Procyon lotor
D. Gordon E. Robertson · ოტავა
ენოტი (Procyon lotor) ენოტისებრთა ოჯახის ძუძუმწოვარია. ის საქართველოში შემოიყვანეს და აქ დამკვიდრდა. განსაკუთრებით კახეთშია ცნობილი; მისი მთავარი ნიშნებია თვალებთან შავი „ნიღაბი“ და რგოლებიანი კუდი. შხამიანი არ არის, მაგრამ შეიძლება ადამიანს უკბინოს, ამიტომ ნუ შეეხებით. ენოტისებრი ძაღლი (Nyctereutes procyonoides) სხვა სახეობაა.
ამოცნობა
საშუალო ზომის, მოკლეფეხა ცხოველია. მცენარეებსაც ჭამს და ცხოველებსაც. სახეზე შავი, ნიღბის მსგავსი ლაქა აქვს. დინგი წვეტიანია, ბუსუსიან კუდზე კი რამდენიმე მუქი რგოლი აქვს. საქართველოში შემოტანილია.
თავისა და ტანის სიგრძე დაახლოებით 40–70 სმ-ია, კუდისა — 20–40 სმ. ხშირად დაახლოებით 4–9 კგ-ს იწონის. მამალი, როგორც წესი, დედალზე ოდნავ დიდია.
შეფერილობა რუხ-ყავისფერი ან მოყვითალო-რუხია, მუცელი კი ხშირად ღია ფერისაა. თვალების ირგვლივ შავი „ნიღაბი“ აქვს თეთრი არშიით. კუდზე ჩვეულებრივ 4–7 მუქი რგოლია, წვერიც მუქია. წინა თათებზე ხუთ-ხუთი გრძელი თითი აქვს. კლანჭები უკან არ ეწევა. ყურები შედარებით პატარაა, დინგი კი წვეტიანი.
მაჩვი (Meles canescens) საქართველოში ბუნებრივად ბინადრობს. უფრო მასიურია, თავზე შავ-თეთრი გრძივი ზოლები აქვს და არა ნიღბის მსგავსი ლაქა. კუდი მოკლეა და რგოლები არ აქვს. ენოტისებრი ძაღლი (Nyctereutes procyonoides) საქართველოში შემოტანილია. მას უფრო მოკლე ფეხები და სახეზე ნიღბის მსგავსი ლაქა აქვს, მაგრამ კუდზე რგოლები არ აქვს.
ენოტი ხშირად წყლის ახლოს მდებარე ტყესა და ჭალაში ბინადრობს, თუმცა ბაღებსა და დასახლებების კიდეებშიც შედის. საქართველოში მისი გაშვების შესახებ დოკუმენტი არ არსებობს; სავარაუდოდ, აზერბაიჯანიდან გავრცელდა. ლაგოდეხის მიდამოებში მის შესახებ ცნობები 1950-იანი წლებიდან არსებობს. კახეთში ცნობილია ლაგოდეხიდან, ალაზნის ხეობიდან და გომბორიდან. ქვემო ქართლსა და თბილისის ეროვნული პარკის მიდამოებში ის ფოტოებსა და კამერების ჩანაწერებშიც ჩანს. აფხაზეთის სანაპიროზე მისი არსებობის შესახებაც არის ცნობები; აჭარაში ნაპოვნი სავარაუდო კვალი ჯერ დადასტურებული არ არის.
ენოტის რუკა საქართველოს iNaturalist-ის საჯარო ფოტოდაკვირვებებს ეყრდნობა. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან: გავრცელებად ითვლება მხოლოდ დადასტურებული სტატუსი; სხვა შემთხვევაში რეგიონი გავრცელებულად არ ითვლება. რეგიონული პოლიგონების გარეთ დარჩენილი წერტილები საერთო რაოდენობაში შედის, მაგრამ რეგიონს არ მიეკუთვნება. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და არა პოპულაციის სიმჭიდროვეს.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
ინტერაქტიული რუკა იტვირთება.
ყოვლისმჭამელია: ჭამს ცხოველებს, რომლებსაც ხერხემალი არ აქვთ, ბაყაყებს, თევზს, ფრინველის კვერცხსა და ბარტყებს, ხილსა და თხილს; დასახლებებთან საკვების ნარჩენებსაც ჭამს. საქართველოში ადგილობრივები ამბობენ, რომ მოსავალსა და შინაურ ფრინველს აზიანებს, თუმცა ზიანის მასშტაბი შეფასებული არ არის.
დაკავშირებული გიდები
საქართველოში შემოტანილი და დამკვიდრებული სახეობაა, განსაკუთრებით ქვეყნის აღმოსავლეთში. მისი სამშობლო ჩრდილოეთი და ცენტრალური ამერიკაა.
კახეთში გვხვდება, მაგალითად, ლაგოდეხთან, ალაზნის ხეობასა და გომბორზე. ქვემო ქართლსა და თბილისის ეროვნული პარკის მიდამოებიდან ფოტოები და ავტომატური კამერების ჩანაწერებიც არსებობს. აფხაზეთის სანაპიროზე ამ სახეობის არსებობაც აღწერილია.
სახეზე შავი ნიღბის მსგავსი შეფერილობა აქვს, კუდი რგოლებიანია, ფეხები მოკლეა, წინა თათები კი ხელებს ჰგავს. მაჩვს გრძივი ზოლები და მოკლე კუდი აქვს; ენოტისებრ ძაღლს რგოლებიანი კუდი არ აქვს.
თავისა და ტანის სიგრძე დაახლოებით 40–70 სმ-ია, კუდის — 20–40 სმ. ხშირად დაახლოებით 4–9 კგ-ს იწონის.
ყოვლისმჭამელია: ჭამს ხერხემლის არმქონე ცხოველებს, ბაყაყებს, ფრინველის კვერცხს, ხილსა და საკვების ნარჩენებს.
ძირითადად ღამით და შებინდებისას აქტიურია, თუმცა დღისითაც შეიძლება გამოჩნდეს. ზამთარში ნაკლებად მოძრაობს, მაგრამ ნამდვილი ზამთრის ძილი არ აქვს.
შხამიანი არ არის, მაგრამ შეიძლება გიკბინოთ. ნუ შეეხებით. თუ დაგკბინათ, ჭრილობა საპნითა და გამდინარე წყლით ჩამოიბანეთ და სასწრაფოდ მიმართეთ ექიმს.
საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში შეტანილი არ არის. საქართველოში შემოტანილ სახეობად მიიჩნევა, რომელიც ვრცელდება და ადგილობრივ ბუნებას აზიანებს. მსოფლიოში მისი გადაშენების საფრთხე დაბალია.
წყაროები
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
