძაღლისებრი მტაცებელი წითურ-ჟანგმიწოვანი ბეწვით, შავი ყურებითა და ხშირად თეთრწვერა კუდით. საქართველოში მუდმივი სახეობაა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
ყოვლისმჭამელი
სტატუსი საქართველოში
მუდმივი
ზომა
45–90 სმ
ჰაბიტატი
ტყის პირი / ღია ადგილი
ოჯახი
Canidae
კონსერვაცია
LC
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. შეიძლება უკბინოს. საქართველოში გარეულ ხორცისმჭამელებთან ერთად ცოფის წყაროდ არის დასახელებული. არ აჭმიოთ და არ აიყვანოთ. ძაღლები აცერით.
მიმოხილვა
რა არის მელა
მელა (Vulpes vulpes) ძუძუმწოვარია, მგლისებრთა ოჯახიდან (Canidae). ეს არის ნამდვილი მელების გვარის (Vulpes) ყველაზე დიდი სახეობა და ხორცისმჭამელთა რიგის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული წევრი. IUCN საქართველოს მშობლიურ არეალში ასახელებს. ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში შეტანილია. სახეობის დონეზე თავ-ტანის სიგრძე დაახლოებით 45–90 სმ-ია, კუდი 30–55 სმ, მასა ხშირად 3–14 კგ. შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი ნაკბენი და ცოფია და არა შხამი. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის.
ბოლო განახლება
გალერეა
მელა ფოტოებში
ფოტო: ზაური ხაჩიძე
ფოტო: Uoaei1
მალნიცი ·
ფოტო: ClaudiaTen
რაუტასი ·
ფოტო: Alexis Lours
ჟენევილიე ·
ფოტო: Ken Billington
ფოტო: Divlja Srbija
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ მელა
საშუალო ზომის ძაღლისებრი მტაცებელი წითურ-ჟანგმიწოვანი ზურგით, შავი ყურის უკანა მხარით, შავი ქვედა ფეხებით და ხშირად თეთრი კუდის წვერით. საქართველოში მუდმივია.
- 01
სახეობის დონეზე თავ-ტანი დაახლოებით 45–90 სმ, კუდი 30–55 სმ, მხრის სიმაღლე დაახლოებით 35–50 სმ, მასა ხშირად 3–14 კგ. მამალი, როგორც წესი, დედალზე ოდნავ დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. დინგი წვრილია, ყურები აღმართული, გუგა ვერტიკალურად ოვალური.
- 02
ტიპიური შეფერილობა წითურ-ჟანგმიწოვანია ზურგზე, ღია ყელითა და მუცლით. ყურის უკანა მხარე და ფეხის ქვედა ნაწილი ჩვეულებრივ შავია. კუდი ბუსუსიანია; თეთრი წვერი საიმედო ნიშანია, როცა ჩანს, მაგრამ ზოგ ინდივიდს შავი ან მუქი წვერი აქვს. იშვიათია მუქი („ვერცხლისფერი“) და ჯვარედინი ფერის ფორმები.
- 03
ტურა (Canis aureus) საქართველოშიაც არის: უფრო მაღალი, უფრო ერთგვაროვანი მოყვითალო-რუხი, უფრო მოკლე კუდით, თეთრი კუდის წვერის გარეშე. მგელი (Canis lupus) გაცილებით დიდია, უფრო გრძელფეხა და არ ჰგავს წითელ მელას. ძაღლთან შედარებით მელას უფრო წვრილი დინგი, უფრო პატარა კვალი და უფრო სწორი სარბენი აქვს. კორსაკი (Vulpes corsac) კავკასიაში მხოლოდ ჩრდილოეთის მშრალ ნაწილზეა აღნიშნული და საქართველოს ფაუნაში ამ გვერდზე არ არის მიღებული. ამ ატლასში ტურასა და მგელის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
- 04
შხამიანი არ არის. ნაკბენი ან ნერწყვი შეიძლება ცოფის რისკი იყოს. არ აიყვანოთ, განსაკუთრებით თუ ცხოველი უშიშრად უახლოვდება, დაბნეულია ან აგრესიულია. დღის გამოჩენა ნორმალურიც შეიძლება იყოს.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ეძებეთ ტყის პირას, ბუჩქნარში, სასოფლო ადგილზე, მდელოზე, მთისწინეთსა და დასახლებულ პერიფერიაზე. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ძალიან ფართოა: ტყე, ღია ადგილი, მთა ხის ზღვარს ზემოთაც, სანაპირო და ქალაქის გარეუბანი. IUCN აღნიშნავს ზღვის დონიდან დაახლოებით 4,500 მ-მდე; საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული. ეს გვერდი ადმინისტრაციულ რეგიონებს არ რუკავს. ქვეყნის არსებობა დადასტურებულია, მაგრამ მუნიციპალიტეტების სია აქ არ არის შედგენილი. დასახელებული ქართული წერტილია სამონადირეო მეურნეობა „იორის ჭალები“ (2020 წლის მართვის გეგმა). მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში ოპორტუნისტული ყოვლისმჭამელია: ძირითადად წვრილი ძუძუმწოვრები (განსაკუთრებით მღრღნელები), ასევე კურდღელი, ფრინველი, მწერი, ხილი, ლეში და დასახლებასთან საკვების ნარჩენი. საქართველოში რეალისტური სურათი იგივეა — პატარა ნადირი ღია და ნახევრად ღია ადგილზე, ზოგჯერ ქათამი ან სხვა შინაური ფრინველი დაუცველ ეზოში — მაგრამ ადგილობრივი მენიუ აქ არ არის გაზომილი.
ქცევა
ძირითადად ღამით და შებინდებისასაა აქტიური; დღისითაც ჩანს, განსაკუთრებით დაბალ შეწუხებაზე ან საკვების სიუხვეზე. ეს დღის გამოჩენა თავისთავად ცოფს არ ნიშნავს. ბუდობს სოროში, კლდის ნაპრალში ან სხვა ცხოველის მიტოვებულ სოროში. გამრავლების სეზონში ოჯახური ჯგუფია; სხვა დროს ხშირად მარტო ნადირობს. სახეობის დონეზე ორსულობა დაახლოებით 51–53 დღეა, ხშირად 4–6 ლეკვი, გაზაფხულზე. ეს ციფრები ფართო არეალიდანაა და არა ქართული ბუდობის ნიმუში. კვალი ძაღლისას ჰგავს, მაგრამ უფრო კომპაქტურია; წინა თათს ხუთი თითი აქვს, უკანას ოთხი, კლანჭები ხშირად ჩანს. კუდის თეთრი წვერი ტიპიურია, მაგრამ ყველა ინდივიდს არ აქვს.
კონსერვაცია
Hoffmann და Sillero-Zubiri Vulpes vulpes-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2016); პოპულაციის ტენდენცია სტაბილურია. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში (დადგენილება №190) არ არის. ნადირობის ობიექტად არის შეტანილი; კვოტა და სეზონი სააგენტოს დოკუმენტებით დგინდება და ამ გვერდზე მიმდინარე რიცხვებად არ არის გადმოტანილი. CITES-ის დანართებში სახეობის დონეზე არ არის, გარდა რამდენიმე აზიური ქვესახეობისა, რომლებიც საქართველოს არ ეხება. ადგილობრივი ზეწოლა შეიძლება იყოს ნადირობა, საგზაო დაღუპვა და კონფლიქტი შინაურ ფრინველზე; ეროვნული ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.
კი. IUCN მას საქართველოში მშობლიურ სახეობად ასახელებს. შეტანილია ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში და ნადირობის ობიექტების ნუსხაში.
ტყის პირას, ბუჩქნარში, სასოფლო ადგილზე, მთისწინეთსა და დასახლების გარეუბანში, წელიწადის ნებისმიერ დროს. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის. დასახელებული წერტილია „იორის ჭალები“. რუკა არ არის შეფერილი.
წითურ-ჟანგმიწოვანი ზურგი, შავი ყურის უკანა მხარე, შავი ქვედა ფეხები, ბუსუსიანი კუდი ხშირად თეთრი წვერით, წვრილი დინგი. ტურა უფრო რუხ-მოყვითალოა და უფრო მოკლე კუდით; მგელი გაცილებით დიდია.
სახეობის დონეზე თავ-ტანი დაახლოებით 45–90 სმ, კუდი 30–55 სმ, მასა ხშირად 3–14 კგ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ძირითადად წვრილ ძუძუმწოვრებს, ასევე ფრინველს, მწერს, ხილსა და ლეშს. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.
ძირითადად ღამით და შებინდებისას. დღისითაც შეიძლება გამოჩნდეს. მუდმივია და არ მიგრირებს, როგორც ბევრი ფრინველი.
შხამიანი არ არის. შეიძლება უკბინოს. საქართველოში გარეულ მტაცებლებთან ერთად ცოფის წყაროდ არის დასახელებული. არ აიყვანოთ. ნაკბენის შემდეგ ჭრილობა ჩამოიბანეთ და მიმართეთ ექიმს.
გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა და საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. ნადირობის ობიექტია; სეზონი და კვოტა ოფიციალური წესით დგინდება.
- Hoffmann & Sillero-Zubiri 2016 — IUCN Red List, Vulpes vulpes
- Bukhnikashvili & Kandaurov 2002 — The annotated list of mammals of Georgia
- Eliava et al. 2007 — New data on animal biodiversity of Georgia
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- ნადირობას დაქვემდებარებული სახეობები — Vulpes vulpes
- იორის ჭალები — სამონადირეო მეურნეობის მართვის გეგმა (2020)
- Larivière & Pasitschniak-Arts 1996 — Mammalian Species 537, Vulpes vulpes
- EUNIS — Vulpes vulpes
- ASM Mammal Diversity Database — Vulpes vulpes
- Experimental and Clinical Medicine 2024 — Rabies in Georgia at the modern stage
- Gurielidze et al. 2021 — Grey wolf and golden jackal in Georgia
- Baryshnikov 2012 — Pleistocene Canidae of the Caucasus
- Wikimedia Commons — Vulpes vulpes Mallnitz (Uoaei1, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Red fox, Gennevilliers (Alexis Lours, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — Red Fox (Ken Billington, CC BY-SA 3.0)
- Wikimedia Commons — Portrait, Rautas (ClaudiaTen, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Fox cubs (Divlja Srbija, CC BY-SA 4.0)
- xeno-canto XC1070195 — Vulpes vulpes (Paul Driver)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
