ევროპული შველი

Capreolus capreolus

პატარა ირმისებრი წყვილჩლიქოსანი. ზაფხულში წითურ-ყავისფერი, ზამთარში უფრო რუხი; გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტა ჩანს. საქართველოში მუდმივი სახეობაა.

მუდმივი საქართველოში

მოუსმინე ხმას

სწრაფი მიმოხილვა

მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით

კვება

მცენარისმჭამელი

სტატუსი საქართველოში

მუდმივი

ზომა

მხარი 66–83 სმ

ჰაბიტატი

ტყის პირი / მეჩხერი ტყე

ოჯახი

Cervidae

კონსერვაცია

ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. ჩვეულებრივ ადამიანს არ ესხმის. მამალმა შეჯვარების სეზონში შეიძლება რქით დაარტყას, თუ ძალიან ახლოს მიხვალთ. ნუკრი ბალახში დამალული ნორმაა — არ აიყვანოთ. ძაღლები აკონტროლეთ ტყეში. გზაზე ღამით შეჯახების რისკი რეალურია. არ აჭმიოთ.

მიმოხილვა

რა არის ევროპული შველი

ევროპული შველი (Capreolus capreolus), ქართულად შველი, ძუძუმწოვარია ირმისებრთა ოჯახიდან (Cervidae). ეს არის გვარის Capreolus დასავლური სახეობა. ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო წერს, რომ საქართველოში გავრცელებული ერთადერთი შვლის სახეობაა. ASM Mammal Diversity Database საქართველოს არეალის ქვეყნად ასახელებს. სახეობის დონეზე სხეულის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 107–126 სმ-ია, მხრის სიმაღლე 66–83 სმ, მასა 22–32 კგ; სააგენტოს ქართული და ინგლისური ტექსტები სხვა ციფრებს იძლევა (იხ. ამოცნობა). შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი შეჯახება გზაზე, თავისუფალი ძაღლები და ნუკრის აყვანაა და არა ნაკბენი. ტყის მნიშვნელოვანი მცენარისმჭამელია და დიდი მტაცებლების მტაცებელი. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. სააგენტო წერს, რომ წითელ ნუსხაში არ არის.

ბოლო განახლება 5 სექტემბერი 2026

გალერეა

ევროპული შველი ფოტოებში

ევროპული შველი (Capreolus capreolus) — მუდმივი საქართველოში — DidierFy — ფოტო: DidierFy
11 მარტი 2025

ევროპული შველი (Capreolus capreolus) — მუდმივი საქართველოში — Netty3979 — ფოტო: Netty3979
11 მაისი 2014

ევროპული შველი (Capreolus capreolus) — მუდმივი საქართველოში — Bouke ten Cate — ფოტო: Bouke ten Cate
18 მაისი 2021

ევროპული შველი (Capreolus capreolus) — დობრუჯა — Charles J. Sharp — ფოტო: Charles J. Sharp
დობრუჯა · 11 აგვისტო 2022

ევროპული შველი (Capreolus capreolus) — მუდმივი საქართველოში — caroline legg — ფოტო: caroline legg
1 დეკემბერი 2021

ევროპული შველი (Capreolus capreolus) — უნგრეთი — Nagy Sándor — ფოტო: Nagy Sándor
უნგრეთი · 28 მაისი 2019

ევროპული შველი (Capreolus capreolus) — მუდმივი საქართველოში — Qubix02 — ფოტო: Qubix02
10 დეკემბერი 2021

ამოცნობა

როგორ ამოვიცნოთ ევროპული შველი

პატარა ირმისებრი ცხოველი მოკლე კუდით და თეთრი კუდის ფირფიტით. ზაფხულში წითურ-ყავისფერია, ზამთარში უფრო რუხი. რქა მხოლოდ მამალს აქვს. საქართველოში მუდმივია.

სახეობის დონეზე (Sempéré et al. 1996, ევროპული პოპულაციები) სხეულის სიგრძე დაახლოებით 107–126 სმ, მხრის სიმაღლე 66–83 სმ, მასა 22–32 კგ. კუდი მოკლეა. სააგენტოს ქართული გვერდი სიგრძეს დაახლოებით 150 სმ-ს და მასას 10–25 კგ-ს ასახელებს; ინგლისური ვერსია 95–135 სმ-ს (კუდის გარეშე) და 15–30 კგ-ს. ციფრები არ ემთხვევა. ამ გვერდზე საველე ზომად Mammalian Species-ის დიაპაზონი გამოიყენება, სანამ ქართული გაზომილი სერია არ გამოქვეყნდება. მამალი, როგორც წესი, დედალზე ოდნავ დიდია. რქა მოკლეა, ხშირად სამი წვერით თითო მხარეს.
ზაფხულის ბეწვი წითურ-ყავისფერია; ზამთრისა უფრო რუხ-ყავისფერი და ხშირი. მუცელი ღიაა. გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტა კარგი ნიშანია. ნუკრს ზურგზე თეთრი ხალები აქვს, რომლებიც პირველ ხნის შემდეგ ქრება. დედალს რქა არ აქვს.
კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus) საქართველოშიც არის: გაცილებით დიდი, უფრო გრძელფეხა, უფრო რთული რქით; ეროვნულ წითელ ნუსხაში გადაშენების საფრთხის ქვეშაა და ძირითადად დაცულ ტერიტორიებზე რჩება. შველი ირმის ნუკრი არ არის — ორივე ცალკე სახეობაა. ციმბირული შველი (Capreolus pygargus) უფრო დიდია და საქართველოს ფაუნაში ამ გვერდზე არ არის მიღებული; სააგენტო აქ მხოლოდ C. capreolus-ს ასახელებს. ნიამორი (Capra aegagrus) მუდმივი მოხრილი რქით, წვერით (ზრდასრულ მამალში) და სხვა სილუეტით გამოირჩევა ციცაბო ფერდობებზე. გარეული ღორი (Sus scrofa) უფრო მასიურია, ეშვით და არა რქით; კვალი უფრო მომრგვალოა. ჯიხვი და არჩვი სხვა სილუეტისაა; ამ ატლასში ირმის, ჯიხვისა და არჩვის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
შხამიანი არ არის. არ აიყვანოთ, განსაკუთრებით ნუკრი. დისტანციიდან დააკვირდით.

ბიოლოგია

ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია

ჰაბიტატი და გავრცელება

საქართველოში ეძებეთ ფოთლოვან და შერეულ ტყეში, ტყის პირას, ქვეტყიან მეჩხერ ტყეში და სასოფლო ლანდშაფტთან, სადაც საფარი და საკვები ერთად არის. სააგენტო უპირატეს ჰაბიტატად მეჩხერ ფოთლოვან ან შერეულ ტყეს ასახელებს კარგად განვითარებული ქვეტყით. სახეობის დონეზე ღია ადგილზეც გამოდის, განსაკუთრებით შებინდებისას. ეს გვერდი ადმინისტრაციულ რეგიონებს არ რუკავს. ქვეყნის არსებობა დადასტურებულია, მაგრამ მუნიციპალიტეტების სია აქ არ არის შედგენილი. მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ. კამერა-ხაფანგის მონიტორინგმა NACRES-მა (2020–2021) დააფიქსირა აჭარის სამივე საკვლევ ტერიტორიაზე — მტირალას ეროვნული პარკი, კინტრიშის დაცული ტერიტორიები და მაჭახელას ეროვნული პარკი — სულ 2,188 ფოტო. დამოუკიდებელი ფოტოების ხაფანგის სიხშირე ყველაზე მაღალი იყო მტირალაზე (6.68 / 100 ხაფანგ-დღე), შემდეგ მაჭახელაზე (3.14) და კინტრიშზე (1.31). მაჭახელაზე ყოველმა კამერამ დააფიქსირა შველი; იქ გავრცელება უფრო თანაბარი იყო, ვიდრე არჩვის. ფოტოების უმეტესობა გაზაფხულსა და ზაფხულშია; მტირალაზე ზაფხულის პიკი აშკარაა, შემოდგომა–ზამთარში სიხშირე დაბალია. პროგრამის ადრეულ ზამთარში კამერები უფრო დაბალ ბილიკებზე დაიდგა, როცა თოვლი დაახლოებით 1,400 მ-ზე სქელი იყო — ეს გამოკითხვის არჩევანია და არა გამოქვეყნებული ეროვნული სიმაღლის ზღვარი. ინდიკატორ სახეობად არის დასახელებული ალგეთის ეროვნულ პარკში. დაცული ტერიტორიების სააგენტო შველს ბორჯომ–ხარაგაულის ეროვნული პარკის მთავარ ძუძუმწოვრებს შორის ასახელებს. თუშეთის ჩლიქოსანთა საზოგადოებაში და ყაზბეგის ეროვნულ პარკში დასახელებულია, მაგრამ იქ ცალკე აღწერა ამ გვერდზე არ არის. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი მეტრებში აქ არ არის გამოქვეყნებული.

კვება

ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში შერჩევითი მცენარისმჭამელია: ყლორტები, ფოთოლი, ბალახოვანი მცენარეები, კვირტი, ზოგჯერ სასოფლო კულტურა. ზამთარში უფრო ხეშეკრულ საკვებზე გადადის. ეს არ არის მტაცებელი. საქართველოს ტყის ბიომრავალფეროვნების ანალიზი აღნიშნავს, რომ ტყე შველსა და გარეულ ღორს ფოთოლს, ნაყოფსა და ფესვებს აძლევს. რეალისტური სურათი საქართველოში ტყის პირი და მეჩხერი ტყეა, მაგრამ ადგილობრივი მენიუ აქ არ არის გაზომილი.

ქცევა

ძირითადად შებინდებისას და გამთენიისასაა აქტიური; დღისითაც ჩანს, განსაკუთრებით დაბალ შეწუხებაზე. აჭარის კამერა-მონაცემებში ფოტოების სიხშირე გაზაფხულ–ზაფხულში უფრო მაღალია, შემოდგომა–ზამთარში — დაბალი. მამალი რქებს ოქტომბერ–ნოემბერში იცვლის; ახალი რქა ხავერდით იზრდება. შეჯვარება სახეობის დონეზე ივლის–აგვისტოშია. ამის შემდეგ ჩანასახი რამდენიმე თვე გაყინულ მდგომარეობაში რჩება (ემბრიონული დიაპაუზა) და აქტიური განვითარება ზამთრის ბოლოს იწყება; ნუკრი მაის–ივნისში იბადება, ხშირად ერთი ან ორი. ნუკრს თეთრი ხალები აქვს და პირველ დღეებში ბალახში იმალება — ეს მიტოვება არ არის. ეს ციფრები ფართო არეალიდან და სააგენტოს ტექსტიდანაა და არა ქართული ბუდობის ნიმუში. კვალი ორნაკვთიანია, წაგრძელებული; სირბილისას უკანა ნაკვთი წინას ფარავს. გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტა იშლება. ველში ხმა ისმის, განსაკუთრებით შეშფოთებისას; ამ გვერდზე ქართული ჩანაწერი არ არის; მოცემულია xeno-canto XC1059462 (Maxime Raux, კასტელანი, ალპ-დე-ოტ-პროვანსი, საფრანგეთი, 2025-07-18). ეკოლოგიურად ბრაუზერია და მტაცებელი ცხოველი. საქართველოში ევრაზიული ფოცხვერი, მგელი და (სადაც გვხვდება) კავკასიური ჯიქი საშუალო ჩლიქოსნებს იკვებებიან; ამ ატლასის ფოცხვერის პროფილი შველს ტყის ტიპურ მტაცებლად ასახელებს. ქართული მტაცებლების კვების წილი აქ არ არის გაზომილი.

კონსერვაცია

Lovari და თანაავტორები Capreolus capreolus-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2016). ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო წერს, რომ წითელ ნუსხაში არ არის; 2014 წლის დადგენილება №190 ამ გვერდზე შველის ჩანაწერად არ იკითხება. საქართველოს სანადირო ძუძუმწოვრების ნუსხაში შეტანილია როგორც შველი; კვოტა და სეზონი სააგენტოს დოკუმენტებით დგინდება და ამ გვერდზე მიმდინარე რიცხვებად არ არის გადმოტანილი. EUNIS ბერნის კონვენციის III დანართს ასახელებს ირმისებრთა ოჯახის დონეზე; ეს ეროვნულ ნადირობის აკრძალვას არ ნიშნავს. აჭარის მონიტორინგში კამერა-ხაფანგმა 2020–2021 წლებში სამივე დაცულ ტერიტორიაზე დააფიქსირა; ყველაზე მეტი ფოტო მტირალაზე იყო. ალგეთის ინდიკატორ-სიაში საფრთხედ დასახელებულია ბრაკონიერობა, შეწუხება და დაავადება. საქართველოს ტყის ბიომრავალფეროვნების ანალიზი ტყის ჩლიქოსნების — მათ შორის შველის — არალეგალურ ნადირობას სერიოზულ, ხანგრძლივ პრობლემად მიიჩნევს, განსაკუთრებით მთიან რეგიონებში. მტირალაზე კამერებმა ადამიანის გარეშე ძაღლებიც დააფიქსირეს, მათ შორის სანადირო ჯიშის მსგავსი — ადგილობრივი შეწუხებისა და დევნის რისკი. ეროვნული ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.

კითხვები

ხშირად დასმული კითხვები

მოკლე პასუხები ევროპული შველი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.

კი. მუდმივი სახეობაა. სააგენტო მას საქართველოში ერთადერთ შვლის სახეობად ასახელებს. შეტანილია ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში და სანადირო ნუსხაში.

ტყის პირას, მეჩხერ ფოთლოვან ან შერეულ ტყეში, ქვეტყეში. კამერა-ხაფანგით დადასტურებულია მტირალაზე, კინტრიშსა და მაჭახელაზე; ყველაზე მაღალი სიხშირე მტირალაზეა. დასახელებულია ალგეთში, ბორჯომ–ხარაგაულში, თუშეთსა და ყაზბეგის ეროვნულ პარკშიც. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის.

პატარა ირემი მოკლე კუდით, ზაფხულში წითური, ზამთარში უფრო რუხი, გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტით. რქა მხოლოდ მამალს აქვს და მოკლეა. კეთილშობილი ირემი გაცილებით დიდია; ნიამორს მუდმივი მოხრილი რქა აქვს.

სახეობის დონეზე მხრის სიმაღლე დაახლოებით 66–83 სმ, სხეულის სიგრძე 107–126 სმ, მასა ხშირად 22–32 კგ. სააგენტოს ციფრები განსხვავდება. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.

მცენარეს — ყლორტს, ფოთოლს, ბალახს, კვირტს; ზამთარში უფრო ხეშეკრულს. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.

ძირითადად შებინდებისას და გამთენიისას. დღისითაც შეიძლება გამოჩნდეს. აჭარის კამერებმა გაზაფხულ–ზაფხულში უფრო მეტი ფოტო დააფიქსირა, ვიდრე შემოდგომა–ზამთარში. მუდმივია და სეზონურად არ მიგრირებს, როგორც ბევრი ფრინველი. ნუკრი გაზაფხულის ბოლოს იბადება.

შხამიანი არ არის. ჩვეულებრივ არ ესხმის. ნუკრი არ აიყვანოთ. ძაღლები აკონტროლეთ. გზაზე ღამით ფრთხილად იარეთ.

გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. სააგენტო წერს, რომ საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის. სანადირო სახეობად არის შეტანილი; სეზონი და კვოტა ოფიციალური წესით დგინდება. დაცულ ტერიტორიაზე ნადირობა აკრძალულია, თუ სხვა რამ არ არის დადგენილი. ტყის ჩლიქოსნების ბრაკონიერობა საქართველოში დოკუმენტირებული პრობლემაა.

წყაროები

სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.

დაკავშირებული გიდები