პონტური მემინდვრია
Myodes glareolus
peterkennerley · Coppice Close
მთავარი მონაცემები
- კვება
- მცენარეები, თესლი, კენკრა, სოკო
- სტატუსი საქართველოში
- მკვიდრი, წერტილოვანი არეალით
- ზომა
- სხეული 8–13,5 სმ, 12–61 გ
- ჰაბიტატი
- მთის ტყეები, 1600 მ-მდე
- ოჯახი
- Cricetidae
- კონსერვაცია
- LC / EN
პონტური მემინდვრია ევროპის ტყეების ჩვეულებრივი მღრღნელია, საქართველოში კი იშვიათი და საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობაა. ქვეყანაში მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის მთებში, აჭარა-იმერეთისა და გურია-აჭარის ქედებზე გვხვდება, ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებში. სხვა მემინდვრიებისგან ჟანგისფერი ზურგით, შესამჩნევი ყურებითა და გრძელი, ორფეროვანი კუდით გამოირჩევა. თავს არ ესხმის, მაგრამ ჰანტავირუსს ატარებს. ამიტომ ხელით ნუ დაიჭერთ და მის ნაკელს ნუ შეეხებით.
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ პონტური მემინდვრია
პატარა, მოხდენილი მემინდვრიაა ჟანგისფერი ზურგით, ნაცრისფერი გვერდებითა და ღია ნაცრისფერი მუცლით. ყურები მომრგვალოა და ბეწვიდან კარგად ჩანს, კუდი კი სხეულის დაახლოებით ნახევარია. საქართველოში სხვა მემინდვრიებს, მაგალითად ბუჩქნარის მემინდვრიას შეიძლება აერიოს, ამიტომ ფერსა და კუდს დააკვირდით.
სხეული 8–13,5 სმ-ია, კუდი 3,2–7,2 სმ, წონა 12–61 გ. მამრები და მდედრები ზომით თითქმის არ განსხვავდება, ზომა კი რეგიონის მიხედვით იცვლება.
ზურგი ჟანგისფერია, გვერდები ნაცრისფერი, მუცელი ღია ნაცრისფერი, ზოგჯერ მოყვითალო ელფერით. ზურგისა და გვერდების ფერი მკვეთრად განსხვავდება, განსაკუთრებით ზრდასრულებში. ახალგაზრდები უფრო მუქი და ნაკლებად ჟანგისფერია.
კუდი მკაფიოდ ორფეროვანია: ზემოდან მუქია, ქვემოდან მოთეთრო, და მოკლე, იშვიათი ბეწვით არის დაფარული. ყურები მემინდვრიების უმეტესობაზე დიდია. ეს ორი ნიშანი სხვა მემინდვრიებისგან გარჩევაში დაგეხმარებათ, მაგრამ დასადგენად ფოტო გამოიყენეთ და არა დაჭერა.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ტყის მემინდვრიაა: ცხოვრობს ფოთლოვან, შერეულ და წიწვოვან ტყეებში, სადაც მიწას სქელი ბალახი, ბუჩქები და ფოთოლნაყარი ფარავს. შიშველ მიწას გაურბის, ტყის საზღვრამდე კი ადის. საქართველოში მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთში, აჭარა-იმერეთისა და გურია-აჭარის ქედებზე გვხვდება, ზღვის დონიდან 1600 მ-მდე. აქ ფოთლოვან და წიწვოვან ტყეებსა და მაღალბალახიან მდელოებზე ცხოვრობს. შემოდგომასა და ზამთარში თივის ზვინებსა და ნაგებობებშიც შედის. ეს პოპულაცია სახეობის ძირითადი არეალისგან მოწყვეტილია.
ძირითადად მცენარეებით იკვებება: მწვანე ნაწილებითა და თესლით. ჭამს აგრეთვე კენკრას, სოკოს, ლიქენს, კვირტებსა და ხის ქერქს. ცხოველური საკვები რაციონის 5%-ზე ნაკლებია: ჭიაყელები, ლოკოკინები, ობობები და მწერები. ზამთარში ხეებზე ადის და ქერქს ღრღნის. საკვებს ლოყის ცრუ ჯიბეებით ეზიდება და მარაგად ინახავს.
მთელი წელი აქტიურია და ზამთრის ძილი არ იცის. დღე-ღამეში რამდენჯერმე გამოდის, ყველაზე მეტად კი შებინდებისა და განთიადისას; ზაფხულში კი უფრო ღამით არის აქტიური. მემინდვრიების უმეტესობაზე მოხერხებულია: კარგად ხტება და ხეებზე 12 მ სიმაღლემდე ადის. ბალახისა და ფოთლებისგან 10–15 სმ-იან ბუდეს მორების ან ქვების ქვეშ, ან მიწაში აკეთებს. გამრავლება მარტ–აპრილიდან სექტემბერ–ოქტომბრამდე გრძელდება. მაკეობა 18–20 დღეა, ნაშიერში 1-დან 13-მდე, საშუალოდ 5 ბოკვერია, და მდედრს ახალი ნაშიერი ყოველ 3–4 კვირაში შეიძლება ჰყავდეს. ბოკვრები შიშვლები და ბრმები იბადებიან, თვალებს 12–13 დღეზე ახელენ, 1,5–2 თვისანი კი უკვე მრავლდებიან. ბუნებაში 18–21 თვე ცოცხლობს, მეორე ზამთარს იშვიათად ხვდება.
მსოფლიოში პონტური მემინდვრია ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2021): არეალი ევროპიდან ციმბირამდე 8,7 მილიონ კმ²-ს ფარავს. საქართველოში სულ სხვა ვითარებაა. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხის წინაშეა (EN B1+2ab(iii)), რიცხოვნობა მცირდება, კლების მიზეზი კი უცნობია. 2006 წლის წითელ ნუსხაშიც საფრთხის წინაშე (EN) იყო შეტანილი, როგორც ქვესახეობა Clethrionomys glareolus ponticus, წერტილოვანი არეალის გამო. ბევრი მტაცებლის საკვებია: მელას, ყარყუმის, დედოფალას, კირკიტისა და ბუების.
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები პონტური მემინდვრიასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ, მაგრამ მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთში, აჭარა-იმერეთისა და გურია-აჭარის ქედების ტყეებში, ზღვის დონიდან 1600 მ-მდე. ეს პატარა პოპულაცია სახეობის ძირითადი არეალისგან მოწყვეტილია. ამიტომ საქართველოში ის იშვიათია და საფრთხის წინაშე მყოფად ითვლება.
ჟანგისფერი ზურგით, ნაცრისფერი გვერდებით, შესამჩნევი მომრგვალო ყურებითა და გრძელი, ორფეროვანი კუდით, რომელიც სხეულის დაახლოებით ნახევარია. ყურებიც მემინდვრიების უმეტესობაზე დიდი აქვს. ცხოველი სწრაფად მოძრაობს, ამიტომ დასადგენად ფოტო გადაიღეთ და ხელით ნუ დაიჭერთ.
თავს არ ესხმის, მაგრამ პუმალას ჰანტავირუსს ატარებს, რომელმაც ადამიანს თირკმლის დაზიანებით მიმდინარე ცხელება შეიძლება გადასდოს. ვირუსი შარდის, ნაკელისა და ბუდის მასალის მტვრით, ნაკბენითა და შეხებით გადადის. ამიტომ მემინდვრიას და მის ნაკელს შიშველი ხელით ნუ შეეხებით.
ძირითადად ბალახოვანი მცენარეების მწვანე ნაწილებსა და თესლს. ჭამს კენკრას, სოკოს, ლიქენს, კვირტებს, ზამთარში კი ხეზე ადის და ქერქს ღრღნის. მწერები და სხვა უხერხემლოები რაციონის მცირე ნაწილია. საკვებს მარაგადაც ინახავს.
მსოფლიოში ნაკლებად საფრთხეშია (LC, 2021), საქართველოში კი მხოლოდ ერთ პატარა, მოწყვეტილ ნაწილში ცხოვრობს. 2021 წლის ეროვნული შეფასებით საფრთხის წინაშეა (EN) და რიცხოვნობა მცირდება, თუმცა მიზეზი უცნობია. 2006 წლის წითელ ნუსხაშიც საფრთხის წინაშე მყოფად იყო შეტანილი.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
