ევროპული შველი
Capreolus capreolus
პატარა ირმისებრი წყვილჩლიქოსანი. ზაფხულში წითურ-ყავისფერი, ზამთარში უფრო რუხი; გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტა ჩანს. საქართველოში მუდმივი სახეობაა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
მცენარისმჭამელი
სტატუსი საქართველოში
მუდმივი
ზომა
66–83 სმ
ჰაბიტატი
ტყის პირი / მეჩხერი ტყე
ოჯახი
Cervidae
კონსერვაცია
LC
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. ჩვეულებრივ ადამიანს არ ესხმის. მამალმა შეჯვარების სეზონში შეიძლება რქით დაარტყას, თუ ძალიან ახლოს მიხვალთ. ნუკრი ბალახში დამალული ნორმაა — არ აიყვანოთ. ძაღლები აკონტროლეთ ტყეში. გზაზე ღამით შეჯახების რისკი რეალურია. არ აჭმიოთ.
მიმოხილვა
რა არის ევროპული შველი
ევროპული შველი (Capreolus capreolus) ძუძუმწოვარია, ირმისებრთა ოჯახიდან (Cervidae). ეს არის გვარის Capreolus დასავლური სახეობა. ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო წერს, რომ საქართველოში გავრცელებული ერთადერთი შვლის სახეობაა. ASM Mammal Diversity Database საქართველოს არეალის ქვეყნად ასახელებს. სახეობის დონეზე სხეულის სიგრძე ხშირად დაახლოებით 107–126 სმ-ია, მხრის სიმაღლე 66–83 სმ, მასა 22–32 კგ; სააგენტოს ქართული ტექსტი სხვა ციფრებს იძლევა (იხ. ამოცნობა). შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი შეჯახება გზაზე, ძაღლის დევნა და ნუკრის აყვანაა და არა ნაკბენი. IUCN-ის მიხედვით ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. სააგენტო წერს, რომ წითელ ნუსხაში არ არის.
ბოლო განახლება
გალერეა
ევროპული შველი ფოტოებში
ფოტო: Divlja Srbija
ფოტო: DidierFy
ფოტო: Netty3979
ფოტო: Bouke ten Cate
ფოტო: Charles J. Sharp
დობრუჯა ·
ფოტო: caroline legg
ფოტო: Nagy Sándor
უნგრეთი ·
ფოტო: Qubix02
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ევროპული შველი
პატარა ირმისებრი ცხოველი მოკლე კუდით და თეთრი კუდის ფირფიტით. ზაფხულში წითურ-ყავისფერია, ზამთარში უფრო რუხი. რქა მხოლოდ მამალს აქვს. საქართველოში მუდმივია.
- 01
სახეობის დონეზე (Sempéré et al. 1996, ევროპული პოპულაციები) სხეულის სიგრძე დაახლოებით 107–126 სმ, მხრის სიმაღლე 66–83 სმ, მასა 22–32 კგ. კუდი მოკლეა. სააგენტოს ქართული გვერდი სიგრძეს დაახლოებით 150 სმ-ს და მასას 10–25 კგ-ს ასახელებს; ინგლისური ვერსია 95–135 სმ-ს (კუდის გარეშე) და 15–30 კგ-ს. ციფრები არ ემთხვევა. ამ გვერდზე საველე ზომად Mammalian Species-ის დიაპაზონი გამოიყენება, სანამ ქართული გაზომილი სერია არ გამოქვეყნდება. მამალი, როგორც წესი, დედალზე ოდნავ დიდია. რქა მოკლეა, ხშირად სამი წვერით თითო მხარეს.
- 02
ზაფხულის ბეწვი წითურ-ყავისფერია; ზამთრისა უფრო რუხ-ყავისფერი და ხშირი. მუცელი ღიაა. გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტა კარგი ნიშანია. ნუკრს ზურგზე თეთრი ხალები აქვს, რომლებიც პირველ ხნის შემდეგ ქრება. დედალს რქა არ აქვს.
- 03
კეთილშობილი ირემი (Cervus elaphus) საქართველოშიც არის: გაცილებით დიდი, უფრო გრძელფეხა, უფრო რთული რქით; ეროვნულ წითელ ნუსხაში გადაშენების საფრთხის ქვეშაა და ძირითადად დაცულ ტერიტორიებზე რჩება. შველი ირმის ნუკრი არ არის — ორივე ცალკე სახეობაა. ციმბირული შველი (Capreolus pygargus) უფრო დიდია და საქართველოს ფაუნაში ამ გვერდზე არ არის მიღებული; სააგენტო აქ მხოლოდ C. capreolus-ს ასახელებს. ჯიხვი, ნიამორი და არჩვი სხვა სილუეტისაა და სხვა ჰაბიტატს იკავებს. გარეული ღორი უფრო მასიურია, ეშვით და არა რქით; კვალი უფრო მომრგვალოა. ამ ატლასში ირმის, ჯიხვისა და არჩვის ცალკე გვერდები ჯერ არ არის.
- 04
შხამიანი არ არის. არ აიყვანოთ, განსაკუთრებით ნუკრი. დისტანციიდან დააკვირდით.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
საქართველოში ეძებეთ ფოთლოვან და შერეულ ტყეში, ტყის პირას, ქვეტყიან მეჩხერ ტყეში და სასოფლო ლანდშაფტთან, სადაც საფარი და საკვები ერთად არის. სააგენტო უპირატეს ჰაბიტატად მეჩხერ ფოთლოვან ან შერეულ ტყეს ასახელებს კარგად განვითარებული ქვეტყით. სახეობის დონეზე ღია ადგილზეც გამოდის, განსაკუთრებით შებინდებისას. ეს გვერდი ადმინისტრაციულ რეგიონებს არ რუკავს. ქვეყნის არსებობა დადასტურებულია, მაგრამ მუნიციპალიტეტების სია აქ არ არის შედგენილი. დადასტურებული წერტილები კამერა-ხაფანგითაა აჭარის დაცულ ტერიტორიებზე: მტირალა, კინტრიში და მაჭახელა (NACRES, 2020–2021). ინდიკატორ სახეობად არის დასახელებული ალგეთის ეროვნულ პარკშიც. თუშეთის ჩლიქოსანთა საზოგადოებაში და ყაზბეგის ეროვნულ პარკში დასახელებულია, მაგრამ იქ ცალკე აღწერა ამ გვერდზე არ არის. მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს ნუ ივარაუდებთ. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი აქ არ არის გამოქვეყნებული.
კვება
ცალკე ქართული კვების კვლევა ამ გვერდზე არ არის. არეალის სხვა ნაწილებში მცენარისმჭამელია: ყლორტები, ფოთოლი, ბალახოვანი მცენარეები, კვირტი, ზოგჯერ სასოფლო კულტურა. ზამთარში უფრო ხეშეკრულ საკვებზე გადადის. ეს არ არის მტაცებელი. საქართველოში რეალისტური სურათი იგივეა — ტყის პირი და მეჩხერი ტყე — მაგრამ ადგილობრივი მენიუ აქ არ არის გაზომილი.
ქცევა
ძირითადად შებინდებისას და გამთენიისასაა აქტიური; დღისითაც ჩანს, განსაკუთრებით დაბალ შეწუხებაზე. მამალი რქებს ოქტომბერ–ნოემბერში იცვლის; ახალი რქა ხავერდით იზრდება. შეჯვარება სახეობის დონეზე ივლის–აგვისტოშია. ამის შემდეგ ჩანასახი რამდენიმე თვე გაყინულ მდგომარეობაში რჩება (ემბრიონული დიაპაუზა) და აქტიური განვითარება ზამთრის ბოლოს იწყება; ნუკრი მაის–ივნისში იბადება, ხშირად ერთი ან ორი. ნუკრს თეთრი ხალები აქვს და პირველ დღეებში ბალახში იმალება — ეს მიტოვება არ არის. ეს ციფრები ფართო არეალიდანაა და არა ქართული ბუდობის ნიმუში. კვალი ორნაკვთიანია, წაგრძელებული; სირბილისას უკანა ნაკვთი წინას ფარავს. გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტა იშლება.
კონსერვაცია
Lovari და თანაავტორები Capreolus capreolus-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2016). ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო წერს, რომ წითელ ნუსხაში არ არის; 2014 წლის დადგენილება №190 ამ გვერდზე შველის ჩანაწერად არ იკითხება. საქართველოს სანადირო ძუძუმწოვრების ნუსხაში შეტანილია როგორც შველი; კვოტა და სეზონი სააგენტოს დოკუმენტებით დგინდება და ამ გვერდზე მიმდინარე რიცხვებად არ არის გადმოტანილი. EUNIS ბერნის კონვენციის III დანართს ასახელებს ირმისებრთა ოჯახის დონეზე; ეს ეროვნულ ნადირობის აკრძალვას არ ნიშნავს. აჭარის მონიტორინგში კამერა-ხაფანგმა 2020–2021 წლებში სამივე დაცულ ტერიტორიაზე დააფიქსირა; ყველაზე მეტი ფოტო მტირალაზე იყო. ალგეთის ინდიკატორ-სიაში საფრთხედ დასახელებულია ბრაკონიერობა, შეწუხება და დაავადება. ეროვნული ტენდენცია აქ არ არის გაზომილი. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ევროპული შველი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი. მუდმივი სახეობაა. სააგენტო მას საქართველოში ერთადერთ შვლის სახეობად ასახელებს. შეტანილია ეროვნულ ძუძუმწოვრების ჩამონათვალებში და სანადირო ნუსხაში.
ტყის პირას, მეჩხერ ფოთლოვან ან შერეულ ტყეში, ქვეტყეში. კამერა-ხაფანგით დადასტურებულია მტირალაზე, კინტრიშსა და მაჭახელაზე. დასახელებულია ალგეთში, თუშეთსა და ყაზბეგის ეროვნულ პარკშიც. ამ გვერდზე მუნიციპალიტეტების სია არ არის. რუკა არ არის შეფერილი.
პატარა ირემი მოკლე კუდით, ზაფხულში წითური, ზამთარში უფრო რუხი, გაქცევისას თეთრი კუდის ფირფიტით. რქა მხოლოდ მამალს აქვს და მოკლეა. კეთილშობილი ირემი გაცილებით დიდია.
სახეობის დონეზე მხრის სიმაღლე დაახლოებით 66–83 სმ, სხეულის სიგრძე 107–126 სმ, მასა ხშირად 22–32 კგ. სააგენტოს ციფრები განსხვავდება. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
მცენარეს — ყლორტს, ფოთოლს, ბალახს, კვირტს. საქართველოში კვება ცალკე არ არის შესწავლილი ამ გვერდზე.
ძირითადად შებინდებისას და გამთენიისას. დღისითაც შეიძლება გამოჩნდეს. მუდმივია და სეზონურად არ მიგრირებს, როგორც ბევრი ფრინველი. ნუკრი გაზაფხულის ბოლოს იბადება.
შხამიანი არ არის. ჩვეულებრივ არ ესხმის. ნუკრი არ აიყვანოთ. ძაღლები აკონტროლეთ. გზაზე ღამით ფრთხილად იარეთ.
გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა. სააგენტო წერს, რომ საქართველოს წითელ ნუსხაში არ არის. სანადირო სახეობად არის შეტანილი; სეზონი და კვოტა ოფიციალური წესით დგინდება. დაცულ ტერიტორიაზე ნადირობა აკრძალულია, თუ სხვა რამ არ არის დადგენილი.
- Lovari et al. 2016 — IUCN Red List, Capreolus capreolus
- EUNIS — Capreolus capreolus
- Sempéré, Sokolov & Danilkin 1996 — Mammalian Species 538, Capreolus capreolus
- ASM Mammal Diversity Database — Capreolus capreolus
- Wilson & Reeder 2005 — Mammal Species of the World, Capreolus capreolus
- საქართველოს ველური ბუნების ეროვნული სააგენტო — ევროპული შველი
- Bukhnikashvili & Kandaurov 2002 — The annotated list of mammals of Georgia
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- FAOLEX — საქართველოს სანადირო სახეობების ნუსხა (ძუძუმწოვრები)
- NACRES / CNF / UNDP 2021 — ungulate monitoring in Adjara (Mtirala, Kintrishi, Machakhela)
- NACRES / UNDP 2020 — biomonitoring indicator shortlist (Algeti NP)
- NACRES / CNF / UNDP 2021 — East Caucasian tur monitoring (Tusheti ungulate community)
- NACRES / CNF / UNDP 2022 — tur monitoring (Kazbegi NP)
- NACRES / UNDP 2021 — Red deer monitoring in Georgia
- Wikimedia Commons — Srndać na detelini (Divlja Srbija, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Capreolus capreolus 03.2025 (1) (DidierFy, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Rehbock (Netty3979, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Capreolus capreolus (caroline legg, CC BY 2.0)
- Wikimedia Commons — Ree (Bouke ten Cate, CC BY 4.0)
- Wikimedia Commons — male, Dobruja (Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — one-week fawn, Hungary (Nagy Sándor, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Sarna w biegu (Qubix02, CC BY 4.0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
