ენოტი
Procyon lotor
საშუალო ზომის ენოტისებრი ძუძუმწოვარი შავი სახის ნიღბით და რგოლებიანი კუდით. საქართველოში მშობლიური არ არის; შემოტანილი და დამკვიდრებული სახეობაა.
სწრაფი მიმოხილვა
მთავარი მონაცემები ერთი შეხედვით
კვება
ყოვლისმჭამელი
სტატუსი საქართველოში
შემოტანილი
ზომა
40–70 სმ
ჰაბიტატი
ტყე / წყლის პირი
ოჯახი
Procyonidae
კონსერვაცია
LC / ინვაზიური
ადამიანთან ურთიერთობა: შხამი არ აქვს. შეიძლება უკბინოს, განსაკუთრებით თუ კუთხეშია მოქცეული ან ლეკვებს იცავს. ნაკბენი ან ნერწყვი შეიძლება ცოფის რისკი იყოს; საქართველოში ცოფის დოკუმენტირებული წყაროები ამ გვერდზე ძირითადად სხვა გარეულ ხორცისმჭამელებზეა და არა ამ სახეობის ეროვნულ კვლევაზე. არ აჭმიოთ და არ აიყვანოთ. ძაღლები აცერით. დაუცველ ეზოში შეიძლება ქათამი, კვერცხი ან ნაყოფი წაიღოს. მშობლიურ არეალში ცნობილია ენოტის მრგვალი ჭია (Baylisascaris procyonis); საქართველოში ამ პარაზიტის არსებობა ამ გვერდზე არ არის დადასტურებული.
მიმოხილვა
რა არის ენოტი
ენოტი (Procyon lotor) ძუძუმწოვარია ენოტისებრთა ოჯახიდან (Procyonidae). სამშობლოა ჩრდილოეთ და ცენტრალური ამერიკა. საქართველოში პირდაპირი გამოშვება დოკუმენტირებული არ არის: კავკასიაში შეიყვანეს აზერბაიჯანში 1941 წელს და შემდეგ გავრცელდა აღმოსავლეთ საქართველოში. სახეობის დონეზე თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 40–70 სმ-ია, კუდი 20–40 სმ, მასა ხშირად დაახლოებით 4–9 კგ. შხამი არ აქვს. ადამიანისთვის მთავარი რისკი ნაკბენი და პათოგენებია და არა შხამი. IUCN გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებს. საქართველოს 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. აქ ინვაზიურ სახეობად განიხილება და არა დაცვის ობიექტად.
ბოლო განახლება
გალერეა
ენოტი ფოტოებში
ფოტო: Rhododendrites
ცენტრალური პარკი ·
ფოტო: D. Gordon E. Robertson
ოტავა ·
ფოტო: Darkone
ფოტო: Gormo
ჰარცი ·
ფოტო: მირზა ხინკილაძე
ლაგოდეხის დაცული ტერიტორია ·
ფოტო: გიო ტატულიშვილი
ფოტო: გიო ტატულიშვილი
ფოტო: გიგა შუშტაკაშვილი
სიღნაღი ·
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ ენოტი
საშუალო ზომის, მოკლეფეხა ყოვლისმჭამელი შავი სახის ნიღბით, წვეტიანი დინგით და ბუსუსიანი კუდით, რომელსაც რამდენიმე მუქი რგოლი აქვს. საქართველოში შემოტანილია.
- 01
სახეობის დონეზე თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 40–70 სმ, კუდი 20–40 სმ, მხრის სიმაღლე დაახლოებით 23–30 სმ, მასა ხშირად დაახლოებით 4–9 კგ; ჩრდილო პოპულაციებში უფრო მძიმე ინდივიდებიცაა. მამალი, როგორც წესი, დედალზე ოდნავ დიდია. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის. Saveljev et al. 2021 კასპიისპირა ინტროდუცირებულებს შავიზღვისპირელებზე უფრო მძიმედ ასახელებენ.
- 02
შეფერილობა რუხ-ყავისფერი ან მოყვითალო-რუხია, ხშირად ღია მუცლით. თვალის ირგვლივ შავი „ნიღაბი“ თეთრი კონტურითაა. კუდზე ჩვეულებრივ 4–7 მუქი რგოლი და მუქი წვერია. წინა თათი გრძელთითიანია, ხუთი თითით, კლანჭები არაიწევა. ყურები შედარებით პატარაა, დინგი წვეტიანი.
- 03
მაჩვი (Meles canescens) საქართველოში მშობლიურია: უფრო მასიურია, შავ-თეთრი გრძივი ზოლებიანი თავით და არა ნიღბით, კუდი მოკლეა რგოლების გარეშე. მელა (Vulpes vulpes) უფრო გრძელფეხაა, წითურ-ჟანგმიწოვანი, ხშირად თეთრი კუდის წვერით. ენოტისებრი ძაღლი (Nyctereutes procyonoides) ასევე შემოტანილია; უფრო მოკლეფეხაა, ნიღბიანი სახით, მაგრამ კუდი რგოლებიანი არ არის. ამ გვერდზე ენოტისებრ ძაღლს ცალკე პროფილი არ აქვს. MEPA-ს ინვაზიური სახეობების ტექსტი ენოტისებრ ძაღლს ზოგ ადგილას გაქრობილად, ენოტს კი დამკვიდრებულად ასახელებს.
- 04
შხამიანი არ არის. ნაკბენი ან ნერწყვი შეიძლება ცოფის რისკი იყოს. არ აიყვანოთ, განსაკუთრებით თუ ცხოველი უშიშრად უახლოვდება, დაბნეულია ან აგრესიულია. დღის გამოჩენა ნორმალურიც შეიძლება იყოს.
ბიოლოგია
ჰაბიტატი, კვება, ქცევა და კონსერვაცია
ჰაბიტატი და გავრცელება
უპირატესობას ანიჭებს ტყეს წყალთან, მდინარის ჭალას, ტბის პირს, ბაღსა და დასახლების კიდეს. სახეობის დონეზე ჰაბიტატი ფართოა: ფოთლოვანი ტყე, ჭაობი, სასოფლო ადგილი და ქალაქის პარკი. საქართველოსთვის ცალკე სიმაღლის დიაპაზონი მეტრებში ამ გვერდზე არ არის გამოქვეყნებული. ეს გვერდი ადმინისტრაციულ რეგიონებს არ რუკავს და მთელ ქვეყანაში თანაბარ სიმჭიდროვეს არ ივარაუდებს. Saveljev და თანაავტორები (2021) წერენ, რომ საქართველოში პირდაპირ არ გამოუშვიათ; აღმოსავლეთ საქართველოში ლაგოდეხის მიდამოებში 1950-იანი წლებიდან ჩნდება (Yazan 1967; Pavlov et al. 1973). ქიტიაშვილი (2020) სახეობას უკვე მტკვრის, ალაზნისა და იორის აუზებში ასახელებს. დასავლეთ საქართველოში იგივე ნაშრომი ბოლო დაახლოებით 30 წელში აფხაზეთში, სოხუმის მიდამოებში აღნიშნავს; მიმდინარე სანაპირო არეალი იქ პსოუდან ენგურამდეა აღწერილი. აჭარაში კვალი დასახელებულია, მაგრამ დამატებით დადასტურებას საჭიროებს. Kalandarishvili და Heltai (2019) კამერა-ხაფანგებითა და ფოტოებით ასახელებენ ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიებს (ყველაზე ადრეული მათ მიერ მოყვანილი კადრი 2012), ალაზნის ველს, თელავს, გურჯაანს, ცივ-გომბორის ქედს, შუამთას, იორის პლატოს (გზაზე დაღუპული ინდივიდი, კოორდინატები 41.83990, 45.13414), LEPL ეროვნულ სანერგეს ქვემო ქართლში და თბილისის ეროვნული პარკის მიდამოებს (მამკოდა, გლდანი). ამ გვერდის ფოტოებია ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიაზე 2022 წლის 12 ივლისს (მირზა ხინკილაძე) და სიღნაღში 2021 წლის 22 ივლისს (გიგა შუშტაკაშვილი). ეს დასახელებული ფოტოჩანაწერებია და არა რუკული რეგიონები. შუამთაზე დედალი სამი ლეკვით გამრავლებას მთაში ადასტურებს. იორის ჭალების 2020 წლის სამონადირეო გეგმა სახეობას იქ ინვაზიურად და ნადირობის ობიექტად ასახელებს.
კვება
ცალკე ქართული კუჭის ან ექსკრემენტის კვლევა ამ გვერდზე არ არის. სახეობის დონეზე ოპორტუნისტული ყოვლისმჭამელია: უხერხემლოები, კიბოსნაირები, ბაყაყი, თევზი, ფრინველის კვერცხი და ბარტყი, წვრილი ძუძუმწოვარი, ხილი, თხილი, სიმინდი და დასახლებასთან საკვების ნარჩენი. საქართველოში რეალისტური სურათი იგივე ფართო მენიუა წყლის პირასა და ეზოში, მაგრამ ადგილობრივი წილი აქ არ არის გაზომილი. ადგილობრივები ასახელებენ ზიანს კულტურაზე, შინაურ ფრინველსა და ნადირ ფრინველზე; Kalandarishvili და Heltai წერენ, რომ ამ ზიანის რაოდენობრივი ჩანაწერი არ აქვთ. კავკასიის ამფიბიების ლიტერატურაში ენოტი დასახელებულია როგორც პოტენციური მტაცებელი; ეს საქართველოს ყველა პოპულაციაზე გაზომილი ეფექტი არ არის.
ქცევა
ძირითადად ღამით და შებინდებისასაა აქტიური; დღისითაც ჩანს. კარგად ცურავს და ხეზე ადის. წინა თათები ხუთთითიანი და ძალიან მოქნილია; კვალი ადამიანის პატარა ხელის ანაბეჭდს ჰგავს. ბუდობს ფუღუროში, სოროში, კლდის ნაპრალში ან შენობის სხვენში. ნამდვილი ზამთრის ძილი არ აქვს; ცივ ამინდში აქტივობა იკლებს და დიდხანს შეიძლება ბუნაგში დარჩეს. სახეობის დონეზე შეჯვარება ხშირად ზამთრის ბოლოსა და ადრე გაზაფხულზეა; ლეკვები (ხშირად 2–5, ლიტერატურაში 1–7) გაზაფხულზე იბადებიან, ორსულობა დაახლოებით 63 დღე. ეს ციფრები ფართო არეალიდანაა და არა ქართული ბუდობის ნიმუში. შუამთის ფოტო (დედალი სამი ლეკვით) და ლაგოდეხის ახალგაზრდა ინდივიდები გამრავლებას ადასტურებენ, მაგრამ ეროვნული კალენდარი აქ არ არის.
კონსერვაცია
Timm და თანაავტორები Procyon lotor-ს IUCN Red List-ზე ნაკლებად საფრთხის ქვეშ აფასებენ (2016); ეს გლობალური სტატუსია მშობლიურ არეალზე და არ ნიშნავს, რომ საქართველოში დაცვა სჭირდება. Saveljev et al. 2021 აღნიშნავენ, რომ IUCN-ის იმ შეფასების რუკა ევრაზიულ ინტროდუქციას სრულად არ ასახავს. Eliava et al. 2007 საქართველოში შემოტანილ სახეობად ასახელებს და იმ სიაში DD-ს უთითებს; ეს 2007 წლის ეროვნული მონაცემთა შეფასებაა და არა 2014 წლის წითელი ნუსხის კატეგორია. დადგენილება №190-ში არ არის. ევროკავშირში კავშირის საზრუნავის ინვაზიურ სახეობათა ნუსხაშია; ეს რეგულაცია საქართველოში პირდაპირ არ მოქმედებს. CITES-ის დანართებში სახეობის დონეზე არ არის. იორის ჭალების 2020 წლის გეგმა მას ინვაზიურ ნადირობის ობიექტად ასახელებს; მოქმედი სეზონი და კვოტა ოფიციალური წესით უნდა შემოწმდეს. ეკოლოგიური როლი საქართველოში ინვაზიური მეზოპრედატორია: კონკურენცია მშობლიურ მტაცებლებთან და ზეწოლა მიწაზე მობუდარ ფრინველსა და ამფიბიებზე დასახელებულია, მაგრამ ეროვნული ზემოქმედების ციფრი აქ არ არის. ველური ცხოველი არ აიყვანოთ და ნუ გაუშვებთ შინაურ ენოტს ბუნებაში.
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები ენოტი-თან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
კი, მაგრამ მშობლიური არ არის. შემოტანილია კავკასიაში აზერბაიჯანიდან და საქართველოში დამკვიდრებულია, განსაკუთრებით აღმოსავლეთში.
უფრო ტყესა და წყლის პირას აღმოსავლეთში: ლაგოდეხი, ალაზნის ველი, სიღნაღი, იორი, გომბორი, თბილისის მიდამოები. ამ გვერდზე დასახელებული ფოტოებია ლაგოდეხიდან (2022-07-12) და სიღნაღიდან (2021-07-22). დასავლეთში დადასტურებულია აფხაზეთის სანაპირო; აჭარა და მთელი დასავლეთი ამ გვერდზე არ არის მიჩნეული თანაბარ არეალად. რუკა არ არის შეფერილი.
შავი სახის ნიღაბი, რგოლებიანი კუდი, მოკლე ფეხები, ხელისებრი წინა თათები. მაჩვს გრძივი ზოლები და მოკლე კუდი აქვს; მელა უფრო წითელია და გრძელფეხა; ენოტისებრ ძაღლს რგოლებიანი კუდი არ აქვს.
სახეობის დონეზე თავ-ტანი ხშირად დაახლოებით 40–70 სმ, კუდი 20–40 სმ, მასა ხშირად დაახლოებით 4–9 კგ. საქართველოსთვის ცალკე გაზომილი სერია ამ გვერდზე არ არის.
ყოვლისმჭამელია: უხერხემლოები, ამფიბიები, კვერცხი, ხილი, ნარჩენი. საქართველოში კვების წილი ცალკე არ არის გაზომილი ამ გვერდზე.
ძირითადად ღამით და შებინდებისას; დღისითაც ჩანს. ზამთარში აქტივობა იკლებს, მაგრამ ნამდვილი ძილი არ აქვს. მუდმივია და არ მიგრირებს, როგორც ბევრი ფრინველი.
შხამიანი არ არის. შეიძლება უკბინოს. ნაკბენის შემდეგ ჭრილობა ჩამოიბანეთ და მიმართეთ ექიმს. არ აიყვანოთ. შინაურ ცხოველსაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს.
გლობალურად ნაკლებად საფრთხის ქვეშაა, მაგრამ საქართველოში შემოტანილი ინვაზიური სახეობაა და 2014 წლის წითელ ნუსხაში არ არის. დაცვა აქ არ სჭირდება; პრიორიტეტია მონიტორინგი და კონფლიქტის შემცირება.
- Timm et al. 2016 — IUCN Red List, Procyon lotor
- Saveljev et al. 2021 — Raccoon in the Pan-Caucasus region
- Kalandarishvili & Heltai 2019 — Colonization of raccoon in Georgia
- ქიტიაშვილი 2020 — ჩვეულებრივი ენოტის გავრცელება საქართველოში
- Eliava et al. 2007 — New data on animal biodiversity of Georgia
- Bukhnikashvili & Kandaurov 2002 — The annotated list of mammals of Georgia
- საქართველოს მთავრობის დადგენილება №190 (2014) — წითელი ნუსხა
- იორის ჭალები — სამონადირეო მეურნეობის მართვის გეგმა (2020)
- Lotze & Anderson 1979 — Mammalian Species 119, Procyon lotor
- CABI — Procyon lotor (raccoon)
- Stope 2023 — The raccoon as a neozoon in Europe
- ASM Mammal Diversity Database — Procyon lotor
- Tarkhnishvili et al. 2026 — Annotated checklist of Georgia's amphibians and reptiles
- მირზა ხინკილაძე — ენოტი, ლაგოდეხის დაცული ტერიტორია (2022-07-12)
- გიო ტატულიშვილი — ენოტი (2021-06-25)
- გიგა შუშტაკაშვილი — ენოტი, სიღნაღი (2021-07-22)
- Wikimedia Commons — Raccoon, Central Park (Rhododendrites, CC BY-SA 4.0)
- Wikimedia Commons — Raccoon female, Ottawa (D. Gordon E. Robertson, CC BY-SA 3.0)
- Wikimedia Commons — Raccoon (Darkone, CC BY-SA 2.5)
- Wikimedia Commons — Tracks in mud (Gormo, CC0)
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
დაკავშირებული გიდები
