სადგისნისკარტა
Recurvirostra avosetta
Nastya Klimova · ინკითი, აფხაზეთი საქართველოს ველში
მთავარი მონაცემები
- ზომა
- 42–46 სმ, ფრთები 67–77 სმ; 267–382 გ
- კვება
- წყლის უხერხემლოები, მწერები, წვრილი თევზი
- სტატუსი საქართველოში
- გადამფრენი
- დაფიქსირებული რეგიონები
- ქვემო ქართლი; შიდა ქართლი; აფხაზეთი; აჭარა
- ჰაბიტატი
- მლაშე და თავთხელი ტბები, ლაგუნები, ესტუარები
- ოჯახი
- Recurvirostridae
- დაცვა
- მსოფლიოში LC (2021); საქართველოში LC (2024)
სადგისნისკარტას ზემოთ აპრეხილი ნისკარტი აქვს, რომლითაც თავთხელ წყალში საკვებს ეძებს: ნისკარტს წყალში გვერდიდან გვერდზე, ცელივით ატარებს. ეს ხერხი მხოლოდ მის ნათესავებს ახასიათებთ. სიგრძე 42–46 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 67–77 სმ, წონა 267–382 გ. ბუმბული შავ-თეთრია: შავი ქუდი კეფამდე ჩადის, ფრთებზე შავი ზოლებია, დანარჩენი თეთრია. ფეხები გრძელი და მოლურჯოა. ბუმბული წლის განმავლობაში არ იცვლება. ადამიანისთვის საშიში არ არის. თუ ტბის თავთხელზე შავ-თეთრ ფრინველს ხედავთ, რომელსაც წვრილი, ზემოთ მოღუნული ნისკარტი აქვს, ეს სადგისნისკარტაა: სხვა მსგავსი ფრინველი არ არსებობს. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. საქართველოში ძირითადად შემოდგომის გადაფრენაზე ჩანს, აგვისტოსა და სექტემბერში, უფრო იშვიათად გაზაფხულზე. ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა, კუმისის ტბიდან, შემდეგ შიდა ქართლიდან, აფხაზეთიდან და აჭარიდან. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC).
ამოცნობა
როგორ ამოვიცნოთ სადგისნისკარტა
შავ-თეთრი ბუმბული, გრძელი მოლურჯო ფეხები და წვრილი, ზემოთ მოხრილი შავი ნისკარტი სადგისნისკარტას სხვა ფრინველებთან აღრევის საშუალებას არ იძლევა. ფრენისას ფრთის ბოლოები და მხრები შავია, ფეხები კუდს სცდება.
ზრდასრულს შავი ქუდი აქვს, რომელიც კეფამდე ჩადის. დიდი ფრთის ბუმბულები შავია, ფრთებზე შავი ზოლები გასდევს, დანარჩენი სხეული და კუდი თეთრია. ბუმბული ზაფხულშიც და ზამთარშიც ერთნაირია.
სიგრძე 42–46 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 67–77 სმ, წონა 267–382 გ. ნისკარტი მამლებს 8,2–9,1 სმ აქვთ, უფრო სწორი, დედლებს კი უფრო მოკლე, 7,2–8,5 სმ, და უფრო მოხრილი. ფეხები მოლურჯოა.
ახალგაზრდებს ფრთის საფარი ბუმბული მოყავისფრო-ნაცრისფერია, ზურგზე მოწითალო-მურა ნახატით, ფეხები ნაცრისფერი. სექტემბრის ბოლოსთვის ზრდასრულს ემსგავსებიან. ხმა სტვენასავით „პლუტ-პლუტ“ ან „კლიუპ-კლიუპ“-ია.
ფერი
ფერები პირობითადაა ნაჩვენები. მხოლოდ ფერით სახეობას ნუ განსაზღვრავთ.
ბუდობს ბრტყელ, ღია ადგილებში, მლაშე ან მომლაშო წყლის თავთხელ ჭაობებზე, სადაც შიშველი ქვიშის, თიხის ან ტალახის კუნძულები და ნაპირებია: ტბებზე, ზღვისპირა ლაგუნებში, ესტუარებში და მარილის მოსაპოვებელ აუზებზე. ბუდობის გარეთ ზღვისპირა და შიდა მლაშე ტბებზე, ტალახიან თავთხელებზე, ლაგუნებსა და მდინარეების დელტებში ცხოვრობს. მტკნარ ტბებსა და მდინარეებზე იშვიათად ჩანს. გვხვდება ზღვის დონიდან 3000 მ-მდე. საქართველოში ყველაზე მეტი ჩანაწერი ქვემო ქართლიდანაა: კუმისის ტბიდან, ასევე გარდაბნის მუნიციპალიტეტიდან და ბაშფლემის ტბიდან. შიდა ქართლში მას ნადარბაზევის ტბაზე ნახავთ, აფხაზეთში ბიჭვინთასთან, ინკითის ტბაზე და გაგრაში, აჭარაში კი ჭოროხის დელტაში და ბათუმთან. ერთხელ ნახეს სამცხე-ჯავახეთშიც, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში.
სადგისნისკარტას რუკა iNaturalist-ის საჯარო დაკვირვებებს აერთიანებს. რეგიონები აღებულია ჩანაწერების რეგიონული ცხრილიდან, ხოლო სტატუსი ერთმანეთისგან გამოყოფს საკმარისი ჩანაწერების მქონე რეგიონებსა და რეგიონებს, სადაც ჩანაწერები ცოტაა. ჩანაწერების რაოდენობა დაკვირვების ინტენსივობას ასახავს და პოპულაციის სიმჭიდროვედ არ უნდა განვიხილოთ. საკმარისი ჩანაწერები ოთხ რეგიონშია: ქვემო ქართლი, შიდა ქართლი, აფხაზეთი და აჭარა.
მონაცემები: Reptiles.ge + iNaturalist · მეთოდოლოგია
- საველე ჩანაწერი
- რამდენიმე ჩანაწერი ერთ ადგილას
- ფოტოჩანაწერი
- ჩანაწერების მქონე რეგიონი
ძირითადად წვრილ წყლის უხერხემლოებს ჭამს: ჭიებს, წვრილ კიბოსნაირებს, ორსაგდულიან მოლუსკებს და 4–15 მმ სიგრძის მწერებს, მაგალითად ხოჭოებსა და ქინქლებს. ჭამს წვრილ თევზსაც და მცენარეების თესლს. საკვებს 4–10 სმ სიღრმის წყალში ეძებს, ნისკარტს გვერდიდან გვერდზე ატარებს. ზოგჯერ ღრმა წყალში ცურავს და იხვივით თავს წყალში ყოფს.
ჩრდილოეთის პოპულაციები აგვისტოდან ოქტომბრამდე სამხრეთით მიფრინავენ და მარტიდან მაისამდე ბრუნდებიან. გზაში ზოგიერთ ადგილას დიდი რაოდენობით ჩერდებიან. გადაფრენისას და ზამთარში ჯგუფებად ცხოვრობს, ჩვეულებრივ 5–30 ფრინველი ერთად იკვებება, ღამეს კი რამდენიმე ათასიანი გუნდები ათენებენ. ბუდობს აპრილიდან აგვისტომდე, კოლონიებში, ჩვეულებრივ 10–70 წყვილი. ბუდე წყალთან ახლოს, კუნძულზე ან ჯებირზე გაკეთებული ფოსოა, ქვიშაში, დაბალ ბალახში ან ნარჩენებზე. დედალი ჩვეულებრივ 4 კვერცხს დებს, ორივე მშობელი კრუხობს, საშუალოდ 23 დღე. ბარტყები ბუდეს გამოჩეკისთანავე ტოვებენ და 35–42 დღეში ფრენას იწყებენ. მშობლები ბარტყებს მტაცებლებისგან იცავენ: მოტეხილ ფრთას თამაშობენ ან მტერს თავზე დაესხმიან.
მსოფლიოში სადგისნისკარტა საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2021). მთელ მსოფლიოში დაახლოებით 280 000–470 000 ფრინველია, ევროპაში 58 400–74 300 წყვილი. საერთო ტენდენცია გაურკვეველია: ზოგი პოპულაცია მცირდება, ზოგი იზრდება ან სტაბილურია, ევროპაში კი რიცხვი მერყეობს. საფრთხეს უქმნის ჭაობების დაბინძურება პესტიციდებით, ტყვიითა და ვერცხლისწყლით, გამოზამთრების ადგილების ათვისება და შეწუხება. ფრინველის ბოტულიზმი და ფრინველის გრიპი შეიძლება მომავალშიც დიდ ზიანს აყენებდეს. საქართველოში ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC, 2024).
დაკავშირებული გიდები
გააგრძელეთ თემატური გვერდებით
კითხვები
ხშირად დასმული კითხვები
მოკლე პასუხები სადგისნისკარტასთან დაკავშირებულ ყველაზე მნიშვნელოვან კითხვებზე.
დიახ. 2024 წლის ქართულ ჩამონათვალში ის გადამფრენ ფრინველად არის აღნიშნული. ყველაზე ხშირად აგვისტოსა და სექტემბერში ჩანს, უფრო იშვიათად აპრილ-მაისსა და ივლისში.
ყველაზე ხშირად კუმისის ტბაზე და ნადარბაზევის ტბაზე. ასევე ნახეს ინკითის ტბაზე ბიჭვინთასთან, გაგრაში, ჭოროხის დელტაში, ბათუმთან, გარდაბნის და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტებში.
შავ-თეთრი ბუმბულით, გრძელი მოლურჯო ფეხებით და წვრილი, ზემოთ მოხრილი შავი ნისკარტით. თავთხელ წყალში ნისკარტს გვერდიდან გვერდზე ატარებს. სხვა მსგავსი ფრინველი არ არსებობს.
სიგრძე 42–46 სმ-ია, გაშლილი ფრთები 67–77 სმ, წონა 267–382 გ. ნისკარტი 7–9 სმ-ია.
წვრილ წყლის უხერხემლოებს: ჭიებს, კიბოსნაირებს, მოლუსკებს და მწერებს, ასევე წვრილ თევზს და თესლს. საკვებს თავთხელ წყალსა და ტალახში ეძებს.
კოლონიებში, ჩვეულებრივ 10–70 წყვილი, აპრილიდან აგვისტომდე, მლაშე თავთხელ წყალთან, კუნძულზე ან ჯებირზე. დედალი ჩვეულებრივ 4 კვერცხს დებს, ორივე მშობელი საშუალოდ 23 დღე კრუხობს, ბარტყები 35–42 დღეში ფრენას იწყებენ.
ადამიანისთვის უვნებელია. მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ის საჭიროებს ნაკლებ ზრუნვას (LC). საფრთხეს უქმნის ჭაობების დაბინძურება და ათვისება, ასევე ფრინველის დაავადებები. თუ დაჭრილ ფრინველს იპოვით, დარეკეთ 112-ზე ან გარემოს დაცვის სამსახურში.
წყაროები
რას ეყრდნობა პროფილი
სახეობების პროფილები შედგენილია რეცენზირებული ლიტერატურისა და აღიარებული ბიომრავალფეროვნების მონაცემთა ბაზების საფუძველზე და განახლდება ახალი ტაქსონომიური და კონსერვაციის მონაცემების გამოჩენისას.
მოამზადა Reptiles.ge-ის რედაქციამ, აქ ჩამოთვლილი წყაროების მიხედვით.
